o C     26. 02. 2020   : :

ԿԱՐՃ ԼՈՒՐԵՐ

​​​​​​​«Ես պատասխանատու եմ միայն իմ խղճի եւ հորս գերեզմանի առաջ». Վազգեն Եղիազարյան

27.01.2020 11:30 ՕՐՎԱ ՊԱՏԿԵՐ ՔԱՂԱՔԱԿԱՆ ԹԵՄԱ
​​​​​​​«Ես պատասխանատու եմ միայն իմ խղճի եւ հորս գերեզմանի առաջ». Վազգեն Եղիազարյան

 

Ուղիղ մեկ տարի առաջ այս օրը Նուբարաշեն քրեակատարողական հիմնարկում մահացավ «Հայոց արծիվներ.միասնական Հայաստան» կուսակցության նախկին փոխնախագահ, Haynews.am լրատվական կայքի սեփականատեր եւ գլխավոր խմբագիր ՄՀԵՐ ԵՂԻԱԶԱՐՅԱՆԸ: Նա 44 օր գտնվում էր հացադուլի մեջ՝ իր հանդեպ հարուցված կաշառքի վերաբերյալ մեղադրանքը համարելով շինծու եւ սարքված: Իսկ հացադուլից շուրջ 10 օր հետո՝ ինքնազգացողությունը կտրուկ վատացավ եւ մահը վրա հասավ սրտամկանի ինֆարկտից: Մեկ տարի լռությունից հետո՝ հոր մահվան, հացադուլի, հարուցված քրեական գործի եւ տեղի ունեցածի իրական մեղավորների մասին, «Իրավունքի» հետ բացառիկ զրույցում մանրամասներ է ներկայացնում Մհեր Եղիազարյանի որդին՝ ՎԱԶԳԵՆ ԵՂԻԱԶԱՐՅԱՆԸ:

Նա իր ո՞ր արժանիքով է յուրահատուկ, և ժողովուրդն ինչո՞վ է նրան պարտական.Գեւորգ Պետրոսյան

- Վազգեն, ասել, որ նախորդ տարին ծանր էր Ձեր ընտանիքի համար, ուղղակի շատ մեղմ կլինի: ՀՀ քննչական կոմիտեի ԵՔՔՎ Էրեբունի եւ Նուբարաշեն վարչական շրջանների քննչական բաժնի վարույթում քննություն էր տարվում՝ պարզելու ՀՀ ԱՆ «Նուբարաշեն» ՔԿՀ-ում պահվող Մհեր Եղիազարյանի մահվան հանգամանքները պարզելու վերաբերյալ: Մեկ տարի անց՝ ի՞նչ  նորություն ունեք, կա՞ն համալիր փորձաքննության արդյունքները:

Ալեքսանդր Աղաջանյանի եւ Արթուր Բաղդասարյանի ջրերը մեկ առվով չեն հոսել․ ինչ է կատարվել «Ժողովուրդ»

- Նախ շնորհակալություն եմ ուզում հայտնել, որ հնարավորություն եք տալիս Ձեր կայքի միջոցով հայտնել իմ կարծիքը եւ հետաքրքրվում եք գործի վերաբերյալ: Ասեմ, որ Ձեզնից առաջ՝ էլի շատ լրագրողներ էին դիմել հարցազրույցի համար: Այս առումով միանգամից նշեմ, որ ինչ-որ տարբերակված մոտեցում չկա, եթե ինչ-որ մեկը հիմա կմտածի, թե ինչու եմ հարցազրույցն «Իրավունքին» տալիս: Ուղղակի, իմ խոսելու պահը ճիշտ գտա հիմա, եւ այս պահին Դուք էիք դիմել հարցազրույցի համար: Այնպես որ, թող թյուր կարծիքներ չձեւավորվեն մյուս լրագրողների մոտ: Անդրադառնալով Ձեր հարցին՝ ասեմ, որ իսկապես ասել ծանր էր նախորդ տարին մեր ընտանիքի համար, ամենամեղմ գնահատականն է, որովհետեւ հայրս մեր ընտանիքի, հարազատների, բարեկամների մեջքն է եղել: Ինչպե՞ս նկարագրեմ, որ ավելի պարզ լինի. մեր՝ հայերիս, ամենասիրած տեսարանը Մասիս սարն է, որ դուրս ես գալիս փողոց կամ ինչ-որ պատուհանից երեւում է ամբողջ կյանքիդ ընթացքում, պատկերացրեք, որ մի օր հանկարծ արթնանաս, նայես պատուհանից ու չերեւա մեր ԱրարատըԱյսպիսի համեմատություն եմ անում, որ գոնե մի քիչ հասկանալի լինի, թե մենք ում ենք կորցրել, շատ դժվար տարի էր: 2019 թվականը ոչ մի լավ բան մեր ընտանիքին, չի տվել: Հորս մահից ընդամենը 20 օր հետո՝ վրա հասավ պապիի մահը: Շատ բաների միջով ենք անցել մեկ տարվա ընթացքում: Թվում էր, թե երեկ էր, բայց երբ խորանում ես ու հիշում կոնկրետ օրերով ու դրվագներով, մի ամբողջ կյանք է թվում: Ինչ վերաբերում է մահվան հանգամանքները պարզելու համար հարուցված քրեական գործին՝ ասեմ, որ մեկ տարի անց դեռ չունենք համալիր փորձաքննության պատասխանը: Իսկ գործն այս պահին կասեցման փուլում է: Դատախազությունից ստացել եմ որոշումը, որ գործը կասեցվում է, քանի որ հնարավոր չէ այս պահին պարզել մեղադրյալների շրջանակը:

Առանձնազրույցներ` զինծառայողների և սպայական կազմերի հետ. Արման Թաթոյանն այցելել է Ռազմական ոստիկանություն

- Բայց քրեական գործում շատ հստակ նշված էր, որ մեղավորությունը բժշկական օգնություն եւ սպասարկում իրականացնողների կողմից մասնագիտական պարտականությունները չկատարելը կամ ոչ պատշաճ կատարելն էր, որն անզգուշությամբ առաջացրել է Մհեր Եղիազարյանի մահը: Ավելին՝ ասվում էր, որ  Մ. Եղիազարյանի մահվան օրը բժիշկներ եւ բուժակներ չեն եղել քրեակատարողական հիմնարկում:

- Այո, եղավ այդպիսի հայտարարություններ տարբեր դիտորդների կողմից: Եթե չեմ սխալվում, Մարդու իրավունքների պաշտպանի գրասենյակից էին նաեւ այցելել եւ քննչական գործողությունների արդյունքում պարզվել էր, որ, իրոք, ոչ ոք, ոչ մի բուժակ չի եղել այդ պահին: Եվ հարց է առաջանում՝ եթե այդտեղ բուժակ լիներ կամ ժամանակին շտապօգնությունը հասներ, արդյոք ամեն ինչ այսպես կլիներ, թե՞ մի փոքր հույս կլիներ:

Արթուր Ալեքսանյանը չի ափսոսում, որ ոսկե մեդալը տվել է Կարեն Գիլոյանին (Տեսանյութ)

- Հետեւաբար այդ շրջանակը գտնելն այդքան էլ բարդ չէր, թե ո՞վ է մեղավոր

- Պետք է հիմք լինի մեղադրյալ ներգրավելու համար, ու այն փորձաքննության պատասխանից է կախված, որովհետեւ կոնկրետ հարցեր են այնտեղ առաջադրվել: Չեմ կարող շատ մանրամասներով խոսել, քանի որ նախաքննական գաղտնիքներ կան, ես զգուշացվել եմ ինչ-որ բաներ չներկայացնելու համար: Բայց կոնկրետ հարցեր են ուղղվել փորձագետներին, եւ ես տեղյակ եմ դրանցից: Այդ հարցերի պատասխանից է կախված մեղադրյալների ներգրավելու խնդիրը եւ թե ովքեր են լինելու այդ կարգավիճակում հայտնվող անձինք:

Բակո Սահակյանը Արցախի քննչական կոմիտեի նախագահին արդարադատության երրորդ դասի պետական խորհրդականի դասային աստիճան է շնորհել

- Իսկ, անկախ քրեական գործից, ըստ Ձեզ, ովքե՞ր են մեղավորներ Ձեր հոր մահվան համար:

- Մինչեւ մեր այս հարցազրույցը Ձեզ ասել եմ, եւ այդ պատասխանը ձեւական չէր: Հիմա էլ կրկնում եմ՝ իրավական հարթությունում ովքեր էլ ճանաչվեն պատասխանատուներ, ես առաջին մեղավորը միշտ ինձ կհամարեմ: Չեմ ասում ինչ-որ մեկին արդարացնելու կամ խղճահարություն առաջացնելու համար: Բայց երբ ինձ հետ եղել է ինչ-որ մի փորձություն կամ խնդիրներ են առաջացել, այն տեւել է այնքան ժամանակ, քանի դեռ հայրս չի իմացել դրա մասին: Իմանալուց հետո՝ իր օգնությամբ եւ միջամտությամբ, արդեն լուծվել է: Իսկ երբ այդ ամենին պատասխանելու ժամանակը եկավ, փաստորեն, ես չկարողացա գոնե իր արածի տասը տոկոսի չափով իրեն օգնել: Այն ժամանակ թվում էր, թե ամեն ինչ անում ենք, ինչ մեզնից կախված է, բայց հիմա, որ հետ եմ նայում, իրավիճակն այլ կերպ եմ պատկերացնում: Սառը դատելով մտածում եմ, որ կարող էինք ուրիշ քայլեր անել՝ ընդհուպ մինչեւ կարելի էր անգամ քրեակատարողական հիմնարկի դիմաց հացադուլ հայտարարել այնքան ժամանակ, մինչեւ ինչ-որ կերպ չազդեինք իր որոշման վրա: Չգիտեմ` սա օգնող միջոց կլիներ, թե` ոչ, համենայնդեպս, քայլեր էին, որոնք պետք է արվեին: Իհարկե, այնպես չէ, որ քայլեր չի արվել: Շատ քայլեր են մեր կողմից արվել: Բայցբավարար չէին՝ իրեն հացադուլից հետ պահելու համար: Սա ինչ վերաբերում է մարդկային առումով մեղավորությանը: Իսկ իրավական հարթությունում այդ փորձաքննության պատասխանի արդյունքներում պարզ կլինի, սակայն ոչ միայն իմ կարծիքով, այլ շատ մասնագետների, առաջին պատասխանատուն արդարադատության նախարարությունն է։  Չէ որ իրավական հարթությունում առաջին պատասխանատուն իրենք են:

Արդարադատության դեմ ոտնձգությունների առաջատարներից մեկը Սասուն Խաչատրյանն է «Հրապարակ»

- Այդ ժամանակ արդարադատության նախարարը Արտակ Զեյնալյանն էր, որը բավական ծավալուն պարզաբանումներով հանդես եկավ դեպքի հետ կապված: Դրանք ձեզ համար բավարար չէի՞ն:

- Ինձ համար շատ դժվար էր լսել իր հարցազրույցները: Այն ժամանակ չկարողաղա մինչեւ վերջ լսել, կարծեմ հուղարկավարության կամ դրա հաջորդ օրն էր նրա ասուլիսն ընթանում: Նախ առաջինն ուզում եմ այս հանգամանքի վրա ուշադրություն դարձնել, որ երբ ասում ենք արդարադատության նախարարության աշխատակից, քրեակատարողական հիմնարկ, նկատի չունենք անմիջապես Արտակ Զեյնալյանին:  Չենք ասում, որ նա պետք է գնար այնտեղ եւ բժշկի կամ բուժակի դեր, բուժծառայության պետի պարտականություններ կատարեր: Ընդհանրապես` նկատի չունենք, թե Արտակ Զեյնալյանն ամեն օր պետք է այնտեղ լիներ: Բայց երբ որոշ ժամանակ անց լսեցի նրա հարցազրույցները, կարդացի ֆեյսբուքյան գրառումները, հիմա ցավում եմ, որ պետք է կոռեկտության սահմանները չանցնելով արտահայտվեմ, որովհետեւ նրա բոլոր պատճառաբանությունները, մեղմ ասած, ուղղակի զառանցանք է:

Կադրային առեղծվածներ. Ինչո՞վ է Արթուր Դավթյանն ավելի լավ կադր, քան Արփինե Հովհաննիսյանը «Հրապարակ»

- Արտակ Զեյնալյանն, ըստ էության, ասում էր, թե Եղիազարյանների ընտանիքը չի մեղադրում արդարադատության նախարարությանը, ոչ մի բողոք չունի: Ի՞նչ կասեք այս մասին:

- Նա վերցրել էր հորս դեռ հացադուլի նախնական փուլում մեր փաստաբաններից Մարտին Զիլֆուղարյանի մի գրառում, որը տեղադրվել էր մեր կայքի միջոցով, թե ընտանիքը եւ փաստաբանը գոհ է արդարադատության նախարարության աշխատակիցներից: Իրականությունը հետեւյալն էր, որ քրեակատարողական հիմնարկում սնունդի ընդունումը մինչեւ ժամը՝ 17:00-ն էր իրականացվում: Մի օր այնպես ստացվեց, որ փաստանանի հետ հորս խափանման միջոցի հետ կապված փաստաթղթեր հավաքելով էինք զբաղված եւ ժամը՝ 17:00-ից ուշ էինք տարել, իհարկե, ոչ թե հաց, որովհետեւ ընդհանրապես ոչ մի սնունդ չէր ընդունում, այլ ջրեղեն: Քրեակատարողական հիմնարկի աշխատակիցները չնայելով այն հանգամանքին, որ արդեն ուշ է, մտան մեր դրության մեջ, որ գոնե եթե այս մարդը սնունդ չի ընդունում, գոնե ջուր խմբի: Այդ ժամանակ կոնկրետ այդ օրվա համար շատ գոհ էինք եւ շնորհակալ ենք եղել, իրենց էլ ենք ասել: Եվ այդ շնորհակալությունը տեղադրվել է մեր կայքում: Նորից եմ ասում` դա եղել է հացադուլի 10-15-րդ օրը: Արտակ Զեյնալյանը վերցրել է այդ խոսքերը եւ սարքել իր համար որպես պաշտպանիչ հոդված: Դրա համար էլ ասում էր, թե բողոքներ չունեն արդարադատության նախարարությունից, գոհ են աշխատակիցներից: Իհարկե, այդպես չէ: Մենք կարող էինք գոհ լինել կոնկրետ այդ բաժնի աշխատակցից, բայց դա չի նշանակում, որ սա վերաբերում է ե՛ւ բուժանձնակազմին, ե՛ւ քրեակատարողական ծառայության ղեկավար կազմին: Երեւի Արտակ Զեյնալյանը կարդացել էր նաեւ հորս մահից հետո արված իմ այն գրառումը, որտեղ անհատապես իր անունը նշված չի եղել ու մտածում էր, որ միայն շատ բարձր օղակներին ենք մեղադրում եւ այդպես իրեն արդարացնելու ինչ-որ փորձեր էր անում: Գիտեք, եթե կոպիտ էլ է հնչում, ինձ չի հետաքրքրում, թող այդպես հնչի, բայց նա ուղղակի «պլստաց»: «Պլստաց», ոչ թե նրա համար, որ իր եւ իր ղեկավարած կառույցի մեղավորությունը չկար, այլ որովհետեւ մեր հասարակությունում այդ ժամանակ տիրում էր շատ տարբերվող տրամադրություններ: Վստահ եմ եւ համոզված, որեթե ինքը վաղը կանգնի, եւ կոնկրետ այս իշխանությանն ինչ-որ փոքր ինչ կոպիտ արձագանքի, քննադատության ենթարկի, այդ նույն հասարակությունը, որը լռում էր այդ ժամանակ, իրեն անմիջապես կհիշեցնեն, որ իր ղեկավարության ժամանակ Մհեր Եղիազարյանը մահացավ:

Արթուր Դավթյանը խորհրդակցություն է անցկացրել քրեական ենթամշակույթի դեմ իրավական պայքարի հարցի շուրջ․ ներկա են եղել մի շարք պաշտոնյաներ

- Արտակ Զեյնալյանն ասում էր նաեւ, որ դժվար է գտնել պատճառահետեւանքային կապ՝ Ձեր հոր հացադուլի եւ նրա մահվան միջեւ…

- Ընդհանրապես՝ մասնագետ էլ պետք չէ լինել, որ հասկանանք: Ինչպե՞ս կարող է անմիջական պատճառահետեւանքային կապ չլինի: Երկրորդ կարգի հաշմանդամ հայրս 44 օր հացադուլի մեջ է եղել: Ի դեպ, հորս մասին հոդվածներում շատ եմ հանդիպել, որ գրում են՝ արցախյան ազատամարտի մասնակից, չգիտեմ՝ ինչպես է տարածվել, բայց նա չի մասնակցել արցախյան ազատամարտին: Իհարկե, սա ոչինչ չի փոխում, բայց երեւի հաշվի են առել նրա հաշմանադամության հանգամանքը: Ասեմ, որ նրա հաշմանդամությունը վրա է հասել Կապանի ճանապարհին 2003 թվականին տեղի ունեցած վթարի հետեւանքով: Չեմ ուզում ինչ-որ ավելորդ շահարկումներ լինել այս թեմայով եւ սխալ տեղեկատվություն տարածվի:

- Ամեն դեպքում, օրերով եւ ամսաթվերով ծավալուն ֆեյսբուքյան գրառմամբ էր հանդես եկել Արտակ Զեյնալյանը՝ շեշտելով, թե ամենօրյա աշխատանք են տարել Մհեր Եղիազարյանի հետ՝ հացադուլը դադարեցնելու ուղղությամբ:

- Երբ վերջապես ուժ գտա կարդալու հորս մահվան հանգամանքների վերաբերյալ Զեյնալյանի այդ գրառումը, որը կատարել էր հունվարի 28-ին՝ բանակի կազմավորման օրը, տեսա, որ նրա կինն այդտեղ մեկնաբանություն է թողել՝ շնորհավորելով ամուսնուն բանակի օրվա կապակցությամբ: Սա ուղղակի ցինիզմ էր: Կինը գրել էր, որ Զեյնալյանը մեծ ավանդ ունի բանակում եւ փորձել թեման շեղել: Հաճախ եմ այդ մարդկանց հանդիպում փողոցում ու մի կերպ եմ ինձ զսպում, որ խոսակցության մեջ չմտնեմ իրենց հետ, որովհետեւ հնարավոր է ադեկվատության սահմաններից դուրս գամ, ինչը կարող է օգտագործվել մեր դեմ: Միշտ զսպում եմ ինձ, որպեսզի իրենց ճակատին չասեմ այն ամենն, ինչ մտածում եմ: Բայց, միեւնույն է, պատասխան են տալու: Ինչ պայմաններում կլինի, այսօր կլինի, թե՝ վաղը, բայց իրենց անգործության համար վստահ եմ, որ պատասխան են տալու: Միակ բանը, որ ստիպում է մի փոքր հարգանք ունենալ Զեյնալյանի հանդեպ, նրա մասնակցությունն է արցախյան ազատամարտին եւ նրա հաշմանդամության հանգամանքը, ուրիշ ոչինչ: Չէի պատկերացնում, որ իրեն այդքան ապահովագրելու համար շատ ցածր խոսքերով, արդարացնումներով կփորձի հանդես գալ: Ընդ որում, երբ գրառման մեկնաբանություններում նրա կնոջն ասում են, որ այստեղ նման մեկնաբանությունը տեղին չէր, նորից շահարկում են, թե նախկինում դատապարտված անձի մասին է խոսքը, թող ինքը հասկանար՝ ինչ քայլերի է գնում: Ապշում եմ, տունը շնորհավորեիր, չե՞ք տեսնում իրար տանը, նստեք իրար շնորհավորեք, ոչ ոք կասծածի տակ չի դնում Հայոց բանակին իր մատուցած ծառայությունը, բայց սա ուղղակի ցինիզմ էր: Թե՞  իրենց թվում էր, որ հարազատներից մարդ չի կարդալու այդ գրառումը: Թող Զեյնալյանը վստահ չլինի, որ ապահովագրված է, իրեն մեղադրող չի լինելու: Էլի եմ ասում՝ մի թեթեւ կծու խոսք ներկա իշխանությունների մասին եւ նրա վրա հարձակվումները պատրաստ են՝ նույն այն հասարակության կողմից, որն անտարբեր է եղել եւ լռել է: Միանշանակ Զեյնալյանի համար պատվաբեր կլիներ հրաժարական տալ հենց այդ ժամանակ, մինչդեռ նրա հրաժարականը տեղի ունեցավ շատ ամիսներ անց՝ չճշտված տեղեկություններով՝ պայմանավորված Ստամբուլյան կոնվենցիայի վավերացման խնդրի հետ: Թե որքանով է սա ճիշտ կամ սխալ, չգիտեմ, բայց նրա հրաժարականն այդպես էլ որեւէ բացատրություն չունեցավ: Ամեն դեպքում, եթե հրաժարական լինելու էր, կարծում եմ՝ այդ ժամանակվա արդարացումների փոխարեն՝ նա արդեն պետք է հրաժարական ներկայացներ: Այդ դեպքում կհասկանայինք, որ գոնե ինչ-որ մեղավորություն է զգում է, ըմբռնում է իրավիճակը: Երբ Զեյնալյանը հայտարարում է, որ ամեն ինչ արվել է ու օրերով, ամսաթվերով ներկայացնում է, որ այցելություններ են եղել, շատ փակագծեր չբացեմ, բայց նախքաննությունից ինձ հայտնի է դարձել, որ պարբերականությունը հաճախակի չի եղել: Այնինչ հացադուլի համար նախատեսված հատուկ պայմաններ կան, որ ավելի հաճապակի պետք է լինի, եթե չեմ սխալվում, նույնիսկ ամեն օր:

Նիստն անցել է խիստ լարված մթնոլորտում. Արտակ Դավթյանին հասկացրել են՝ նա կարող է հեռանալ. «Ժողովուրդ»

- Արտակ Զեյնալյանն ասում էր, որ «ով գնում է հացադուլի, պիտի իմանա, որ, կարող է մահանալ»…

- Համաձայն եմ, մենք էլ էինք հենց դա փորձում հորս համոզել, որ հացադուլն անդառնալի հետեւանքներ կարող է թողնել իր առողջության վրա, եթե ուրիշ ավարտ չունենար: Բայց ի՞նչ քայլեր են արվել նրա հացադուլից դուրս գալուց հետո, ոչինչ: Անձամբ հայրս է ինձ ասել: Չեմ ուզում կրկին բացել չակերտները, թե ինչպես՝ այլ մարդկանց համար գլխացավանք չստեղծելու համար: Բայց բժիշկները եթե բուժկետում հացադուլից հետո իր մոտ մտած էլ լինեն, ապա դա եղել է ընդամենը  մեկ-երկու անգամ: Արդեն հունարի 17-ին նա դուրս եկած է եղել հացադուլից, գրեթե 10 օր ոչինչ չի արվել: Անգամ տարրական պայմաններ չկային այնտեղ: Եթե ամեն ինչ նորմալ էր, ապա ինչո՞ւ միանգամից սկսեցին ինչ-որ վերանորոգումների աշխատանքներ իրականանցել այդ դեպքից հետո եւ բոլոր այնտեղի պառկածներին տեղափոխվեցին դատապարտյալների համար նախատեսված հիվանդանոց: Ինչո՞ւ միանգամից սկսեցին ուշադրություն դարձնլ այդտեղ պառկած հիվանդներին: Իհարկե, պատշաճ օգնություն ցույց չի տրվել, հայրս դեռ այն ժամանակ ասում էր, որ եթե տեղափոխեն դատապարտյալների հիվանդանոց, ավելի շուտ դուրս կգա հացադուլից: Դրա մասին նրա փաստաբան Վահե Արմենակյանը բարձրաձայնել էր, բայց ոչ մի արձագանք չեղավ, ոչ մի պատշաճ քայլ չարվեց:  Մինչդեռ 44 օր հացադուլից հետո՝ հատուկ ինչ-որ բուժումներ պետք է իրականացվեր, ինչ-որ լուծույթներ, գլյուկոզա պետք է տրվեր, բայց չի արվել: Երբ ինչ-որ մի տարբերակով խոսեցի իր հետ, ձայնն անճանաչելի էր դարձել, նույնիսկ չէի հավատում, որ իր հետ եմ խոսում, այնքան էր հյուծված նրա ձայնը: Եթե մահանար հացադուլի ընթացքում, հնարավոր էր ասել, որ Զեյնալյանը ճիշտ է, բայց չէ՞ որ նա արդեն 10ճը օր էր դուրս էր եկել հացադուլից: Ի՞նչ քայլեր են արել, եթե վաղը հայտնի դառնա, որ մեղավորը քրեակատարողական հիմնարկի ծառայության աշխատակիցներն են, Զեյնալյանը նորից կանգնելու է եւ հայտարարի՝ որ արդարադատության նախարարության մեղքը չկա՞, թե՞ վատ է զգալու ու գլուխը կախի: Ի դեպ ասեմ, որ մինչեւ այդ դեպքերը հայրս առանձնակի հարգանք ուներ Արտակ Զեյնալյանի հանդեպ: Միշտ ասում էր, որ ամենանորմալ նշանակումն է համարում, որ իրոք, արժանի մարդ է: Նա ամեն մեկի մասին այդպես չէր արտահայտվում: Բայց, ցավոք, այդպես չէր, հայրս սխալ պատկերացումներ ուներ նրա մասին:

- Ինչո՞ւ այդ ժամանակ ամբողջ հասարակութունը լռեց: «Երկիր ծիրանի» կուսակցության նախագահ Զարուհի Փոստանջյանն անդրադառնալով Մհեր Եղիազարյանի մահվանն՝ անգամ ասում էր, որ բոլորս ենք մեղավոր, որովհետեւ նրա հացադուլի հետ կապված լռություն էր ե՛ւ մամուլում, ե՛ւ քաղաքական դաշտում:

Չեմ պատրաստվում հրաժարական տալ. Արտակ Դավթյան

- Շատ ճիշտ հարցադրում եք անում: Իրոք, կասկածելի լռություն էր, բայց ինձ չէր զարմացնում այդ լռությունը, որովհետեւ այդ ժամանակ անգամ նրա տասնյակ տարիների ընկերներից եղան մարդիկ, որոնց ինչ-ինչ հարցերով դիմում էինք, եւ  նրանք նույնպես հետ էին կանգնում: Չեմ ուզում անուններ տալ, ամեն մարդ թող իր խղճի առաջ պատասխան տա, թե ինչքանով է փորձել օգնել: Արդյոք նույն իրավիճակում Մհեր Եղիազարյանն իրենց այդպիսի անտարբերության կմատներ, թե սրտացավությամբ կհասներ օգնության: Դրա համար ոչ մեկի չեմ մեղադրում իր շրջապատի, իր մոտիկ մարդկանցից տեսնելով այդ անտարբերությունը:  Երբ նրանց դիմելով ստանում էինք մերժում՝ պետք է զարմանայի՞, որ հասարակության ինչ-որ անծանոթ մարդիկ չեն խոսում այդ մասին: Նաեւ համաձայն չեմ այն մտքի հետ, որ համապատասխան աղմուկ չի եղել:  Երբ նա հայտարարեց, որ հացադուլի մեջ է մտնում, այդ նորությունը տեղադրվել էր Haynews.am եւ syuniacyerkir.am կայքերում եւ անմիջապես տարածվեց այդ տեղեկությունը տարբեր կայքերում: Բայց գրեցին այդքանը եւ վերջ: Իսկ տասը օր հետո` նույն կոլեգաներից ինչ-որ մեկի կողմից հետաքրքրություն չէր դրսեւորվում, որ տեղադրի, թե հացադուլից տասը օր անց նա  շարունակում է մնալ հացադուլի մեջ: Մինչդեռ ամեն օր նույն մեր կայքի գլխավոր էջերում տեղադրվում էր նոր տեղակտվություն, որ հացադուլն արդեն վտանգավոր է դառնում նրա կյանքի համար, եւ այն ամեն օր տարածում էինք: Անձամբ ես եւ մեր կայքի աշխատակիցներից էլ էլեկտրոնային փաստի միջոցով ուղարկել ենք այդ նորությունները հայտնի լրատվամիջոցներին ու խնդրել տեղադրել, բայց գրեթե ոչ մի արձագանք չէր լինում: Հնարավոր է՝ ոչ բոլորը, բայց մեկ-երկու կայք հրապարակել են, բայց որ ասում են, թե աղմուկ չի եղել, տեղյակ չեն եղել, չկա այդպիսի բան: Եվ, ի վերջո, չեմ կարծում, որ աղմուկ բարձրացնելոը հաշվի առնելով պետք է դատարանը խափանման միջոց փոխելու որոշում կայացնի: Լավ, ենթադրենք, աղմուկ չի բարձրացվել, բայց չէ որ ե՛ւ Մարդու իրավունքների պաշտպանի գրասենյակին, ե՛ւ դատախազությանը, ե՛ւ ամենակարեւորը՝ դատարանին ներկայացրել ենք նրա հիվանդությունները հաստատող փաստաթղթերի ցանկը եւ նշել, որ դրանք անհամապատասխան են կալանքի հետ: Ի՞նչ է, պետք է անպայման աղմուկ լինի, որ դատարանն իրավական օբյեկտիվ որոշում կայացնի:

Ո՞վ է պատասխանատվություն կրելու բանակում զոհերի համար․ ԶՈւ գլխավոր շտաբի պետ Արտակ Դավթյանի մեկնաբանությունը

- Ձեր հոր դեմ առաջադրված մեղադրանքի հիմքում մոտ հինգ միլիոն դրամի պատմություն էր: Հիմա տեսնում ենք ավելի ծանր հանցանքների մեջ մեղադրվող մարդիկ, որոնց խափանման միջոցը փոխվում է գրավի դիմաց: Անգամ նորածինների վաճառքի մեջ մեղադրվողի խափանման միջոցը փոխվեց: Ունե՞ք այդ պատասխանը, թե ինչո՞ւ ձեր հոր դեպքում այլ կերպ եղավ:

Իմ հակառակորդ թուրք մարզիկն ավելի շատ հայկական հիմն է լսել, քան թուրքականը. Արթուր Ալեքսանյան

- Բոլոր այդ ինչուների պատասխանները միավորվելով հասնում են մի սկզբնակետի եւ որի պատասխանը փորձաքննությունը չէ, որ պետք է տա... Հիմա խոսեմ նրա մասին ինչն առաջին իսկ պահից շատ հարցեր առաջացրեց։ Ամենահետաքրքրող հարցն այն էր, թե  ինչու է այդ գործով զբաղվում երկրի ազգային անվտանգության ծառայությունը: Պաշտոնական դիրքի չարաշահում չկար, որովհետեւ նա ոչ մի պաշտոն չի զբաղեցրել, իսկ առանձին սուբյեկտների, ֆիզիկական անձանց հետ հարաբերությունները չեմ պատկերացնում, թե ինչ ձեւով կարող են սպառնալ երկրի ազգային անվտանգությանը: Ենթադրենք, ինչ-որ անձանց կողմից բողոքներ են ներկայացվել ԱԱԾ-ին եւ գործը հարուցվել է քննչական դեպարտամենտում: Իմ կարծիքով` հնարավոր է, որ քննչական դեպարտամենտից փոխանցվեր ինչ-որ տարածքային քննչական բաժին: Չգիտեմ` այս հարցի պատասխանը երբեւէ կստանանք, թե` ոչ, ամեն դեպքում,  շատ աղմկոտ տեսանյութ պատրաստեց ԱԱԾ-ն, որտեղ ներկայացվեց նաեւ, թե զորամասի հրամանատարից ինչ-որ կաշառք ստանալու դեպք է: Իրականում այդպիսի բան չկար, զորամասի հրամանատար չի եղել, այլ եղել է սովորական սպա եւ նրա հետ կապված ինչ-որ հարաբերություններ: Փաստաբան Վահե Արմենակյանն այդ ժամանակ շատ հստակ բացատրեց, կոնկրետ այդ դեպքի  դրվագով առերեսման ժամանակ էլ հայրս պնդել է եւ հաստատել է նաեւ սպան, որ ինքը Մհեր Եղիազարյանին անձամբ գումար չի տվել, ինչ-որ երրորդ անձանց միջոցով է եղել: Ու սա ներկայացվում է ազգային անվտանգության ծառայության հայտարարության մեջ այնպես, որ ինչ-որ զորամասի հրամանատարի առաջխաղացման համար կաշառք է տրվել: Ո՞վ էր Մհեր Եղիազարյանը, որ պետք է ինչ-որ զորամասի հրամանատարի առաջխաղացում կազմակերպեր, երբ ոչ մի  պաշտոն չէր զբաղեցնում: Ես կամ դուք պաշտոնի առաջխաղացման համար կդիմե՞նք ինչ-որ կայքի պատասխանատուի` հույս ունենալով, որ նա պետք է առաջխաղացում իրականացնի: Չեմ պատկերացնում, ինչպե՞ս: Չնայած դրան՝ քննչական առաջին գործողությունները իրականացնելիս ամեն ինչ եղել է շատ նորմալ: Չգիտեմ ինչու, բայց վստահ եմ, որ պետք էր իրենց ինչ-որ տեսանկարահանում անել, որպեսզի ավելի հնչեղ լիներ: Ներքին համոզմունք ունեմ, որ մեր բնակարանում այդ քննչական գործողություններն իրականացնելիս՝ դա ինչ-որ մեկի միջոցով կանխվել է: Ուղղակի, ընթերակաների ներկայությամբ կատարվել են այդ գործողությունները: Շատ նորմալ մարդիկ կատարել են իրենց գործը եւ առաջին օրը ոչ մի ավելորդություն իրենց թույլ չեն տվել: Սա ասում եմ մինչեւ նրան ԱԱԾ տեղափոխելու պահը: Դրանից հետո, բնականաբար,չեմ կարող ասել, թե ինչ է տեղի ունեցել: Որոշում կայացվեց, որ գործը պետք է տեղափոխվի քննչական բաժին: Իսկ դեկտեմբերի 5-ին կալանքի որոշումը բավարարեց դատարանը: Մեր կողմից ներկայացվեց միջնորդություն, որ նրա խափանման միջոց կալանքը գրավով փոխարինվի, որը պետք է քննվեր Երեւան քաղաքի ընդհանուր իրավասության դատարանում ու դեկտեմբերի 5-ից մինչեւ 28-ը  նոր գործը հանձնվեց Կենտրոն եւ Նորք-Մարաշ քննչական բաժին: Քսան եւ ավել օր ինչո՞վ էր պայմանավորված այդ ձգձգումը, երբ ընդամենը կարելի էր մի քանի օրվա մեջ լուծել այդ հարցը: Իսկ դեկտեմբերի 28-ին չկայացավ  նիստը, որովհետեւ քննիչը ժամանակ էր խնդրել: Չեմ մեղադրում նրան, որովհետեւ նույն օրն էր նրան մակագրվել գործը: Նիստը ժամը՝ 15:00-ին էր կարծես նշանակված, իրոք, մարդկայնորեն չէր հասցնի ծանոթանալ: Այստեղ հարցը ոչ թե այն է, թե ինչու այդ հիմքով հետաձգվեց, այլ այն, թե ինչու 20 եւ ավել օր տեւեց քրեական գործի փոխանցումը ԱԱԾ-ից տարածքային քննչական բաժին, այն դեպքում երբ մարդն արդեն այդ ժամանակ 20 օրից ավել հացադուլի մեջ էր:

«Այսի՞նքն 1 ամսում 15 սպանություն․ կրիմինալը մեր բանակին ու ժողովրդին պատերազմ է հայտարարել»․ Արթուր Ալեքսանյան

- Այդ ժամանակ ԱԱԾ տնօրենն Արթուր Վանեցյանն էր: Նրանից պատասխաններ ակնկալո՞ւմ եք: Ըստ Ձեզ, նա կարո՞ղ էր իմանալ որոշ բաներ, որոնք կարող են լույս սփռել այս ողջ պատմության վրա:

- Եթե անկեղծ պատասխանեմ Ձեր հարցին, երբ Արթուր Վանեցյանը «Պրեսինգ» հաղորդման հյուրն էր լինելու, անոնսը դիտելուց այնպիսի տպավորություն ունեի, որ նա պետք է խոսի ինչ-որ հարցերի շուրջ: Բայց պարզվեց, որ ընդամենը ֆուտբոլային հարցերին էր պատասխանում, սակայն խոստացավ, որ կխոսի: Այնպես որ, այո՛, սպասում եմ, որ հնարավոր է ինքը հայտնի որոշ մանրամասներ: Բայց կա նաեւ մեկ այլ տարբերակ: Եթե ինչ-որ հրահանգներ են եղել կոնկրետ իր վերաբերյալ, բնական է, նա կգերադասի չխոսել, որովհետեւ ինքն է եղել ԱԱԾ տնօրենը եւ պատասխանատվություն է կրում այդ ժամանակահատվածի համար: Այդուհանդերձ,  հույս ունեմ, որ հնարավոր է ինչ-որ բաներ իրենից լսենք, որը կրկին պարզություն կարող է մտցնել այս գործի հետ կապված:

- Ի դեպ, իր հացադուլ հայտարարելու մասին որոշման մեջ Մհեր Եղիազարյանը, որպես առաջին պահանջ,  ցանկացել էր, որ հանդիպում ունենա անձամբ Մարդու իրավունքների պաշտպանի հետ: Կայացա՞վ այդ հանդիպումը:

- ՄԻՊ գրասենյակը հայտարաություններով հանդես եկավ, որ միշտ իրենց աշխատակազմի ներկայացուցիչները կապի մեջ են եղել փաստաբանների եւ իմ հետ: Իսկապես, ՄԻՊ աշխատակազմի ներկայացուցիչներից Միհրանի հետ առաջին օրվանից միշտ կապի մեջ եմ եղել: Նրան եմ հանձնել թղթեր՝ հորս հիվանդությունների վերաբերյալ: Մեր կայքում տեղադրված է եղել, որ գոհ ենք իրենց աշխատանքից, որովհետեւ Միհրանն իր լիազորությունների շրջանակում ամեն ինչ արել է: Բայց երբ հարց բարձրացրեցի, թե ինչու Մարդու իրավունքների պաշտպան Արման Թաթոյանը չի այցելում, ասացին, որ զբաղվածության գրաֆիկը չի թողնում: Մինչդեռ այդ ընթացքում նա պարբերաբար այցելում էր անազատության մեջ հայտնված նախկին բարձրաստիճան պաշտոնյաների: Համոզմունք ունեմ, որ նա իր մտքում հաշվարկներ ուներ, որ վաղը մյուս օր հնարավոր է այդ մարդիկ նորից իշխանության լինեն եւ իր նստատեղի փափկության համար էր այդ քայլերն անում: Թող կոպիտ հնչի, ինձ չի հետաքրքրում, բնական է, որ նա կասի այդպես չէ: Այդ դեպքում ինչպե՞ս բացատրես, որ նույն ժամանակահատվածում հացադուլի մեջ գտնվող անձին չէր այցելում, այլ նախկին պաշտոնյաների, թե՞ փիառվելու ավելի լավ տարբերակ էր: Մենք ամեն օր մեր կայքում կտեղադրեինք դրա մասին, որ այցելել է, կեցցե Արման Թաթոյանը: Հարց է առաջանում՝ արդյոք նա մի անգամ մտքով անցկացրել է, թե ինչ կլիներ, եթե անձամբ ինքն այցելե, անձամբ ինքը խոսեր,թեկուզ համոզեր դուրս գալ հացադուլից: Այնքան որ ասեր՝ ամեն ինչ լավ կլինի, Մհեր ջան, դադարեցրու հացադուլը: Չէ որ հնարավոր է իր այցելությամբ, իր խոսքով շատ բան փոխվեր: Իհարկե, եթե անգամ մտածել է այդ մասին, պարզ է, որ չենք իմանա, հետեւաբար թողնում եմ իր խղճին: Բնական է, որ աշխատակազմի ու իր այցելությունը նույնը չեն: Հնարավոր է՝ ինչ ինձ կիսատ մնաց ասելու դատարանում, որ չհասցրեց ասել, միգուցե նրան էր փոխանցում իր ասելիքը: Ի՞նչ կլիներ, եթե հանդիպեր, կիսվեր, ասեր ինչ խնդիր կա, միգուցե 180 աստիճան փոխվեր ամեն ինչ եւ նա դադարեցնե՞ր հացադուլը: Այնպես որ, մնացածը հեքիաթներ են, որ ասում են՝  դատախազություն ուղարկել էինք հարցումներ նրա առողջության վերաբերյալ: Լավ եք արել, բայց հիմա նայում ես այդքան քայլերի մեջ ու տեսնում, որ զրո արդյունք կա: Այո, նրանց կողմից ինչ-որ հետեւողականություն եղել է, բայց դատախազությունը ինչո՞ւ չվերանայեց կալանքի հետ կապված հարցը: Բոլորն ասում են, որ իրենցից կախված ամեն ինչ արել են, բայց արդյունքը զրո էր, հետեւաբար չի կարող այն գոհացուցիչ լինել:  Նորից եմ ասում՝ թող մի պահ մտածի՝ եթե 44 օրվա մեջ մի անգամ գոնե այցելեր, ինչ կլիներ, թող իր խղճին հարցնի եւ ինքն իրեն պատասխանի:

- Լավ իմանալով ձեր հոր բնանավորությունը՝ կա՞ր մեկը, ով կարող էր այդ ընթացքում համոզել նրան դուրս գալ հացադուլից:

Արթուր Վանեցյանը անդրադարձել է բանակում կատարվող վերջին իրադարձություններին

- Նա միշտ իր որոշումներում շատ հստակ է եղել եւ դժվար է եղել նրան հակառում համոզել: Անգամ ինչ-որ դեպքերում, երբ հայր եւ որդի հարաբերություններում ունեցել ենք բանավեճեր, տարբեր դատողություններ եւ համաձայն չեմ եղել այդ պահին իր ասածների հետ, ինքն էլ՝ իմ, բայց անցել է որոշ ժամանակ ու հասկացել ենք, որ մեկս մյուսին, փաստորեն, այդ ասածներն օգնել է ու փոխել ենք մեր տեսակետն այս կամ այն հարցի շուրջ: Վստահ էի, որ եթե թողնեին ինձ հանդիպել նրա հետ, կկարողանայի համոզել: Խնդրել էինք, թեկուզ քննիչի ներկայությամբ հանդիպում Նոր տարուն, որպեսզի շնորհավորեինք եւ համոզեինք, որ անգամ դատական նիստն է հետաձգվում ու այդ հացադուլը ոչինչ չի տալիս: Կարիք չկար առանձնանանալ, որովհետեւ գործի վերաբերյալ ոչինչ չէինք խոսելու, դրանով զբաղվում էին փաստաբանները: Բայց չեղավ, միգուցե այդ հանդիպումը, եթե կայանար, կարողանայի իր որոշման վրա ազդել, ստիպել այն փոխել, թեպետ դժվար էր նրան համոզելը:

- 44 օրվա հացադուլի ընթացքում Ձեր ընտանիքից ոչ ոք չի՞ հանդիպել նրա հետ:

- Ոչ, չի հանդիպել, միայն «Էրեբունի» հիվանդանոց տեղափոխելու ժամանակ եղբայրս այնտեղ մի ակնթարթ է տեսել: Տեսակցության, հեռախոսազանգերի, նամակագրության արգելանքն այդպես էլ չհանվեց:

- Մհեր Եղիազարյանը վճռական էր` գնալ մինչեւ ՄԻԵԴ, որովհետեւ վստահ էր , որ ինքն անմեղ է: Ի՞նչ փուլի հասավ այդ գործը եւ արդյոք ՄԻԵԴ պատրաստվում եք դիմել: Կա՞ այդ հնարավորությունը:

- ՄԻԵԴ դիմելու համար այս փուլում դեռ անհրաժեշտ նյութեր չունենք:  Նա նկատի ուներ նախկին քրեական գործը, որի վերաբերյալ այդ ժամանակ մեծ աղմուկ բարձրացվեց, եւ որի միջոցով փորձ էր արվում շեղել նրա մահվան հանգամանքը, եւ իմ համոզմամբ դա տարածողների կենտրոննը նույնն էր։ Մարդկանց ուշադրությունը շեղում էին դեպքից, փորձում էին ստեղծել այնպիսի վիճակ, որ անտարբերություն լինի, սկսեն ավելի ագրեսիվ արձագանքել, որ եթե նախկինում դատապարտված է եղել, ուրեմն՝ սովորական հանցագործի մասին է խոսքը: Հիմա ցանկանում եմ  հարց հնչեցնել` այո՛, ոչ մեկ չի հերքում, նա դատապարտված է եղել, «Դատալեքս» տեղեկատվական համակարգում յուրաքանչյուր դատապարտյալի  վերաբերյալ կարելի է գործերը գտնել, այստեղ թաքցնելու ոչինչ չկա: Ես հարց եմ ուղղում` նախկինում դատապարտված պայմանականորեն պսատիժը չկրող եւ կրկին նույն արարքի համար մեղադրվող անձը, նախկին դատապարտյալը մա՞րդ է, թե՞ մարդ չէ, թե՞ հիմա միայն տրանսգենդեր հասարակությանն է դա վերաբերում... Նրան լավ ճանաչողները, նրա հետ շփվողմները, լավ գիտեն, որ նա նեղության մեջ գտնվողին  ինչպես էր հասնում օգնության՝ ընկեր լինի, ծանոթ, թե՝ բարեկամ: Մի կողմ դնենք բոլոր այդ քրեական գործերը, շատ մարդիկ այս մեկ տարվա մեջ ասել են, որ ամեն օր զգում են իր կարիքը, իր բացակայությունը: Մարդիկ զանգում են ինձ, գրում են սոցցանցներում: Շատերը գրել են, որ ընդամենը մեկ անգամ են շփվել իր հետ, ինչ-որ հարցով դիմել են, եւ նա այնպիսի սրտացավությամբ է վերաբերել այդ հարցին, որ, կարծես, հարյուր տարվա ընկերներ ու ծանոթներ լինեին: Վերադառնալով Ձեր հարցին՝ նշեմ, որ ՄԻԵԴ շատ ծավալուն բողոքներ էր պատրաստում, արդեն գործի կեսն արված էր իր փաստաբանների կողմից: Սպասում էին միայն վճռաբեկ դատարանի դիմեին: Ինչպես գիտեք, ներպետական բոլոր ատյանները սպառելուց հետո` պետք է դիմել ՄԻԵԴ: Բայց, ցավոք, չհասցրեց::

- Դուք ունե՞ք վարկած, թե ինչու Ձեր հայրը հայտնվեց այդ իրավիճակում: Սա ընդդիմադիր մամուլին լռեցնելու փո՞րձ էր, թե՞ ինչ-որ մեկը փորձում էր այս կերպ նրա հետ հաշվեհարդար տեսնել:

«Էրեբունի պլազա»-ում կրակոցներ արձակած Արթուր Թորոսյանը տեղափոխվել է հոգեբուժական հիմնարկ

- Քանի որ մեղադրանքի մեջ ընդհանրապես ինչ-որ քաղաքական կամ մամուլի հետ կապված հարցեր չկան, ինչքան էլ փորձեմ ասել, որ սա լռեցնելու կամ չգիտեմ` այլ անձանց վրա դուրս գալու փորձ էր, կստացվի, որ ոչ հիմնավոր բաներ եմ ասում: Այնպես չէ, որ նա ունեցել է իշխանության ցանկալի ներկայացուցիչ կամ ամենաընդդիմադիրն է եղել: Նա միշտ ներկայացրել է իր պատկերացրած օբյեկտիվ

իրականությունը: Նա քննադատել է թե՛ նախկին կառավարության ինչ-որ անդամների, մանավանդ այն ժամանակ, երբ Կարեն Կարապետյանը նոր էր նշանակվել վարչապետ, եւ այս վերջին իրադարձությունների նման ժողովրդի մոտ հավատ էր արթնացել: Հայրս այդ ժամանակ էլ, իհարկե, կոռեկտության սահմաններում, երբեք չանցնելով վիրավորանքների՝ իր հռետորությամբ շատ ծավալուն հոդված հրապարակեց  «Յո՞ երթաս, Հայաստան» վերնագրով, որտեղ կարճ ասած` ասում էր՝ մարդիկ, սթափվեք, չկա այդպիսի բան, ձեր հույսերը չեն արդարանալու: Ինչու եմ սա ասում, որ պատկերացնենք՝ նա չի եղել ընդդիմություն կոնկրեետ ներկա իշխանություններին, այլ ներկայացնում ու խոսում էր այն մասին, ինչ իր դուրը չէր գալիս, ինչն իր կարծիքով սխալ էր ընթանում: Իր ձերբակալումից մեկ ամիս առաջ հրապարակել էր հոդված Կապանի քաղաքապետի ընտրությունների հետ կապված, որը կրկին շատ մեծ արձագանք ստացավ, հատկապես սյունեցիների շրջանում: Հիշո՞ւմ եք, որ վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանն ասել էր՝ իշխանության ներկայացուցիչն արդեն չի հաղթում, նշանակում է ժողովրդավարություն է, ժողովուրդն ազատ իրացնում է իր ընտրական իրավունքը: Դրանից մի քանի օր հետո ՝ ԱԺ ամբիոնից հայտարարեց, որ քրեական տարրեր դեռ Սյունիքում վերացած չեն, եւ հայրս հոդվածով անդրադարձավ: Այն, ինչ վերաբերում էր Սյունիքին, նա չէր կարող դրա նկատմամբ անտարբեր լինել եւ երկրորդ՝ Կապանն իր ամենահարազատ, ամենասիրելի քաղաքն էր՝ իր ծննդավայրից հետո, որովհետեւ ուսանողական տարիներ էր անցկացրել այնտեղ: Կապանի հանդեպ իր վերաբերմունքն ուրիշ ձեւ է եղել, միշտ այդ տարածաշրջանի հետ շատ է կապված եղել: Նա այդ հոդվածով կրկին կոռեկտության սահմաններում շատ դիպուկ պատասխան էր տվել: Եվ այդ ժամանակ թեկնածուն, որը հաղթեց, նշել էր, որ վայելում է ժողովրդի սերն ու հարգանքը: Եթե այսօր էլ դուք այցելեք Կապան եւ հետաքրքրվեք, կիմանաք, որ, իրոք, շատ գոհ են Կապանի քաղաքապետից: Եթե չչափազանցնեմ, հնարավոր է բոլոր քաղաքների միջից ամենաշատ վստահությունը վայելող քաղաքապետն է: Չեմ կարող ասել՝ իրենք անձամբ ծանոթ եղել են, թե՝ ոչ, բայց այդ հարցում շատ վստահ էր հայրս, որ իրոք արժանի թեկնածու է ընտրվել: Եվ, ինչպես տեսնում եք այսօր, նա շատ ճիշտ էր: Դրանից բացի, իր նամակում էլ ասում էր, թե տեղյակ է, որ իր հեռախոսը գաղտնալսվում է: Բայց նա շատ անզգույշ էր այն հարցերում, ինչը վերաբերում էր իրեն: Հեռախոսով շատ անկեղծ կարծիք էր արտահայտում այն իրադարձությունների վերաբերյալ, ինչ տեղի ունեցավ այս երկու տարիներին Հայաստանում: Շատ հստակ ինքն իր կարծիքն ուներ այդ «հեղափոխություն» կոչվածի հետ կապված: Նա մինչեւ վերջ էլ վստահ էր, որ սա շատ հստակ գծված գործողություն էր, որը սկիզբ էր առել դեռ շատ տարիներ առաջ: Եթե չեմ սխալվում, նա սկիզբը համարում էր 2015 թվականի սահմանադրական բարեփոխումները:

- Կարծում եք՝ նա ինչ-որ մեկին խանգարո՞ւմ էր, որովհետեւ գիտեր ինչ-որ ճշմարտություններ, թե քաքական իրադարձությունների ֆոնին՝ պարզապես, անտարբերության զոհ դարձավ:

- Չեմ կարող ասել, թե խանգարել է: Ուզում եմ այն թեմաներից խոսել, ինչից հստակ տեղյակ եմ: Հիմա եթե փորձեմ ասել, թե խանգարել է, կստացվի անմիաստ, օդի մեջ խոսքեր եմ ասում, որը ճիշտ չի դիտվի: Ինձ թվում է՝ կգա մի օր, շատ հարցերի պատասխան պարզ կլինի:

- Դեռ վերքը թարմ է, ընդամենը մեկ տարի է անցել Ձեր հոր մահից: Դուք սոցցանցում միայն մեկ կտրուկ գրառմամբ հանդես եկաք եւ թույլ չտվեցինք, որ մարդիկ փորձեն տեղի ունեցածից քաղաքական դիվիդենտներ շահել: Եվ այդ խոսքից հետո՝ ուղիղ մեկ տարի լռություն պահպանվեց: Ինչո՞ւ:

Արտակարգ դեպք Արագածոտնի մարզում. 9 դպրոցականների վիճաբանությունն ավարտվել է դանակահարությամբ. վիրավորին հիվանդանոց են տեղափոխել Աշտարակի ոստիկանները

- Իմ լռությունը պայմանավորված էր նրանով, որ վստահեցումներ էին լինում տարբեր մարդկանց կողմից, որ ամեն ինչ պարզվելու է, օբյեկտիվ, բազմակողմանի, լրիվ քննություն է ընթանում: Եվ ես որոշեցի սպասել՝ հավատալով, որ իրոք այդպես է, սակայն մինչեւ այսօր անգամ համալիր փորձաքննության արդյունքները չունենք: Թեպետ տարբեր փաստաբանների, մասնագետների հետ խոսելով՝ կարելի ենթադրել, որ դա  ժամանակատար է, բայց: իմ սուբյեկտիվ կարծիքով` արդեն ինչ-որ արհեստական երկարացում, ձգձգում եմ տեսնում այդ փորձաքննության պատասխանի մեջ: Նաեւ շատ մեծ հույս ունեինք, որ կլինեն բացահայտումներ, որովհետեւ հորս մահվանն անդրադարձել էր ԵԽԽՎ ժողովրդավարության, մարդու իրավունքների եւ մարդասիրական հարցերով գլխավոր հանձնաժողովի նախագահ Մարգրեթ Քիները, The Washington post, The New York Times, Daily mail, Adcnews եւ մի շարք այլ միջազգային հեղինակավոր պարբերականներ, Եվրամիության արտաքին քաղաքականության հարցերով պատասխանատուի խոսնակ Մայա Կոսյանչիչը: Այս ամենը մեզ հույս էր տալիս, որ գոնե այդպիսի հեղնակավոր կառույցների ուշադրության կենտրոնում լինելը կնպաստի գործի արագ բացահայտմանը:

- Ո՞ւմ կողմից էին նման հավաստիացումներ հնչում՝ իշխանությա՞ն, թե՞ իրավապահների:

- Իրավապահների կողմից, իշխանության ներկայացուցիչների հետ կապի մեջ չեմ եղել: Չնայած որ ծանոթներ կան, որոնք էլի պաշտոններ են զբաղեցնում, ես ոչ ոքի հետ չեմ քննարկել այդ հարցը, որովհետեւ իրենց հավաստիացումներն ինձ համար հիմք չեն կարող լինել: Հորս ընկերականան շրջապատի մարդկանցից էլ են խորհուրդներ հնչել, որ համբերել է պետք: Շտապեմ ասել, որ իմ լռությունն ընդհանրապես կապված չէր ինչ-որ կողքի կարծիքների, մեկնաբանությունների, ֆեյքային հարձակումների, կեղծ օգտատերերի հետ: Պարզապես, ես հարմար գտա, որ այդ պահին է ճիշտ խոսելը, որոշ ժամանակ պետք էր ինչ-որ լռություն: Բացի այդ, առաջացան շատ հարցեր, որոնք ավելի առաջնային էին՝ կապված ընտանիքիս հետ, պապիս մահվան եւ հորս ու պապիս գերեզմանի աշխատանքների հետ կապված:  Նպատակահարմար գտա նախ այդ հարցերը պատշաճ կերպով իրականացնել, քան խոսել: Եղան, իհարկե, նաեւ ծանոթների կողմից հորդորներ, թե մի կատարիր գրառումներ, սխալ է հասկացվում: Բայց եթե այսօր էլ, այս պահին էլ այդ գրառումն անեի, ոչ մի բառ չէի հանի այդ տողերից: Ամեն ինչ ավելի քան պարզ գրված է ե՛ւ իմ սրտի խոսքը, ե՛ւ որ դեպքում ում եմ ես քննադատում: Այդ գրառումը մեծ արձագանք գտավ, ասում էին՝ Նիկոլ Փաշինյանն ինչ կապ ունի: Բայց ասածիս մեջ կոնկրետ նշված է, որ եթե եղել են միջամտություններ, իսկ եթե չի եղել, խնդիր չկա: Սակայն, եղել է, թե չի եղել, գիտի միայն ինքը կամ իր մերձավոր շրջապատի ներկայացուցիչներից:  Շեշտում եմ՝ իմ լռությունը ո՛չ հարձակումներից վախենալով էր պայմանավորված, ո՛չ մեկ այլ հանգամանքով: Հասկանո՞ւմ եք, կորցրել եմ կյանքում ամենաթանկը, ի՞նչ կարող է ինձ հետ պահել խոսելու կամ չխոսելու համար:

Ալիևը «պատ» է, որից պետք չէ վախենալ. միևնույն է քանդվելու է. Արտակ Զաքարյան

- Դուք նաեւ այս մեկ տարվա ընթացքում չհայտնվեցիք քաղաքական այս կամ այն ճամբարում: Քաղաքականությունն այլեւս փակվա՞ծ է Ձեր ընտանիքի համար, թե՞ այսօր էլ ունեք Ձեր քաղաքական դիրքորոշումները:

- Հորս տարերքն էր քաղաքականությունը՝ տարբեր հարցերում քննարկումներ իրականացնել, խոսել այսինչ երեւույթների մասին: Միշտ զարմացել եմ, թե նա ինչու է այդքան հետաքրքրություն ցուցաբերում, բայց երբ խորանում ես, ուսումնասիրում, նրա կյանքը, նա դեռ 1988 թ.ից էր դրա մեջ։  Շատ հարցերում ենք իրեն նմանվել, իրենից ժառանգել ինչ-որ բնավորության գծեր, բայց  կոնկրետ քաղաքականության վերաբերյալ իմ հետաքրքրությունը եղել է շատ մակերեսորեն, նույնիսկ զրոյական եւ հիմա էլ է շարունակում այդպես մնալ: Նախքան հորս դեպքերն էլ, ինքս ինձ խոսք եմ տվել, որ ոչ մի ձեւ չեմ խառնվելու: Աշխատելու հնարավորություններ էլ են եղել պետական ոլորտում, բայց միշտ կտրուկ մերժել եմ: Իմ մեջ սկզբունքորեն խնդիր եմ դրել, որ չեմ մտնելու երբեք այդ դաշտ, որովհետեւ ինձ չհետաքրքրող է, չեմ հասկանում այդ ոլորտից, չեմ էլ ուզում հետաքրքրվել: Սակայն ես որպես ՀՀ քաղաքացի իհարկե ունեմ իմ հստակ կարծիքն ու  պատկերացումները մեր երկրում տեղի ունեցած (ունեցող) իրադարձությունների վերաբերյալ։

- Մեկ տարի առաջ Ձեր ֆեյսբուքյան գրառման մեջ Դուք անդրադարձել էիք նաեւ պատգամավորներին՝ ասելով, որ դիմել եք նրանց, որպեսզի տրամադրեն անձնական երաշխավորություն, ինչը դատարանի համար ավելի համոզիչ կլիներ ու լավ գիտեք բոլորի «սրտացավության» աստիճանի մասին: Այսօր անուններ կտա՞ք:

-Հավաստիացնում եմ ձեզ, որ ում խոսքը վերաբերում էր, նրանք հասկացել են եւ առաջին են դիմել ինձ՝ ասելով, որ իրենցից ինչ կախված եղել է, այդ պահին արել են: Նորից չանդրադառնանք այդ թեմային: Այո, նորից կարող եմ կրնել՝ թույլ չեմ տա հորս հարցով շահարկումներ լինեն այս կամ այն կողմից, փորձեն այդ հանգամանքով իրենց ծրագրերի իրականացման հետ կապված հարցեր լուծել: Չի՛ լինելու այդպիսի բան: Փոխվի, նոր իշխանություն կգա, իր կամքով կփորձի ինչ-որ բացահայտումներ իրականացնել այդ գործով, շատ շնորհակալ կլինեմ: Բայց մտածել, թե մտնեմ ինչ-որ ուժերի կազմի մեջ՝ հույս ունենալով, որ իշխանության գալուց հետո կբացահայտեն, չես էլ կարող երաշխիք ունենալ, թե իշխանության գալուց, իրավիճակ փոխվելուց հետո՝ կհիշեն: Հիշո՞ւմ եք, նախկինում ինչքան էր քննադատվում տարբեր չբացայատված սպանությունները, մահերը եւ այսօր նույն ձեւով այդ քրեական գործերը մնում են, ոչ մի առաջխաղացում չկա, կարծես, ոչ մեկի չի էլ հետաքրքրում:

- Ի՞նչ եք առաջարկում՝ փակե՞լ էջը, թե շարունակելու եք պայքարել ճշմարտությունը մինչեւ վերջ բացահայտելու, մեղավորներին պատժելու համար:

- Էջը փակել հնարավոր չէ: Բայց ճիշտը, եթե ասեմ, հույս չունեմ, որ այս պահին իսկական մեղավորներին բացահայտման հնարավորություն կա։

- Փաստորեն, դրա համար պետք է նորից իշխանությո՞ւն փոխվի:

- Չեմ պատասպանի, բայց իմ սուբյեկտիվ կարծիքն է, որ այս պահին չի բացահայտվի: Իմ ամեն մի խոսքը կարող է այլ կերպ դիտվել, ինչքան էլ իմ մեջ գիտեմ, որ ոչ մի բան ինձ չի հետաքրքրում քաղաքականության մեջ: Չունեմ նախընտրելի ուժեր, որ ինչ-որ կարծիքներ հայտնեմ տեղի ունեցող իրադարձությունների վերաբերյալ, այդ մասին միայն խոսում եմ ինձ մտերիմ մարդկանց շրջապատում: Երբեք հրապարակային ինչ-որ քաղաքական հարցերի շուրջ կարծիք չեմ հայտնել եւ չեմ հայտնելու: Սակայն տեսեք, թե ինչ աբսուրդային վիճակ է ստացվում: Ենթադրենք վաղը մենք ստանում ենք համալիր փորձաքննության պատասխանը: Այդտեղ նշված է լինում, որ՝ այո, բժիշկներին կողմից եղել են թերացումներ, եւ այսինչ մարդը մեղավոր է համարվում, նրան մեղադրյալ ներգրավելու որոշում է կայացվում: Պատկերացնո՞ւմ եք, որ պարզվի այդ մարդն արդեն մեկ տարի է, ինչ ՀՀ-ում չէ: Ո՛չ խափանման միջոց կա ու չի էլ կարող լինել, եթե անձը ներգրաված չէ որպես կասկածյալ կամ մեղադրյալ: Ի՞նչ է լինելու այդ դեպքում, հետախուզում հայտարարելու մասին որուշում ու նորից գործի կասեցում, ամիսներով, գուցե եւ տարիներով...

​​​​​​​«Հայոց բանակի կողքին մենք ենք, Զինվո՛ր». մայրերը գնում են կառավարություն՝ բացատրություն պահանջելու

- Վազգեն, երեւի շատերը սպասում էին, որ մեկ տարի անց Ձեզնից լսելու են, որ Ձեր հոր մահվան դիմաց մահ եք ցանկանում, կալանավորման դիմաց՝ կալանավորում:  Բայց Ձեր խոսքերում նման բան չհնչեց…

- Երբ կլինեն ինչ-որ բացահայտումներ, թե ում կողմից ինչ հրամաններ են իջեցվել, բնական է, որ նույնը պետք է ցանկանամ: Ու վստահ եմ, որ մի օր պարզվելու է: Ժամանակին շատերն ասում էին, որ դժվար հնարավոր լինի ինչ-որ 20-30 տարվա թեմաներ բացահայտել: Շատերը նաեւ վստահ են եղել, որ անպատիժ են մնալու, բայց տեսնում ենք, որ նախկին շատ գործեր վերաբացվում են, թե հիմա ինչ արդյունքներ են տալիս, այլ հարց է:

- Չարացա՞ծ եք բոլորի դեմ, թե՞…

- Չգիտեմ ՝ չարացած անվանել, թե՝ այլ բան համենայնդեպս նույն զգացողությունները կլինեին եթե այդ ժամանակ իշխանության լիներ Սերժ Սարգսյանը, Ռոբերտ Քոչարյանը, Լեւոն Տեր-Պետրոսյանը կամ ցանկացած իքս անձ։ Անմարդկայնին պայմաններում զոհվածների համար ոչ մի լավ բան չկար նախկին իշխանության ժամանակ, նույնն էլ մեր ընտանիքի մոտ է հիմա: Ու ինչքան էլ լավ երույթներ լինեն, ժողովուրդը սկսի ավելի լավ ապրել, շատ փոփոխություններ լինեն, չի կարող մեր աչքին երեւալ, որովհետեւ հորս չենք կարող ոչ մի կերպ հետ բերել:

- 2018 թվականի դեկտեմբերի 5-ին Ձեր վերջին հանդիպումն էր Մհեր Եղիազարյանի հետ: Կա՞ր որեւէ կարեւոր մի տեղեկություն, որ նա հասցրեց Ձեզ փոխանցել:

- Հանդիպումը տեւել է հինգ րոպեցի ոչ ավել: Կալանքի որոշման դատական նիստից հետո՝ պաշտպանի միջոցով քննիչին խնդրեցինք հանդիպել եւ երկու բառ խոսել: Հանդիպման մեծ մասը փորձում էի համոզել նրան, որպեսզի դադարեցներ հացադուլը: Համոզում էի, որ սա ճանապարհ չէ, որովհետեւ այսքան ժամանակ չգիտեմ մի դեպք, որ հացադուլն ինչ-որ օգուտ է տվել: Բայց նա ասաց, որ քաղաքական պատվերի դեմ այլ տարբերակ իրեն չի մնում: Ասաց, որ հանդիպումներ են եղել ԱԱԾ-ում, ինչ-որ բարձրաստիճան պաշտոնյանների կողմից առաջարկներ են եղել, հասցրեց ասել, որ ցուցմունք փոխելու, համագործակցության ինչ-որ առաջարկ է եղել: Բնական է, նա այդ մարդը չէր, որ ազատության դիմաց ինչ-որ մեկի վերաբերյալ ցուցմունքներ տար: Ու սա հենց այնպես չեմ ասում, նրա բոլոր քայլերը մինչեւ վերջ ապացուցում է իմ ասածները: Ասաց՝ տղես, հետո կխոսենք, կասեմ մանրամասն, երբ դուրս գամ: Ցավոք, չհասցրեցի իմանալ ինչի մասին է խոսքը: Չէր էլ կարող այդ պահին ասել, որովհետեւ ե՛ւ ժամանակն էր սուղ, ե՛ւ տեղը հարմար չէր, որ կարողանար ինձ ամբողջությամբ ասել այն, ինչ ցանկանում էր: 

- Իսկ Ձեր ընտանիքին այս մեկ տարվա ընթացքում եղե՞լ է նմանատիպ առաջարկներ համագործակցության իրավապահների, քաղաքական գործիչների, իշխանության, ընդդիմության կողմից:

- Բոլոր հարցերն իմ հետ են քննարկվում, բայց չեմ կարող ասել, թե ինչ-որ համագործակցության առաջարկ է եղել: Հորս ազատությանը հասնելու համար ես իհարկե դեմ կգնայի ցանկացած իմ սկզբունքի, բայց այդ ժամանակ ո՞վ էր հետաքրքրվում, առաջարկ անում համագործակցության, իսկ նրա մահից հետո էլ ինչի՞ շուրջ համագործակցեմ... Այն պահերին, երբ հուսահատության մեջ ես, քեզ թվում է, թե մարդիկ սրտանց օգնության ձեռք են մեկնում: Հնարավոր է այդ ժամանակ նաեւ ինչ-որ ենթատեքստով եղել են այդպիսի բաներ, բայց այդ կերպ չեմ ընկալել, որովհետեւ չի եղել ինձ մոտ այդ ցանկությունը: Եթե ցանկություն լիներ համագործակցելու, հնարավոր է, հնարավոր է գտնվեին նման մարդիկ: Բայց կոնկրետ ասել, որ ինչ-որ առաջարկ է եղել, թե եկեք համագործակցենք, մենք կբացահայտենք, խոստանում ենք ձեզ, ոչ, չի եղել:  Երեւի չի եղել, որովհետեւ հասկացել են իմ բնանավորությունը, իմ տեսակետը, որ չեմ գնա այդպիսի քայլի: Մարդիկ կհավատան, թե ոչ, չգիտեմ, բայց ես պատասխանատու եմ միմիայն հորս հիշատակի առաջ:  Մի օր անգամ աչքովս ընկավ, որ գրառմանս տակ մեկը մեկնաբանել է, թե Քոչարյա՞նն է գրել տվել ձեռքդ, որ այդպիսի գրառում ես կատարել:  Դասական «Պողոս»: Այդպիսի «երեք տառանոց» մեկնաբանություն, միայն նման հոգեբանություն ունեցող մարդիկ կարող են կատարել: Սա ուղղակի աբսուրդ էր: Ես պատասխանու եմ միայն իմ խղճի եւ հորս գերեզմանի առաջ:

Եթե Սուրեն Պապիկյանը ասելիք ունի, թող ուղիղ ասի և կստանա իր պատասխանը. Արթուր Վանեցյան

- Ձեր հոր մահվանից մեկ տարի անց՝ ի՞նչ անելիքներ ունեք:

- Ամենակարեւոր անելիքը նրա անունը եւ գործը շարունակելն է: Նրա նվիրվածությունը բարելկամների ծնողների հանդեպ շարունակելը: Ծրագրեր դեռ այն ժամամակվանից կար իմ ամուսնության հետ կապված: Նրա ամենամեծ ցանկությունն էր, որ հազար հոգանոց մեծ հարսանիք անենք: Նա շատ մարդկանց հարսանիքների է մասնակցել, խնջույքներ վարել ու կազմակերպել: Ամուսնության հարցում ինձ միշտ շտապեցնում էր: Հիմա որոշել ենք 2020 թիվը գոնե նորմալ արարողություններով սկսել: Մեկ ամսից ծրագրում եմ ամուսնանալ: Պետք է Մհեր Եղիազարյան կրտսերը լույս աշխարհ գա: Պետք է նրան պատմել, ով է եղել իր պապիկը: Շատ դեպքեր են լինում, երբ սպասում ես, որ նա պետք է լիներ ու քո փոխարեն լուծեր այս կամ այն հարցը, բայց չես էլ պատկերացնում, որ այդ հարցի լուծ հիմա քեզնից է կախված, դու պետք է որոշում կայացնես: Եվ հետո՝ վերադառնում ես իրականություն, հասկանում, որ այդ խնդիրները լուծելն արդեն քո վրա է: Շատ դեպքերում չեմ վարվում այնպես, ինչպես կվարվեի այն ժամանակ, երբ հայրս ողջ էր, այլ վարվում եմ այնպես, ինչպես նա ինքը կաներ: Ցավոք, չկարողացանք նրա տարերք հանդիսացող Haynews.am կայքի աշխատանքները կարգավորել: Ինձնից էլ լավ եք հասկանում, որ մեծ ծախսերի հետ կախված խնդիրներ կան: Հետո ինչպես նշեց, մեր մեջ չկա քաղաքական գործընթացներից գլուխ հանելու փորձը: Համենայնդեպս, 10 հոգի էլ լինի իմ նման, դժվար կլինի նրան փոխարինել: Ամեն դեպքում, անում եմ ամեն հնարավոր բան, որ գոնե իր արածների թեկուզ չնչին տոկոսի չափով կարողանամ շարունակել ուշադրությանս կենտրոնում պահել մեր բարեկամների, ծանոթաների, ընկերների խնդիների եւ դրանց հնարավոր լուծման տարբերակները: Չգիտեմ, թե ինչքանով է ստացվում, բայց փորձում եմ շարունակել նրա պես:

- Հուսով եմ՝ մեր հաջորդ հարցազրույցը լինելու է Մհեր Եղիազարյանի բացահայտված գործի եւ Մհեր Եղիազարյան կրտսերի ծննդյան առթիվ:

- Շնորհակալ եմ նրանց, ովքեր պարբերաբար բարձրացնում եւ հիշեցնում են  Մ. Եղիազարյանի մահվան եւ քրեական գործի ընթացքի մասին

ՀՐԱՆՏ ՍԱՐԱՖՅԱՆ

 

КОМСОМОЛЬСКАЯ ПРАВДА