Ալիեւը կգնա՞ ռուսական սցենարով

Ար­ցա­խում մի­ա­ժա­մա­նա­կյա Լա­չի­նի մի­ջանց­քի եւ Աղ­դա­մի ճա­նա­պար­հի գոր­ծարկ­ման տար­բե­րա­կը (Տե´ս նաեւ https://iravunk.com/?p=263425&l=am), ե­թե ար­ցա­խա­հա­յու­թյան հա­մար դեռ վա­տա­գույն սցե­նար է մնում, բայց այն­պես չէ, որ այն Ա­լի­ե­ւի ե­րա­զանք­նե­րի գա­գաթ­նա­կետն է: Բայց Բաք­վի հա­մար այս պա­հին ի հայտ են գա­լիս խնդիր­ներ, ո­րոնք կա­րող են Ա­լի­ե­ւին մղել այդ սցե­նա­րին:

Նախ, ա­նո­րոշ վի­ճա­կում է հայտն­վել Հա­յաս­տա­նի հետ «խա­ղա­ղու­թյան պայ­մա­նագ­րի» օ­րա­կար­գը: Ա­մե­րի­կյան տար­բե­րա­կը, ո­րը Բայ­րա­մո­վի եւ Միր­զո­յա­նի մաս­նակ­ցու­թյամբ եր­կու եր­կա­րա­շունչ քննար­կու­մա­յին փուլ ու­նե­ցավ Վա­շինգ­տո­նում, մնում է նույն մե­ռյալ կե­տում: Կա նա­եւ ա­մե­րի­կյա­նից մի փոքր տար­բեր­վող եվ­րո­պա­կան սցե­նա­րը՝ Շառլ Մի­շե­լի քա­վո­րու­թյամբ: Սա­կայն այս ուղ­ղու­թյամբ եւս ա­միս­ներ շա­րու­նակ ո­րե­ւէ նոր բան չկա:

Փոր­ձեց մի­ջամ­տել Մակ­րո­նը՝ նա­խօ­րե­ին հայ­տա­րա­րե­լով ինչ-որ նոր ծրագ­րի, Նի­կո­լի եւ Ա­լի­ե­ւի հետ հան­դիպ­ման պատ­րաս­տա­կա­մու­թյան մա­սին: Ան­գամ պատ­րաստ­վում է Փա­րի­զի քա­ղա­քա­պե­տին ու­ղար­կել Հա­յաս­տա­ն, ո­րը ցան­կա­նում է հու­մա­նի­տար բե­ռով հա­տել Լա­չի­նի մի­ջանց­քը: Ե­րե­ւի փոր­ձում է ցույց տալ, որ Ա­լի­ե­ւի դեմ ճնշում­ներ կսկսի, ե­թե նա հրա­ժար­վի բա­նակ­ցել: Բայց Բա­քուն մի­ան­գա­մից մեր­ժեց ա­մեն մի ֆրան­սի­ա­կան միջ­նոր­դու­թյու­ն, եւ դրա­նով նա­եւ եվ­րո­պա­կան օ­րա­կար­գով բա­նակ­ցու­թյուն­նե­րի թե­ման մի­ան­գա­մից փակ­վեց:

Ու­նենք այս­պի­սի մի ի­րա­վի­ճակ: Ա­րեւմ­տյան սցե­նար­նե­րից Ա­լի­ե­ւը կար­ծես թե հի­աս­թափ­ված է. դրանք, ի­րենց բո­լոր տա­րա­տե­սակ­նե­րով, են­թադ­րում են ար­ցա­խա­հա­յու­թյան խնդրի ինչ-որ տար­բե­րա­կով կար­գա­վո­րում, կամ գո­նե, Ա­լի­ե­ւի վրա են թող­նում Ար­ցա­խը հա­յա­թա­փե­լը, ինչն այդ­պես էլ դեռ չի ստաց­վում:

Իսկ ե­թե տե­ղապ­տույ­տի մեջ են ա­րեւմ­տյան սցե­նար­նե­րը, Ա­լի­ե­ւին հաշ­ված թվով տար­բե­րակ­ներ են մնում: Կա՛մ պետք է նոր պա­տե­րազմ սկսի: Բայց ե­թե ո­րո­շի հար­ձակ­վել Հա­յաս­տա­նի վրա, դա Ար­ցա­խի հար­ցով նրան ո­չինչ չի տա, ա­ռա­վել եւս, որ Նի­կոլն ա­ռանց պա­տե­րազ­մի էլ է Ա­լի­ե­ւի ու­զածն ա­նում, բայց ա­ռանց է­ֆեկ­տի: Կա՛մ կա­րող է առ­հա­սա­րակ հրա­ժար­վել բա­նակ­ցե­լուց, ո­րը նույն­պես ան­հե­ռան­կա­րա­յին է:

Վեր­ջա­պես, կա­րող է կենտ­րո­նա­նալ ռու­սա­կան «խա­ղա­ղու­թյան պայ­մա­նագ­րի» վրա: Սա, կրկնենք, լա­վա­գույն տար­բե­րակ չէ Բաք­վի հա­մար: Բայց կա մեկ նյո­ւանս, ո­րը, ինչ­պես քա­նիցս ենք մատ­նան­շել, պար­զա­պես տոր­պե­դա­հա­րում է մնա­ցած բո­լոր սցե­նար­նե­րը: Ռու­սա­կան զորքն Ար­ցա­խում է, եւ այդ խնդիրն Ա­լի­ե­ւը ո՛չ Ա­րեւ­մուտ­քի ո՛չ Թուր­քի­ա­յի եւ ո՛չ էլ Նի­կո­լի օգ­նու­թյամբ լու­ծել չի կա­րո­ղա­նում: Ընդ ո­րում, եր­կար ա­միս­ներ փոր­ձում են բլո­կա­դա­յի մի­ջո­ցով հաս­նել Ար­ցա­խի հա­յա­թափ­մա­նը, ար­դեն բա­նը հա­սել է այն աս­տի­ճա­նի, որ Ա­լի­ե­ւը կա­րող է ցե­ղաս­պան ճա­նաչ­վել, սա­կայն մեկ է՝ խնդի­րը չի լուծ­վում: Բար­դու­թյուն­նե­րից մեկն էլ այն է, որ, ըստ մի­ան­գա­մայն ար­ժա­նա­հա­վատ աղ­բյու­րի, ռուս­նե­րը մին­չեւ իսկ ակ­նար­կել են, որ կգոր­ծար­կեն օ­դա­յին կա­մուրջ՝ ժո­ղովր­դին սո­վա­մա­հու­թյու­նից փրկե­լու հիմ­նա­վոր­մամբ, ո­րի դեպ­քում բլո­կա­դան լի­ո­վին կկորց­նի իր ի­մաս­տը: Ա­վե­լին, օ­դա­յին կա­մուր­ջը պաշտ­պա­նե­լու ան­վան տակ ռուս­նե­րը կա­րող են նա­եւ մար­տա­կան ա­վի­ա­ցի­ա ներգ­րա­վել՝ Ար­ցա­խում տե­ղա­կայ­ելով: Կա­պա­հո­վեն նա­եւ ար­ցախ­ցի­նե­րի ելք ու մուտ­քը եւ այլն: Ընդ ո­րում, մտա­ծե­լու եր­կար ժա­մա­նակ Ա­լի­եւն ար­դեն չու­նի. Ստե­փա­նա­կերտն ար­դեն խո­սում է սո­վա­մա­հու­թյան դեպ­քե­րի մա­սին, ինչ-որ բան պետք է ա­նել, եւ դա սկսել են հաս­կա­նալ բո­լո­րը, ընդ­հուպ՝ Ա­լի­ե­ւը:

Ե­թե ըն­դու­նենք, որ Աղ­դա­մով 40 տոն­նա ա­լյուր ու­ղար­կե­լը հե­տա­գա քա­րո­զի հա­մար էր, թե՝ ես ու­ղար­կե­ցի, Ար­ցա­խը չհա­մա­ձայն­վեց, ա­պա դա Ա­լի­ե­ւի հա­մար լուծ­ման տար­բե­րակ չէր լի­նի: Դրա­նով ար­ցա­խա­հա­յու­թյան սո­վա­մա­հու­թյան վտան­գը չի վե­րա­նում, եւ փո­խա­րե­նը, տա­րած­վե­լու է այն թե­զը, թե, տե­սեք, ան­գամ սո­վա­մա­հու­թյան գնով ար­ցախ­ցի­ներն Ա­լի­ե­ւից բան չեն վերց­նում, ու­րեմն ինչ­պե՞ս են նրա են­թա­կա­յու­թյամբ ապ­րե­լու:

Մնում է կոմպ­րո­մի­սա­յին տար­բե­րա­կը՝ պետք է հայ­տա­րա­րել ինչ­պես Լա­չի­նի, այն­պես էլ Աղ­դա­մի հա­մա­ժա­մա­նա­կյա գոր­ծարկ­ման մա­սին, ո­րի տակ Ա­լի­ե­ւը կա­րող է ներ­քին սպառ­ման հա­մար բա­ցատ­րու­թյուն­ներ գտնել: Ու, ըստ ա­մե­նայ­նի, մոտ օ­րերս այս հար­ցով հստա­կե­ցում­ներ կլի­նեն: Ա­ռա­վել եւս, որ ար­ցա­խա­հա­յու­թյան ար­տա­գաղթ կազ­մա­կեր­պե­լու վեր­ջին՝ ներ­քին փոր­ձը եւս կար­ծես թե չի ստաց­վում:

ՔԵ­ՐՈԲ ՍԱՐԳ­ՍՅԱՆ