Ալիեւի ինչի՞ն էր պետք Վագիֆին բռնելը

Վեր­ջին օ­րե­րի սկան­դալ­նե­րից մե­կը, ինչ խոսք, Հա­կա­րի­ի կամր­ջի հատ­վա­ծում 68-ամյա ար­ցախ­ցի Վա­գիֆ Խա­չատ­րյա­նի ա­ռե­ւան­գումն էր ա­զե­րի­նե­րի կող­մից: Չնա­յած տե­ղի ու­նե­ցածը, ընդ­հա­նուր առ­մամբ, հաս­կա­նա­լի է, բայց նա­եւ մի շարք ու­շագ­րավ հար­ցեր է ա­ռաջ քա­շում:

Ի՞ՆՉ ՑՈՒՅՑ ՏՎԵՑ ԲԱ­ՔՈՒՆ

Ա­մե­նա­կա­րե­ւո­ր հար­ցը՝ Ա­լի­ե­ւի ին­չի՞ն էր պետք 68-ամյա ար­ցախ­ցուն ձեր­բա­կա­լե­լը, նա դրա­նով ին­չի՞ կա­րող է հաս­նել: Հաս­կա­նա­լի է, փոր­ձում է ցույց տալ, թե՝ ես եմ այս­տեղ տեր ու տի­րա­կա­նը, ինչ ու­զեմ, կա­նեմ, այդ ար­ցախ­ցուն էլ հա­մա­րում եմ իմ քա­ղա­քա­ցին, կու­զե­նամ՝ կբռնեմ, կու­զե­նամ, բաց կթող­նեմ: Լավ, ա­սենք ի­րեն այդ­պես ցույց տվեց, ո­րը Նի­կո­լի առ­կա­յու­թյան պա­րա­գա­յում մի մեծ բան չէ: Բայց դրա­նով ին­չի՞ է ու­զում գործ­նա­կա­նում հաս­նել:

Չմո­ռա­նանք, այս պա­հին Ա­լի­ե­ւը մեկ գերխն­դիր ու­նի լու­ծե­լու՝ Ար­ցա­խը վե­րահս­կո­ղու­թյան տակ առ­նել՝ կա­րո­ղա­նա­լով շրջան­ցել ռուս խա­ղա­ղա­պահ­նե­րին: Այդ նպա­տա­կին հաս­նե­լու հա­մար նրա լա­վա­գույն տար­բե­րա­կը ե­ղել եւ մնում է, որ ար­ցա­խա­հա­յու­թյու­նը կա­մա­վոր հա­մա­ձայն­վի Ադր­բե­ջա­նի կազմ մտնել: Այս տե­սան­կյու­նից կա­րե­լի է հաս­կա­նալ այն, որ որ­պես ճնշման մի­ջոց Ա­լի­ե­ւը շրջա­փա­կել է Ար­ցա­խը՝ փոր­ձե­լով տա­րաբ­նույթ Սյա­մո­նե­րի մի­ջո­ցով ա­ռաջ տա­նել «Բաք­վի դու­ռը գնա­լու» սցե­նա­րը: Ընդ ո­րում, այս վեր­ջին փու­լում Բա­քուն հիմ­նա­կան քա­րոզ­չա­կան շեշ­տը դրել է հե­տե­ւյա­լի վրա՝ մեր քա­ղա­քա­ցի­ներն են, ինչ շրջա­փա­կում, ինչ բան, էն է՝ Աղդա­մով ճա­նա­պարհ բա­ցել ենք, թող հա­մա­ձայն­վեն, մի­ան­գա­մից ա­մեն բան կստա­նան, գազ ու հո­սան­քից սկսած, սեւ իկ­րա­յով վեր­ջաց­րած, թող մի­այն հա­մա­ձայն­վեն, բո­լո­րին ան­ցյա­լի հա­մար նե­րում կշնոր­հենք: Նա­եւ չմո­ռա­նանք, որ Վա­շինգ­տո­նը եւս այդ «նե­րում շնոր­հե­լու» քայ­լը նե­րա­ռել էր Ար­ցա­խի հետ կապ­ված «խա­ղա­ղու­թյան պայ­մա­նագ­րի» իր ռազ­մա­վա­րու­թյան մեջ, բա թե՝ Ա­լի­ե­ւը խոս­տա­ցել է բո­լո­րին նե­րել ան­ցյա­լի հա­մար, մտա­ծե­լու բան չկա: Վեր­ջա­պես, նա­եւ Նի­կոլն է այդ թե­զը ակ­նար­կի տես­քով շրջա­նա­ռում, թե՝ թող գնան, Ա­լի­ե­ւի հետ բա­նակ­ցեն:

Ու հի­մա Ա­լի­եւն այն­պի­սի մի քայլ ա­րեց, որ մի­ան­գա­մից մեծ քար գցեց այդ ողջ քա­րոզ­չա­կան տրյու­կի վրա: Օ­րի­նակ, ՀՀ նախ­կին ՄԻՊ Ար­ման Թա­թո­յա­նը Վա­գիֆ Խա­չատ­րյա­նին ձեր­բա­կա­լե­լուց հե­տո հան­գիստ հայ­տա­րա­րում է. «Պարզ է չէ՞, որ Ադր­բե­ջա­նի հա­մար Հա­յաս­տա­նի ու Ար­ցա­խի գրե­թե յու­րա­քան­չյուր բնա­կիչ այն նույն «մե­ղադ­րան­քի» կրողն է ու «ձեր­բա­կալ­ման» են­թա­կա ան­ձը, ինչ ե­րեկ Հա­կա­րի­ի կամր­ջից ա­ռև­անգ­ված 68-ամյա ար­ցախ­ցի Վա­գիֆ Խա­չատ­րյա­նը: Այս դեպ­քում ա­ռե­ւան­գել են ան­գամ Կար­միր խա­չի մի­ջազ­գա­յին կո­մի­տե­ի մե­քե­նա­յով բուժ­ման հա­մար Հա­յաս­տան տե­ղա­փոխ­վող մար­դու»:

Հի­մա մաս­նա­վո­րա­պես Նի­կո­լի հա­մար այս խնդիրն է ա­ռա­ջա­նում. ինչ­պե՞ս է շա­րու­նա­կե­լու քա­րո­զել ար­ցա­խա­հա­յե­րին, թե գնա­ցեք, Բաք­վի հետ բա­նակ­ցեք: Բա­նակ­ցեն, որ հետո Ա­լի­ե­ւը Վա­գի­ֆի օ­րի­նա­կով բո­լո­րին բա՞նտ տա­նի: Կամ նույն բա­ցատ­րու­թյամբ՝ ինչ­պե՞ս է Վա­շինգ­տո­նը շա­րու­նա­կե­լու բա­նակ­ցե­լու կո­չեր ա­նել, եւ այս ա­ռու­մով պա­տա­հա­կան չէր, որ Բլին­քե­նը շտա­պեց զան­գա­հա­րել Ա­լի­ե­ւին, թե այս ի՞նչ ես ա­նում: Նա­եւ, նե­րար­ցա­խյան շպի­ոն­նե­րը հի­մա ինչ­պե՞ս են շա­րու­նա­կե­լու ար­ցա­խա­հա­յու­թյա­նը ա­զե­րի­նե­րի հետ հա­մա­տեղ գո­յակ­ցե­լու հե­ռան­կար քա­րո­զել: Վեր­ջա­պես, չէ՞ որ այս ի­րա­վի­ճակն ա­ռա­ջին հեր­թին հենց Ա­լի­ե­ւի հա­մար է վնաս. քա­ղա­քա­կան ա­ռու­մով ի՞նչ տվեց նրան մեկ մար­դու բռնե­լը. տե­սա­նե­լի ո­րե­ւէ օ­գուտ չկա: Փո­խա­րե­նը, վնաս­նե­րը տե­սա­նե­լի են:

Կա­րե­լի է Ա­լի­ե­ւի այս քայ­լը բա­ցատ­րել էյ­ֆո­րի­ա­յով, սա­կայն դա թույլ բա­ցատ­րու­թյուն կլի­ներ: Նա­եւ հաշ­վի առ­նե­լով հե­տե­ւյալ հնա­րա­վոր զար­գա­ցում­նե­րը:

ԱՐ­ՑԱ­ԽԻ ՌԵ­ԱԿ­ՑԻ­ԱՆ

Այս­պես, Վա­գի­ֆին կա­լա­նա­վո­րելն այն քայլն էր, ո­րը կա­րող է նա­եւ լուրջ հե­տե­ւանք­ներ ու­նե­նալ: Այս­պես, Ար­ցա­խի նա­խա­գա­հի խորհր­դա­կան, նախ­կին ԱԳ նա­խա­րար Դա­վիթ Բա­բա­յա­նը, անդ­րա­դառ­նա­լով այն տե­ղե­կատ­վու­թյա­նը, թե ԱՄՆ միջ­նոր­դու­թյամբ եվ­րո­պա­կան քա­ղաք­նե­րից մե­կում պետք է կա­յա­նա Ստե­փա­նա­կերտ-Բա­քու երկ­խո­սու­թյուն, այս­պես մեկ­նա­բա­նեց. «Ադրբե­ջա­նի պայ­ման­ներն էլ հայտ­նի են, այն է, որ Ար­ցա­խը պետք է կա­պի­տու­լյա­ցի­ա­յի են­թարկ­վի, ա­պա­մոն­տա­ժի իր բո­լոր պե­տա­կան ինս­տի­տուտ­նե­րը, եւ չգի­տեմ ինչ դառ­նա Ադր­բե­ջա­նի կազ­մում: Սա մեզ հա­մար ըն­դու­նե­լի չէ: Ե­թե բա­նակ­ցում եք իս­կա­պես հա­կա­մար­տու­թյան կար­գա­վոր­ման վե­րա­բե­րյալ, դա այլ խնդիր է, բայց մենք ու­նենք ի­րա­րա­մերժ մո­տե­ցում­ներ: Խնդի­րը սա է: Եվ դժվար թե Ադր­բե­ջա­նը վե­րա­նա­յի իր մո­տե­ցում­նե­րը, հատ­կա­պես հի­մա, այն բա­նից հե­տո, ինչ կա­տար­վեց այս եր­կու օ­րե­րին»:

Ար­ցա­խյան սո­րո­սա­ծին­նե­րը եւս խոս­տո­վա­նե­ցին, որ ինչ-որ բա­նակ­ցու­թյուն­նե­րի պայ­մա­նա­վոր­վա­ծու­թյուն, Ա­րեւ­մուտ­քի հո­վա­նու ներ­քո, ե­ղել է: Սա­կայն Վա­գի­ֆի կա­լան­քը, ինչ­պես նա­եւ Բա­բա­յանն է ակ­նար­կում, դառ­նում է ի­րա­վի­ճա­կի փո­փո­խու­թյուն: Ու դա հաս­կա­նա­լի է. ե­թե Ար­ցա­խում կա­յին մաս­նա­կի տրա­մադ­րու­թյուն­ներ, թե, ին­չու ոչ, կա­րե­լի է Բաք­վի հետ ինչ-որ ձե­ւով լե­զու գտնել, ա­պա հի­մա ար­ցա­խա­հա­յու­թյան հա­մար Վա­գի­ֆի դեպ­քը դար­ձավ ա­հա­զանգ: Այն է՝ լե­զու գտնե­լու հե­տե­ւան­քը կա­րող է դառ­նալ մի գե­ղե­ցիկ օր ադր­բե­ջա­նա­կան մի գե­ղե­ցիկ բան­տում հայտն­վե­լը: Ընդ ո­րում, գրե­թե յու­րա­քան­չյուր ար­ցախ­ցի ի­րեն, իր մեր­ձա­վոր հա­րա­զա­տին կամ ըն­տա­նի­քի ան­դա­մին տես­նում է այդ վտան­գի տակ: Սա, թու­լաց­նե­լով նե­րար­ցա­խյան շպի­ոն­նե­րի դիր­քե­րը, մի­ա­ժա­մա­նակ ամ­րաց­նում է այն թե­զի կողմ­նա­կից­նե­րի դիր­քե­րը, որ ար­ցա­խա­հա­յերն ու­նեն եր­կու ճա­նա­պարհ՝ հե­ռա­նալ կամ գտնել կոնկ­րետ մի­ջոց, թե ինչ­պես կա­րող են սե­փա­կան հայ­րե­նի­քում ապ­րել ա­ռանց ա­զե­րի­նե­րին են­թարկ­վե­լու: Կրկնենք, այ­լընտ­րանքն ադր­բե­ջա­նա­կան բան­տում հայտն­վե­լու հե­ռան­կարն է, ու հենց այն պա­հին, երբ ա­զե­րի­նե­րի հա­մար հա­սա­նե­լի կդառ­նան, ա­սենք, կգնան ադր­բե­ջա­նա­կան անձ­նա­գիր ստա­նա­լու:

Մի­ա­ժա­մա­նակ, այն զրո ռե­ակ­ցի­ան, որն այս օ­րե­րին ար­ցա­խա­հա­յե­րը ստա­ցան նի­կո­լյան թի­մից, ա­սենք նա­եւ հա­յաս­տա­նյան ընդ­դի­մու­թյու­նից, հեր­թա­կան ազ­դա­կը դար­ձավ, որ Հա­յաս­տա­նի հետ հույ­սեր կա­պել չեն կա­րող: Դրա­նում տրա­մա­բա­նու­թյուն կա. երբ ՀՀ իշ­խա­նու­թյուն­նե­րը հայ­տա­րա­րում են՝ «Արցախն Ադր­բե­ջան է, եւ՝ վերջ», այ­սինքն՝ ար­ցա­խա­հա­յե­րը «Ադրբե­ջա­նի քա­ղա­քա­ցի­ներ» են, բնա­կան է, դրա­նով նա­եւ ըն­դու­նում են, որ նրանց նկատ­մամբ պետք է գոր­ծի ադր­բե­ջա­նա­կան օ­րենսդ­րու­թյու­նը: Իսկ ադր­բե­ջա­նա­կան օ­րենք­նե­րը Ար­ցա­խի մին­չեւ վեր­ջին քա­ղա­քա­ցուն կա­րող են ֆիք­սել, որ­պես ա­պօ­րի­նի ռազ­մա­կան կազ­մա­վո­րում­նե­րի մեջ ներգ­րավ­ված­նե­րից սկսած, ա­հա­բե­կիչ­նե­րով վեր­ջաց­րած, եւ Վա­գի­ֆի դեպ­քը ե­կավ ա­պա­ցու­ցե­լու, որ հենց այդ­պես էլ պար­տաստ­վում են վար­վել:

Այ­սինքն, Ա­լի­ե­ւի այդ քայ­լի ար­դյուն­քում ա­մեն մի ար­ցախ­ցու հա­մար, թե­րեւս ար­դեն վերջ­նա­կա­նա­պես ֆիքս­վեց այս ի­րա­վի­ճա­կը. կա՛մ հե­ռա­նալ, կա՛մ պատ­րաստ լի­նել ադր­բե­ջա­նա­կան բանտ նստել: Եվ վեր­ջին տար­բե­րա­կը՝ գտնել մի­ջոց, երբ կա­րող են ա­ռանց Ադր­բե­ջա­նին են­թարկ­վե­լու ապ­րել ի­րենց հո­ղի վրա:

Վեր­ջին տար­բե­րա­կը, հաս­կա­նա­լի է, նոր չէ, որ ա­ռաջ է գա­լիս: Սա­կայն Վա­գի­ֆի դեպքն այս տար­բե­րա­կի հա­մար եւս օ­րի­նակ դար­ձավ: Վա­գի­ֆին, ինչ­պես հայտ­նի է, ա­ռե­ւան­գե­ցին Կար­միր խա­չի մի­ջո­ցով Հա­յաս­տան տե­ղա­փոխ­վե­լու ժա­մա­նակ: Ընդ ո­րում, Կար­միր խա­չը ոչ մի­այն այդ պա­հին ո­րե­ւէ կերպ չցան­կա­ցավ կան­խել այդ հան­ցա­գոր­ծու­թյու­նը, այլ նա­եւ իր հե­տա­գա գոր­ծո­ղու­թյուն­նե­րում, մեղմ ա­սած, չփայ­լեց: Ա­ռա­վե­լա­գույ­նը, գնա­ցին եւ Բաք­վում Վա­գի­ֆին հան­դի­պե­ցին: Մինչ­դեռ, վստա­հեց­նում ենք, ե­թե Վա­գի­ֆի փո­խա­րեն ԱՄՆ ո­րե­ւէ քա­ղա­քա­ցու տա­նե­ին Կար­միր խա­չի ձեռ­քից, ա­պա ան­մի­ջա­պես կհա­ջոր­դեր այդ երկ­րում գոր­ծու­նե­ու­թյան դա­դա­րեց­ման մա­սին հայ­տա­րա­րու­թյուն, ա­պա հսկա­յա­կան աղ­մուկ աշ­խար­հով մեկ: Այ­սինքն, պատ­կե­րը սա էր. Ա­լի­ե­ւը հրա­պա­րա­կավ «թքեց» Կար­միր խա­չի վրա, իսկ այս հզոր մի­ջազ­գա­յին կազ­մա­կեր­պու­թյու­նը կեց­վածք է ըն­դու­նել, թե՝ «անձրեւ է գա­լիս»: Թե ին­չու, դժվար չէ կռա­հել. Կար­միր խաչն ի­րեն դրսե­ւո­րեց որ­պես «ստան­դարտ» ա­րեւմ­տյան կազ­մա­կեր­պու­թյուն, ո­րը կա­տա­րում է այն, ինչ կար­գադ­րում են: Են­թադ­րու­թյունն էլ այն է, որ կոնկ­րետ դեպ­քում հրա­մա­յել են՝ չաղմ­կել:

ՍԽԱԼ ՔԱ՞ՅԼ, ԹԵ՞…

Ու նո­րից գա­լիս ենք այն մտքին, որ ե­թե ար­ցա­խա­հա­յե­րը ցան­կա­նում են մնալ սե­փա­կան հո­ղի վրա, ա­պա Ա­րեւ­մուտ­քից եւս օգ­նու­թյուն ակն­կա­լելն ա­նի­մաստ է. ա­րեւմ­տյան պլան­նե­րը ճիշտ հա­կա­ռակն են նա­խա­տե­սում: Այս ա­մե­նը նո­րից ու նո­րից բե­րում է նույն կե­տին. սե­փա­կան հո­ղի վրա ապ­րե­լու հա­մար ար­ցա­խա­հա­յու­թյան մի­ակ հնա­րա­վոր քայ­լը Ռու­սաս­տա­նից օգ­նու­թյուն խնդրելն է: Ընդ ո­րում, որ­քան հու­շում է շար­քա­յին (նա­եւ՝ հե­ղի­նա­կա­վոր) ար­ցա­խա­հա­յե­րի հետ զրույց­նե­րը, այդ գի­տակ­ցումն ար­ցա­խա­հա­յու­թյան մոտ մեծ էր: Իսկ Վա­գի­ֆի դեպ­քից հե­տո ան­գամ «մենք ան­կախ ենք» տես­լա­կա­նը կրող եւ ի­րոք հայ­րե­նա­սեր հատ­վա­ծի մոտ եւս ռուս­նե­րին դի­մե­լու գա­ղա­փա­րը սկսել է գե­րիշ­խող դառ­նալ:

Հաս­կա­նա­լի է նա­եւ, որ արցա­խյան իշ­խա­նու­թյուն­նե­րը, ինչ­քան էլ ի­րա­վի­ճա­կը սրվում է, հա­մա­ռո­րեն հե­ռու են մնում պաշ­տո­նա­պես Մոսկ­վա­յին դի­մե­լու սցե­նա­րից: Ընդ­հուպ, Ա­րա­յի­կի մա­կար­դա­կով հա­սան զա­վեշ­տան­ման, ա­վե­լի ճիշտ՝ ող­բեր­գան­ման նստա­ցույ­ցի, ո­րը, ինչ­պես սպաս­վում էր, ոչ մի բան չտվեց: Պետ­քար­տու­ղար կոչ­վա­ծի մա­կար­դա­կով ինչ-որ ան­հաս­կա­նա­լի հան­րա­հա­վաք­ներ են կազ­մա­կեր­պում, ու է­լի ցույց տա­լու հա­մար, թե, տե­սեք, պայ­քա­րում ենք: Հի­մա էլ Ար­ցա­խի Հան­րա­պե­տու­թյան նա­խա­գահ Ա­րա­յիկ Հա­րու­թյու­նյա­նը նա­մակ է գրել մի­ջազ­գա­յին ի­րա­վուն­քի մաս­նա­գետ, Մի­ջազ­գա­յին քրե­ա­կան դա­տա­րա­նի նախ­կին գլխա­վոր դա­տա­խազ Լո­ւիս Մո­րե­նո Օ­քամ­փո­յին՝ փոր­ձա­գի­տա­կան կար­ծիք խնդրե­լով: Ու տես­նես ի՞նչ է նա սպա­սում նախ­կին դա­տա­խա­զից, որ նա փոր­ձա­գի­տա­կան կար­ծիք կտա, ու Ա­լի­ե­ւը սար­սա­փա­հար կվա­զի բլո­կա­դան վե­րաց­նե­լո՞ւ: Այ­սինքն, այն պա­հին, երբ նե­րար­ցա­խյան վի­ճա­կը հա­սել է սո­վա­մա­հու­թյան շե­մին, Ա­րա­յիկն ու նրա դրա­ծո­ներն այս աբ­սուր­դա­յին քայ­լե­րո՞վ են ու­զում հարց լու­ծել: Թե՞, կրկնենք, ըն­դա­մե­նը փոր­ձում են տպա­վո­րու­թյուն թող­նել, թե գործ են ա­նում, մի­այն թե չգնան մի­ակ քիչ թե շատ ռե­ալ քայ­լին՝ չդի­մեն Մոսկ­վա­յին:

Վա­գի­ֆի դեպ­քը կա­րող է հենց Մոսկ­վա­յին դի­մե­լու ուղ­ղու­թյամբ մե­ծաց­նել ներ­քին ճնշումն Ա­րա­յի­կի եւ նրա «իշխա­նա­կան» հա­մա­կար­գի վրա: Հենց սա է, որ Ա­լի­ե­ւի հա­մար կա­րող է ի­րոք լուրջ հե­տե­ւանք­ներ ստեղ­ծել:

ՔԵ­ՐՈԲ ՍԱՐԳ­ՍՅԱՆ