Հայաստանի գլխին ինչ կբերի Նիկոլի «խաղաղության պայմանագիրը»

Արցախյան իրադարձությունների ֆոնին (Տե´ս նաեւ https://iravunk.com/?p=266128&l=am), Հա­յաս­տա­նի հետ կապ­ված` ի­րա­վի­ճա­կը մնում է նույն­քան «տա­րօ­րի­նակ»: Մի կող­մից, Նի­կո­լը խո­սում է «էթ­նիկ զտման եւ հայ­րե­նազրկ­ման» մա­սին, որ ոչ մե­կը չօգ­նեց՝ դա կան­խել: Մ­յուս կող­մից, հենց այդ «էթ­նիկ զտման եւ հայ­րե­նազրկ­ման» պա­հին իր է­մի­սար­նե­րին ու­ղար­կում է այդ չօգ­նող­նե­րի մոտ, որ նրանց միջ­նոր­դութ­յամբ «էթ­նիկ զտում եւ հայ­րե­նազր­կում» ա­նող­նե­րի հետ բա­նակ­ցեն:

Այս, մեղմ ա­սած, «տա­րօ­րի­նա­կութ­յան» պա­տաս­խա­նը, հաս­կա­նա­լի է, Նի­կո­լի «գրպա­նում դրված է». բա պետք է, չէ՞ բա­նակ­ցել, որ Հա­յաս­տա­նը եւս պա­տե­րազ­մի մեջ չհայտն­վի: Ու կար­ծես թե նման է, որ ա­մե­նա­մոտ ա­պա­գա­յում այդ «բա­ցատ­րութ­յու­նը» տրանս­ֆոր­մաց­վե­լու է հե­տեւ­յա­լին՝ պետք է, չէ պայ­մա­նա­գիր ստո­րագ­րել, որ վա­ղը հան­կարծ Ս­յու­նի­քը չկորց­նենք:

Այս­պի­սով, ինչ­պես ար­դեն են­թադ­րութ­յուն հայտ­նե­լու ա­ռիթ ու­նե­ցել ենք, ա­մեն բան գնում է նրան, որ իս­պա­նա­կան Գ­րա­նա­դա­յում կդրվեն «խա­ղա­ղութ­յան պայ­մա­նագ­րի» այն վերջ­նա­կա­նը, ո­րը Հա­յաս­տա­նին ոչ հե­ռու ա­պա­գա­յում տա­նե­լու է միան­գա­մայն կան­խա­տե­սե­լի ա­պա­գա­յի:

Չէ, դժվար թե այդ պայ­մա­նագ­րում ա­ռա­ջին հա­յաց­քից դա­տա­պար­տե­լի ո­րե­ւէ բան լի­նի: Ան­գամ, ըստ ար­ժա­նա­հա­վատ ան­ձանց, կա հա­վա­նա­կա­նութ­յուն, որ Ադր­բե­ջա­նը կհա­մա­ձայն­ի անկ­լավ­նե­րի հար­ցը լու­ծել փո­խա­նա­կում­նե­րի մի­ջո­ցով, նե­րառ­յալ Արծ­վա­շե­նը: Ա­վե­լին, այն կար­ծի­քին ենք, որ միան­գա­մայն լուրջ պետք է վե­րա­բեր­ել նաեւ Հա­ջիե­ւի վեր­ջին հայ­տա­րա­րութ­յա­նը, թե՝ Ադր­բե­ջա­նը մտա­դիր չէ ռազ­մա­կան գոր­ծո­ղութ­յուն­ներ սկսել Հա­յաս­տա­նի հա­րա­վա­յին հատ­վա­ծում մի­ջանցք բա­ցե­լու հա­մար, այլ ցան­կա­նում է ըն­դա­մե­նը Հա­յաս­տա­նի տա­րած­քով Նա­խի­ջե­ւա­նի հետ տրանս­պոր­տա­յին կապ ստեղ­ծել. «Մենք ցան­կա­նում ենք խա­ղաղ տրանս­պոր­տա­յին կա­պեր ու­նե­նալ Հա­յաս­տա­նի հետ»: Վեր­ջա­պես, նույն տրա­մա­բա­նա­կան ո­ճի մեջ է տե­ղա­վոր­վում նաեւ Էր­դո­ղա­նի հայ­տա­րա­րութ­յու­նը, որ ե­թե Հա­յաս­տա­նը ճա­նա­պար­հը չբա­ցի, ի­րենք Ի­րա­նի մի­ջո­ցով կապ կհաս­տա­տեն: Այ­սինքն, թե Ադր­բե­ջանն ու Թուր­քիան միայն ա­ռա­ջար­կում են, ո­րը նաեւ Հա­յաս­տա­նին ձեռն­տու կլի­նի: Չեք ու­զում, Ի­րա­նի հետ կա­նենք: Բայց հենց այս­տեղ է թա­կար­դը…

Այն, որ թուրք­–ա­զե­րիա­կան տան­դե­մը սկսել է հե­ռա­նալ մի­ջանց­քա­յին բա­ռա­պա­շա­րից եւ փոր­ձում է խո­սել Հա­յաս­տա­նի սու­վե­րե­նութ­յան, տա­րած­քա­յին ամ­բող­ջա­կա­նութ­յան ու կո­մու­նի­կա­ցիոն շա­հե­րի մա­սին, դրա­նում պարզ տրա­մա­բա­նութ­յուն կա­րե­լի է գտնել: Վեր­ջին հաշ­վով հաս­կա­նանք, թե ի՞նչն է «մի­ջանց­քը» տար­բե­րում սո­վո­րա­կան ճա­նա­պար­հից: Տ­րա­դի­ցիոն ի­մաս­տով «մի­ջանց­քի» դեպ­քում Ադր­բե­ջա­նը կա­րող է ինչ­–որ բեռ բար­ձել վա­գոն­նե­րը, ո­րը Հա­յաս­տա­նը պար­տա­վոր­ված կլի­նի ա­նար­գել եւ ա­ռանց սահ­մա­նա­յին ըն­թա­ցա­կար­գե­րի (տրան­զի­տա­յին վճար եւ այլն) թող­նել դե­պի Նա­խի­ջե­ւան եւ հա­կա­ռա­կը: Սա­կայն այս դեպ­քում թուրք­–ա­զե­րիա­կան տան­դե­մի ա­մե­նա­մեծ խնդի­րը ոչ թե տրան­զի­տա­յին վճարն է (­Հա­յաս­տանն էլ կվճա­րի, ե­թե իր բեռ­ներն ու­զում է անց­կաց­նել, օ­րի­նակ, Նա­խի­ջե­ւա­նուվ), այլ որ բեռն ա­նար­գել անց­նի: Թուրք­–ա­զե­րի­նե­րի խնդիրն ա­նար­գել ան­ցումն է, ո­րի դեպ­քում պետք է բա­ցառ­վի ո­րե­ւէ այլ աշ­խար­հա­քա­ղա­քա­կան վե­րահս­կո­ղութ­յուն: Եվ ե­թե այդ ա­նար­գել եւ ան­վե­րահս­կե­լի անց­ման գա­ղա­փա­րը դրվի «խա­ղա­ղութ­յան պայ­մա­նագ­րում», այ­սինքն, Հա­յաս­տա­նը, ա­սենք նաեւ՝ Ադր­բե­ջա­նը նման պար­տա­վո­րութ­յուն ստանձ­նեն, դա թուրք­–ա­զե­րի­նե­րի հա­մար հենց նույն «մի­ջանցքն» է: Այ­սինքն, կա­րող են (ա­պա­գա­յում, երբ ճա­նա­պարհ կա­ռուց­վի) Ան­կա­րա­յում ինչ­–որ քա­ղա­քա­ցիա­կան բեռ բար­ձել, եւ այն կհաս­նի թյուր­քա­կան աշ­խար­հի ա­մե­նա­ծայ­րե­րը: Կա­րող են նաեւ ռազ­մա­կան բեռ բար­ձել, եւ նման պայ­մա­նագ­րով ա­նար­գել տրան­զի­տի պայ­մա­նա­վոր­վա­ծութ­յան պա­րա­գա­յում դա եւս Հա­յաս­տա­նը չի կա­րող ար­գե­լել: Սա է պետք թյուրք­–ա­զե­րիա­կան տան­դե­մին, եւ են­թադր­վող «խա­ղա­ղութ­յան պայ­մա­նագ­րով», ո­րը վերջ­նա­կա­նա­պես օ­րա­կար­գից հա­նում է նո­յեմ­բե­րի 9–ի հա­մա­ձայ­նագ­րի 9–րդ կե­տը, այդ խնդի­րը կլուծ­վի:

Իսկ Նի­կո­լը կկա­րո­ղա­նա հպար­տո­րեն ա­սել՝ եր­կա­թու­ղին մեր ինք­նիշ­խա­նութ­յան տակ է, մենք դրա հաշ­վին փող ենք աշ­խա­տում, տնտե­սութ­յու­նը կզար­գաց­նենք, եւ բո­լո­րը նրան կծա­փա­հա­րեն: Հե­տո, ե­թե թուրք–ՆԱՏՕ­–ա­կան ռազ­մա­կան բեռ­նե­րը հաս­նեն, օ­րի­նակ, Չի­նաս­տա­նի թյուրք ույ­ղուր­նե­րի գո­տի, մե՞զ ինչ:

Գու­մա­րած, այս մե­խա­նիզ­մի դեպ­քում ի­րան­ցի­ներն ու ռուս­նե­րը բո­ղո­քել չեն կա­րող. «խա­ղա­ղութ­յան պայ­մա­նա­գիր» է, հա­րե­ւան­ներն ի­րար հետ կա­պեր են հաս­տա­տում, ձեր ի՞նչ գործն է:

Սա­կայն Հա­յաս­տա­նի խնդիրն այս­տեղ այլ է: Ն­ման հա­րե­ւա­նութ­յան դեպ­քում քա­նի՞ տա­րի է պետք, որ Թուր­քիան տնտե­սա­կան էքս­պան­սիա սկսի Հա­յաս­տա­նում, ա­ռա­վել եւս, երբ Ադր­բե­ջա­նից հե­տո կլուծ­վի նաեւ Թուր­քիա­յի հետ «հաշ­տութ­յան» հար­ցը: Ա­յո, ա­միս­ներ անց էքս­պան­սիան կսկսվի: Ա­ռա­վել եւս, երբ այդ եր­կու պայ­մա­նագ­րե­րից հե­տո Նի­կո­լը նաեւ կհայ­տա­րա­րի. հի­մա խա­ղա­ղութ­յան դա­րաշր­ջան է, Հա­յաս­տա­նը պաշտ­պա­նութ­յան կա­րիք չու­նի, շնոր­հա­կա­լութ­յուն ռուս­նե­րին, որ այս­քան ժա­մա­նակ մեր ա­րեւմտ­յան սահ­մա­նը պաշտ­պա­նե­ցիք, հի­մա խնդրում ենք՝ հե­ռա­նալ: Կ­հա­ջոր­դի նաեւ ԵՏՄ­–ից եւ ՀԱՊԿ­–ից դուրս գա­լը, եւ վերջ, թուր­քա­կան էքս­պան­սիան պատ­րաստ է: Իսկ այդ դեպ­քում քա­նի՞ տա­րի է պետք, որ Հա­յաս­տա­նը հայտն­վի Ա­ջա­րիա­յի վի­ճա­կում: Մի 10 տա­րուց քա­նի՞ հայ կլքի եր­կի­րը՝ կանգ­նե­լով թուրք­–ա­զե­րի գոր­ծա­տո­ւի մոտ աշ­խա­տանք ստա­նալ–չս­տա­նա­լու հրա­մա­յա­կա­նի ա­ռաջ: Դ­րա­նից հե­տո քա­նի՞ թուր­քի ՀՀ քա­ղա­քա­ցիութ­յուն կտան: Իսկ քա­նի՞ տա­րի է պետք, որ թուր­քա­կան տարրն այս­տեղ գե­րիշ­խող դառ­նա, թեեւ ա­նու­նը կմնա Հա­յաս­տան…

Դ­րա փո­խա­րեն, ինչ է, Ա­լիե­ւը հի­մա պետք է կռի՞վ սկսի, որ Ի­րա­նը, ՌԴ–ն մի­ջամ­տեն, չգի­տես ինչ հե­տե­ւանք­նե­րի հաս­նեն: Բա դա նրան այս փայ­լուն ի­րա­վի­ճա­կում պե՞տք է:

Ա­հա, այն միան­շա­նակ ու­ղին, թե ուր է մեզ տա­նե­լու նման «խա­ղա­ղութ­յան պայ­մա­նա­գի­րը»:

Այ­լընտ­րան­քը ռուս­–ի­րա­նա­կան ա­ռանցքն է: Մ­նա­ցա­ծը հայ ժո­ղովր­դի ո­րո­շե­լիքն է:

Կա նաեւ այն հար­ցը, թե Ի­րանն ու ՌԴ–ն, ա­սենք, նաեւ Չի­նաս­տա­նը կըն­դու­նե՞ն նման հե­ռան­կա­րը:

Կա նաեւ այլ հար­ց. Իսկ ԱՄՆ–ն կցան­կա­նա՞ նման մեծ հե­ռան­կար­ներ տալ կա­մա­կոր Ան­կա­րա­յին, թե՞ կնա­խընտ­րի հա­յաս­տան­յան խա­ղը շա­րու­նա­կել ա­ռա­ջին դեմ­քով: Այս­տեղ էլ լուրջ մտա­ծե­լու բան կա:

ՔԵՐՈԲ ՍԱՐԳՍՅԱՆ