Բայդենը պատերազմել չի կարող, չպատերազմել` նույնպես

Ի­հար­կե, թուրք-ա­զե­րիա­կան տան­դե­մը, մի կող­մից «3+3» տրա­մա­բա­նութ­յամբ շփվե­լով ռուս-ի­րա­նա­կան բե­ւե­ռի հետ (Տե´ս նաեւ https://iravunk.com/?p=268057&l=am), նաեւ ա­մե­րիկ­յան բե­ւե­ռի հետ ու­նի իր կա­պե­րը: «Մեծ եղ­բայ­րը» սկսել է ի­րեն դրսե­ւո­րել, որ­պես ակ­տիվ հա­կաիս­րա­յել­յան կողմ, նույն պա­հին «փոքր եղ­բայ­րը» այլ դիր­քե­րում է: Այ­սինքն, «մի թե­թեւ» Իս­րա­յե­լին հայ­հո­յե­լով, այ­նո­ւա­մե­նայ­նիվ, շա­րու­նա­կում է մնալ այդ երկ­րի նավ­թի հիմ­նա­կան մա­տա­կա­րար­նե­րից եւ զենք ներ­մու­ծող­նե­րից մե­կը: Սա­կայն ան­գամ այդ եր­կա­կի խա­ղը Էր­դո­ղա­նի հա­մար ե­րաշ­խա­վոր­ված դրա­կան արդ­յունք չիերաշխավորում:

­Նախ նկա­տենք, որ այն տպա­վո­րութ­յունն է, որ Իս­րա­յե­լի ներ­կա վար­չա­կազ­մը ներ­կա ի­րա­վի­ճա­կը տես­նում է «կամ-կամ» հար­թութ­յան մեջ: Ի­րա­նը, Ա­րա­բա­կան աշ­խարհն աչ­քի ա­ռաջ գերհ­զո­րա­նում է, Չի­նաս­տա­նը տա­րա­ծաշր­ջա­նում տե­ղա­վոր­վե­լու լրջա­գույն հայտ է ներ­կա­յաց­րել, Ռու­սաս­տանն ամ­րապնդ­վում է Սի­րիա­յում՝ սերտ հա­մա­գոր­ծակ­ցութ­յան մեջ մնա­լով Ի­րա­նի եւ Չի­նաս­տա­նի հետ, Թուր­քիան սե­փա­կան խաղն է ա­ռաջ տա­նում՝ դուրս գա­լով ԱՄՆ-ի ան­վե­րա­պահ կա­մա­կա­տա­րի դե­րից, ու այդ ա­մե­նը Վա­շինգ­տո­նի եր­բեմ­նի դիր­քե­րի հաշ­վին: Այ­սինքն, անց­նում են ժա­մա­նակ­նե­րը, երբ հնա­րա­վոր էր ու­ժի մի­ջո­ցով ա­պա­հո­վել Իս­րա­յե­լի անվ­տան­գութ­յու­նը, եւ հենց հի­մա պետք է լ, ինչպես նաեւ Բայդենն ակնարկեց, պետք է լու­ծում­ներ գտնել, ո­րոնք կդառ­նան ա­պա­գա­յի ե­րաշ­խիք­ներ: Ըստ այդմ, պետք է եր­կու ա­ռանց­քա­յին խնդիր ա­վար­տել: Նախ, Գա­զա­յի հատ­վա­ծի յու­րա­ցումն է եւ այդ վերջ­նա­կան տես­քով Իս­րա­յել պե­տութ­յան ճա­նա­չու­մը պար­տադ­րե­լը: Երկ­րոր­դը, քրդա­կան պե­տութ­յան ստեղ­ծումն է, ո­րը կթու­լաց­նի Ի­րա­նին, Ի­րա­քին եւ Թուր­քիա­յին՝ դառ­նա­լով ան­վե­րա­պահ կա­մա­կա­տար եւ ա­րա­բա­կան աշ­խար­հին հա­կակ­շիռ: Հա­կա­ռակ դեպ­քում Իս­րա­յե­լի պա­հել-չպա­հե­լու հարցն է գործ­նա­կան օ­րա­կար­գում սրվե­լու:

­Մեծ պա­տե­րազ­մի գնա­լու թե­ման, որն այս պա­հին քննար­կում են բո­լո­րը, կա­րող է հենց այդ «կամ-կամ»- ը դառ­նալ: Այս օ­րե­րին հա­մաշ­խար­հա­յին փոր­ձա­գի­տա­կան հան­րութ­յու­նը փոր­ձում է տալ այն հար­ցի պա­տաս­խա­նը, թե ինչ հնա­րա­վոր զար­գա­ցում­ներ կա­րող են լի­նել, ե­թե Իս­րա­յե­լը սկսի Գա­զա­յի հատ­վա­ծում ցա­մա­քա­յին օ­պե­րա­ցիա: Փոր­ձա­գետ­նե­րի պատ­կա­ռե­լի մա­սը դրա­նից բխող հնա­րա­վոր զար­գա­ցում­նե­րը կա­պում է այլ հար­ցի հետ`  այլ ու­ժեր կներգ­րավ­վե՞ն: Ըստ այդմ. «Իս­րա­յել պե­տութ­յունն ու­նի եր­կու կար­եւոր են­թա­կա­ռուց­ված­քա­յին օբ­յեկտ­ներ, ո­րոնց վնա­սը կա­րող է ռազ­մա­քա­ղա­քա­կան պար­տութ­յուն ա­ռա­ջաց­նել։ Ա­ռա­ջի­նը Բեն-­Գու­րիոն օ­դա­նա­վա­կա­յանն է, ո­րով տե­ղի է ու­նե­նում Իս­րա­յել պե­տութ­յան հիմ­նա­կան հա­ղոր­դակ­ցութ­յունն ար­տա­քին աշ­խար­հի հետ, ինչ­պես նաեւ Հայ­ֆա­յի նավ­թա­վե­րամ­շակ­ման գոր­ծա­րա­նը»: Ե­թե Գա­զա ներ­խու­ժու­մը հան­գեց­նի 150 հազար հրթիռ ունեցող «Հեզ­բոլ­լա­հի» պա­տաս­խա­նին, ա­պա, Իս­րա­յե­լը կա­րող է նաեւ զրկվել իր այդ եր­կու կա­րե­ւո­րա­գույն օբ­յեկտ­նե­րից: Ինչ վե­րա­բե­րում է ցամաքային ռազ­մա­կան բա­խում­նե­րին, ա­պա. «Վեր­ջին օ­րե­րը ցույց տվե­ցին, որ իս­րա­յե­լա­կան «Մեր­կա­վա-3» եւ «Մեր­կա­վա-4» գո­վա­բան­ված տան­կե­րը լուց­կու պես այր­վում են ոչ միայն հա­կա­տան­կա­յին կա­ռա­վար­վող հրթիռ­նե­րի, այլեւ 1970-ա­կան­նե­րի հին խորհր­դա­յին նռնա­կա­նե­տե­րի հար­ված­նե­րից: Իսկ ի՞նչ կլի­նի, որ դրա­նից հե­տո Իս­րա­յելը ստիպ­ված լի­նի միա­ժա­մա­նակ չորս ճա­կա­տով պա­տե­րազ­մել:

«Ե­թե պա­տե­րազ­մին մի­ջամ­տեն ա­մե­րիկ­յան ու­ժե­րը ա­վիա­կիր­նե­րից եւ նա­վե­րից, հնա­րա­վոր է նաեւ, որ բա­խում­նե­րի մեջ մտնեն Ի­րա­նի, Ե­մե­նի եւ «Հեզ­բոլ­լա­հի» հրթի­ռա­յին ու­ժե­րը»,- են­թադ­րում են նույն փոր­ձա­գետ­նե­րը։

Այս ա­մե­նից զատ, Իս­րա­յե­լը մեկ այլ լրջա­գույն խնդիր եւս ու­նի: Խոս­քը ռազ­մամ­թեր­քի մա­սին է, ո­րը լու­ծե­լու հա­մար ԱՄՆ-ն­ ար­դեն իսկ ստիպ­ված է կրճա­տել ուկ­րաի­նա­կան մա­տա­կա­րա­րում­նե­րը: Ի­հար­կե, Իս­րա­յե­լը կա­րող է դի­մել մի­ջու­կա­յին զեն­քի: Սա­կայն սա ար­դեն բո­լո­րո­վին այլ պա­տե­րազմ է դառ­նա­լու:

Ա­հա, մո­տա­վո­րա­պես այս տրա­մադ­րութ­յուն­ներն են, եւ որ Իս­րա­յե­լի կա­ռա­վա­րութ­յու­նը սկսել է տար­բեր պատր­վա­կներով հե­տաձ­գել Գա­զա­յի ցա­մա­քա­յին օ­պե­րա­ցիան, վկա­յում է, որ այդ բո­լոր խնդիր­նե­րը պարզ գի­տակ­ցում են ա­մե­րիկ­յան եւ իս­րա­յել­յան զին­վո­րա­կան­նե­րը: Ինչ վե­րա­բե­րում է Բայ­դե­նին, ա­պա նա թեեւ շա­րու­նա­կում է տա­րա­ծաշր­ջա­նում ու­ժեր կենտ­րո­նաց­նել, բայց հաս­կա­նա­լի է, որ նա պա­տե­րազ­մել չի կա­րող, ա­սենք՝ չպա­տե­րազ­մել եւս:

Ընդ ո­րում, Ա­րեւ­մուտ­քը նաեւ աչ­քի ա­ռաջ ու­նի այն մասշ­տա­բա­յին բո­ղո­քի ա­լի­քը, ո­րը ծա­վալ­վում է ողջ Եվ­րո­պա­յով եւ ԱՄՆ-ով մեկ: Այս ա­ռու­մով ու­շագ­րավ դի­տար­կում ներ­կա­յաց­րեց հայտ­նի տե­սա­բան, «Սեւ կա­րա­պի» տե­սութ­յան ստեղ­ծող Նա­սիմ Թա­լե­բը. «Գա­զա ցա­մա­քա­յին ներ­խու­ժու­մը դեռ չի սկսվել, բայց ար­դեն ե­րեկ (ան­ցած շա­բաթ- Հեղ.) մոտ 300 հա­զար մարդ եր­թի է դուրս ե­կել Լոն­դո­նում։ Ե­թե հի­մա չես կա­րո­ղա­նում տես­նել պատ­մութ­յան դի­նա­մի­կան, լուրջ խնդիր ու­նես»: Եվ ոչ միայն Լոն­դո­նում, նման մասշ­տա­բա­յին ա­լիք ծա­վալ­վում է գործ­նա­կա­նում ա­րեւմտ­յան բո­լոր մայ­րա­քա­ղաք­նե­րում: Եվ մեծ հարց է, թե այդ ա­լի­քը չի՞ վե­րած­վի հրդե­հի: Բայց նաեւ, ե­թե այս ի­րա­վի­ճա­կում ԱՄՆ-ն­ ու Իս­րա­յե­լը նա­հան­ջեն, ա­պա աշ­խար­հում դա կգնա­հատ­վի, որ­պես վա­խե­ցած փա­խուստ՝ իր հա­մա­պա­տաս­խան հե­տե­ւանք­նե­րով հան­դերձ:

Ի դեպ, «Սեւ կա­րա­պի» տե­սութ­յունն այն է, որ գրե­թե ցան­կա­ցած ի­րա­դար­ձութ­յան ըն­թաց­քը կա­րող է հան­կար­ծա­կի եւ ան­դառ­նա­լիո­րեն փոխ­վել ինչ-որ անս­պա­սե­լի եւ ան­կան­խա­տե­սե­լի ի­րա­դար­ձութ­յան պատ­ճա­ռով: Հոկ­տեմ­բե­րի 7-ին ա­րա­բա-իս­րա­յե­լա­կան հա­կա­մար­տութ­յան վերսկս­ման փու­լը շա­տերն ան­վա­նե­ցին «սեւ կա­րապ»՝ Ուկ­րաի­նա­յում շա­րու­նակ­վող հա­կա­մար­տութ­յան հա­մա­տեքս­տում: Այ­սինքն, Իս­րա­յե­լից զատ, ԱՄՆ-ն պետք է հաշ­վի առ­նի, թե այս ի­րա­վի­ճա­կում ուր են գնում ուկ­րաի­նա­կան ի­րա­դար­ձութ­յուն­նե­րը: Գումարած չինական նավերը, ընտրությունները. չէ, ծերուկի վիճակը բանի նման չէ…

Ա­հա այս ի­րա­վի­ճա­կում Թուր­քիան պետք է կողմ­նո­րոշ­վի: Ե­թե Իս­րա­յե­լը ո­րո­շի նա­հան­ջել, այս դեպ­քում պետք է փոր­ձի լի­նել հաղ­թող­նե­րի թի­մում: Ե­թե Իս­րա­յե­լը դառ­նա հաղ­թող, ա­պա աչ­քի ա­ռաջ է ու­նե­նա­լու Մեծ Քուր­դիս­տա­նի ստեղծ­ման ռիս­կը, որն իր հա­մար մա­հա­ցու է: Եվ այն, որ նման բարդ ի­րա­վի­ճա­կում նա­խընտ­րում է «3+3»-ի շրջա­նակ­նե­րում ՌԴ-ի եւ Ի­րա­նի հետ նույն սե­ղա­նի շուրջ նստել, սկսում է ա­վե­լի տրա­մա­բա­նա­կան տեսք ստա­նալ:

ՔԵՐՈԲ ՍԱՐԳՍՅԱՆ