Նոր «Պոտսդամի կոնֆերանսը» սկսում է ուրվագծվել

­Նա­խօ­րեին ԱՄՆ նա­խա­գահ Դո­նալդ Թ­րամ­փը հրա­պա­րա­կա­յին հայ­տա­րա­րութ­յուն­նե­րի հեր­թա­կան փա­թե­թը նե­տեց օ­րա­կարգ: Հիմ­նա­կա­նում, ի­հար­կե, վեր­ջին ժա­մա­նակ­նե­րի ո­ճի մեջ էր: Այն է` Զելենս­կին «գցող սրի­կա» է եւ չի ցան­կա­նում է ա­վար­տել պա­տե­րազ­մը»: Պու­տի­նը, ընդ­հա­կա­ռա­կը, ան­գամ քնած ժա­մա­նակ է խա­ղա­ղութ­յան մա­սին մտա­ծում, եւ, առ­հա­սա­րակ` «Ան­կեղծ ա­սած, Ռու­սաս­տա­նը, ընդ­հա­նուր առ­մամբ, հա­մար­ժեք է վար­վել Ուկ­րաի­նա­յի հետ։ Ն­րանք որ­ևէ հա­տուկ բան չեն ա­րել»:

ԹՐԱՄՓԸ ԵՎՍ ՀԱՍՏԱՏԵՑ

­Բայց ա­հա այս «ստան­դարտ կոմպ­լեկ­տի» մեջ կար մեկ դե­տալ, ո­րը, ա­ռանց չա­փա­զան­ցութ­յան, կա­րե­լի է դա­րա­կազ­միկ հա­մա­րել: Այն է՝ ԱՄՆ նա­խա­գա­հի խոս­քով, կան Պու­տի­նի և Սի Ց­զին­պի­նի հետ ե­ռա­կողմ հան­դիպ­ման ծրագ­րեր։ «Ես պատ­րաստ եմ, ե­թե նրանք ցան­կա­նում են հան­դի­պել։ Ես հենց նոր ի­մա­ցա այդ մա­սին: Կար­ծում եմ՝ այն կանց­կաց­վի Չի­նաս­տա­նում։ Ե­թե նա­խա­գահ Սին ցան­կա­նում է անց­կաց­նել այն, ես պատ­րաստ եմ: Վս­տահ եմ, մենք կքննար­կենք նաև այլ թե­մա­ներ, օ­րի­նակ առևտ­րի, բայց... Ա­յո, ես պատ­րաստ եմ»,–­ ընդգ­ծեց ԱՄՆ նա­խա­գա­հը:

Ակ­նար­կը, հաս­կա­նա­լի է, նո­յեմ­բե­րի 18-19-ին՝ Չի­նաս­տա­նի Շեն­ժեն քա­ղա­քում կա­յա­նա­լիք Ա­սիա-խա­ղա­ղօվ­կիա­նոս­յան տնտե­սա­կան հա­մա­գոր­ծակ­ցութ­յան 33-րդ­ ա­մե­նամ­յա գա­գաթ­ա­ժո­ղո­վում հնա­րա­վոր հան­դիպ­ման մա­սին է, ո­րը ար­դեն իսկ «կնքվել» է «Պոտս­դամ 2» ան­վամբ եւ ո­րի մա­սին վեր­ջին օ­րե­րին խո­սակ­ցութ­յուն­նե­րը կտրուկ ակ­տի­վա­ցել են: Ո­րոշ հայտ­նի աղբ­յուր­ներ ան­գամ սկսել են խո­սել նման հան­դիպ­ման հնա­րա­վոր դե­տալ­նե­րից: Օ­րի­նակ, The Wall Street Journal–ը պնդում է, թե Պու­տի­նը ա­ռա­ջար­կել է Թ­րամ­փին և Սի Ց­զին­պի­նին` քննար­կել Ուկ­րաի­նա­յի ճա­կա­տա­գի­րը եռ­յա­կով՝ ա­ռանց Զե­լենս­կու: Խոս­վում է նաեւ ի­րա­նա­կան թե­ման քննար­կե­լուց, գլո­բալ տնտե­սութ­յու­նը եւ այդ­պես շա­րու­նակ: Այդ խո­սակ­ցութ­յուն­նե­րը «շա­քա­րով կտրեց» ՌԴ նա­խա­գա­հի խոս­նակ Դ­միտ­րի Պես­կո­վը` օ­րերս հայ­տա­րա­րե­լով, որ ի­րոք Ռու­սաս­տա­նը, ԱՄՆ-ն­ եւ Չի­նաս­տա­նը քննար­կում են ե­ռա­կողմ հան­դիպ­ման հի­պո­թե­տիկ հնա­րա­վո­րութ­յու­նը։ Ճիշտ է, ըստ ՌԴ նա­խա­գա­հի խոս­նա­կի, դե­ռեւս հստակ պատ­կե­րա­ցում չկա հան­դիպ­ման կամ դրա հնա­րա­վոր օ­րա­կար­գի վե­րա­բեր­յալ, բայց ե­թե կան նման քննար­կում­ներ, պետք է որ օ­րա­կար­գի հար­ցը եւս դրանց ա­ռանցք­նե­րից մե­կը լի­նի: Բա­ցա­կա­յում էր միայն Ս­պի­տակ տան պաշ­տո­նա­կան մո­տե­ցու­մը, եւ հենց այդ մա­սին էլ հայ­տա­րա­րեց Թ­րամ­փը` «Պոտս­դամ 2»–ի ծրագ­րեր կան:

Այս­պի­սով, կլի­նի՞ նման հան­դի­պում, թե` ոչ, կամ այն կու­նե­նա ի­մաս­տա­յին ա­ռու­մով «Պոտս­դամ 2»–ի կար­գա­վի­ճակ, թե՞ կլի­նի դրա նախ­նա­կան փու­լե­րից մե­կը կամ նույ­նիսկ կու­նե­նա ձե­ւա­կան բնույթ: Այս հար­ցե­րի պա­տաս­խան­նե­րը, թե­րեւս, այս պա­հին կա­րող է առ­հա­սա­րակ դեռ գո­յութ­յուն չու­նեն. ե­թե թե­ման քննար­կում­նե­րի փու­լում է, եւ խոսքն ակն­հայ­տո­րեն ծան­րա­գույն քննար­կում­նե­րի մա­սին է, ա­պա վերջ­նարդ­յուն­քը, որ դրանք կա­վարտ­վեն նման ե­ռա­կողմ գա­գա­թա­ժո­ղո­վով, այս պա­հին խո­սել հնա­րա­վոր չէ: Բայց դ­րա­նով հան­դերձ, պա­տա­հա­կան չէ, որ «Պոտս­դամ 2»–ի թե­ման պար­բե­րա­բար օ­րա­կար­գում է հայտն­վում Թ­րամ­փի նա­խա­գա­հութ­յան մեկ­նար­կից ի վեր: Դա գո­նե մեկ բան հաս­տա­տում է. ու­նենք մի այն­պի­սի գլո­բալ ի­րա­վի­ճակ, ո­րի պա­րա­գա­յում ՌԴ­–ի, ԱՄՆ­–ի եւ Չի­նաս­տա­նի հա­մա­տեղ քննար­կում­–ո­րո­շում­ներն առն­վազն հսկա­յա­կան պա­հան­ջարկ ու­նեն, ե­թե ոչ` միակ տար­բե­րակն է հա­կա­դիր ուղ­ղութ­յամբ` դե­պի «բաց» Եր­րորդ աշ­խար­հա­մար­տին չհաս­նե­լու հա­մար: Ու, ե­րե­ւի, հենց այս վեր­ջին տար­բե­րակն էլ ա­մե­նա­հա­վա­նա­կանն է:

Ա­մեն դեպ­քում, դե­տալ­նե­րը, ո­րոնք վեր­ջին տա­րի­նե­րին աչ­քի ա­ռաջ են, հենց այդ նույն տրա­մա­բա­նութ­յանն են տա­նում: Օ­րի­նակ` ԱՄՆ–­Չի­նաս­տան, ԱՄՆ–­Ռու­սաս­տան գլո­բալ հա­կա­մար­տութ­յուն­նե­րը, Մեր­ձա­վոր Ա­րե­ւել­քի, Ա­րե­ւել­յան Եվ­րո­պա­յի` «կախ­ված» վի­ճա­կում հայտն­ված կար­գա­վի­ճա­կը եւ այլն: Իսկ այս ա­մե­նի խոր­քա­յին ֆո­նե­րից մե­կը, ի­հար­կե, այն փաստն է, որ ԱՄՆ–ն այ­լեւս ի զո­րու չէ կա­տա­րել հա­մաշ­խար­հա­յին հե­գե­մո­նի կար­գա­վի­ճա­կը, այն է` ա­մե­րիկ­յան դոլ­արն ի զո­րու չէ գլո­բալ ֆի­նան­սա­կան կար­գա­վո­րի­չի ֆունկ­ցիան կա­տա­րել:

­Դո­լա­րի մա­սին, ի­հար­կե, շատ է խոս­վել, եւ այս պա­հին էլ ի­րո­ղութ­յունն այն է, որ այն նե­գա­տիվ դի­նա­մի­կան, ո­րը հա­մաշ­խար­հա­յին թիվ 1 ար­ժույթն ու­ներ ար­դեն ԽՍՀՄ­–ի փլուզ­ման փու­լում, ներ­կա­յումս շա­րու­նա­կում է միայն կտրուկ սրվել: Պատ­ճառն էլ հաս­կա­նում են բո­լո­րը. տպագր­վել եւ տա­րած­վել են դո­լա­րա­յին լեռ­ներ, սա­կայն հա­սել է մի պահ, երբ դրա հե­տա­գա տա­րա­ծու­մը բախ­վել է տնտե­սա­կան հոս­քե­րը ա­րե­ւել­յան աշ­խարհ տե­ղա­փոխ­ե­լու ան­խու­սա­փե­լի գոր­ծո­նի հետ: Դո­լա­րին պետք է կեն­սա­տա­րած­քի ընդ­լայ­նում, սա­կայն երբ կան այն­պի­սի մի­ջու­կա­յին գեր­տե­րութ­յուն­ներ, ինչ­պի­սիք են Ռու­սաս­տանն ու Չի­նաս­տա­նը, դա դառ­նում է անհ­նար. այ­լընտ­րան­քը մի­ջու­կա­յին բա­խումն է: Դ­րա նախ­նա­կան` ոչ մի­ջու­կա­յին տար­բե­րա­կը հասց­րեց ուկ­րաի­նա­կան եւ ի­րա­նա­կան պա­տե­րազմ­նե­րին, ո­րոնք ձա­խող­վե­ցին: Ու հի­մա եր­կընտ­րան­քա­յին վի­ճակ է. էս­կալ­ա­ցիա­յի հե­տա­գա ա­վե­լա­ցու­մը ան­խու­սա­փե­լի է դարձ­նում մի­ջու­կա­յին բա­խու­մը, ին­չի մա­սին, նկա­տենք, ար­դեն միան­գա­մայն պարզ խոս­վում է ինչ­պես ուկ­րաի­նա­կան, այն­պես էլ` ի­րա­նա­կան ուղ­ղութ­յուն­նե­րում: Կա՛մ մնում է նստել եւ կոմպ­րո­մի­սա­յին լու­ծում­ներ գտնել, որն ի­րա­տե­սա­կան է միայն Պե­կին–­Վա­շինգ­տոն–­Մոսկ­վա ձե­ւա­չա­փով: Ու հենց դրա հնա­րա­վո­րութ­յան մա­սին է, որ նախ խո­սեց Պու­տի­նը` խոս­նա­կի մի­ջո­ցով, ա­պա Թ­րամ­փը` ան­ձամբ:

ՀԱՎԱՆԱԿԱ՞Ն Է «ՊՈՏՍԴԱՄ 2»–Ը

Ն­կա­տենք, որ «Պոտս­դամ 2»–ի թե­ման ակ­տի­վա­ցավ նաեւ դեռ ան­ցած հոկ­տեմ­բե­րին կա­յա­ցած Թ­րամփ–­Սի հան­դիպ­մա­նը զու­գա­հեռ: Են­թադր­վում էր, որ ե­թե այդ փու­լում հա­ջող­վեր հաս­նել կոմպ­րո­մի­սի մի քա­նի հար­ցե­րում, այդ թվում` Մեր­ձա­վոր Ա­րե­ւել­քի, ա­պա, հաշ­վի առ­նե­լով նաեւ Թ­րամ­փի եւ Պու­տի­նի Ալ­յաս­կա­յի հան­դիպ­ման արդ­յունք­նե­րը, «Պոտս­դամ 2»–ը կկա­յա­նա: Սա­կայն մաս­նա­վո­րա­պես Ի­րա­նի հետ կապ­ված լու­ծում­ներ այդ­պես էլ չստաց­վեցին. կար այն գնա­հա­տու­մը, որ Թ­րամ­փի հա­մար դեռ ի­րա­տե­սա­կան էր ռազ­մա­կան մի­ջոց­նե­րով հա­ջո­ղութ­յան հաս­նե­լու տար­բե­րա­կը: Ա­սենք, նման գնա­հա­տում Վա­շինգ­տո­նում ու­նեին նաեւ ուկ­րաի­նա­կան ուղ­ղութ­յամբ, թեեւ Մոսկ­վա­յի հետ Ալ­յաս­կա­յում հստա­կեց­րել էին լուծ­ման հնա­րա­վոր սխե­ման:

­Սա­կայն ի­րո­ղութ­յուն­ներն այլ էին. չնա­յած 40 օ­րում ՌԴ­–ի­ հար­ցը լու­ծե­լու մա­սին Զե­լենս­կու խոս­տում­նե­րին, այս­տեղ ձա­խո­ղու­մը բա­ցար­ձակ էր: ԱՄՆ–ն ձա­խող­վեց նաեւ Ի­րա­նում, ո­րի հե­տե­ւանք­ներն այդ­պես էլ չի կա­րո­ղա­նում «մար­սել»: Եվ ա­հա, այս սեպ­տեմ­բե­րին այն բա­ցա­ռիկ ըն­դու­նե­լութ­յու­նը, ո­րը Թ­րամ­փը ցու­ցա­բե­րեց Վա­շինգ­տոն այ­ցե­լած նա­խա­գահ Սիին, եւ փաս­տը, որ նրա հետ բա­նակ­ցութ­յուն­նե­րը 10 բա­լա­նոց սանդ­ղա­կով գնա­հա­տեց 12. ար­դեն ակ­նարկ էր, որ ԱՄՆ–­Չի­նաս­տան խոր­քա­յին հա­րա­բե­րութ­յուն­նե­րում ո­րո­շա­կի բե­կում կա:

Ու ե­թե ժա­մա­նա­կագ­րութ­յա­նը հե­տե­ւենք, Թ­րամ­փը միան­գա­մից ակ­տի­վաց­րեց նաեւ ռուս­նե­րի հետ պայ­մա­նա­վոր­վա­ծութ­յուն­նե­րի ուղ­ղութ­յու­նը, որն իր տե­սա­նե­լի «ա­ռա­ջին պտու­ղը» տվեց «դի­զե­լա­յին գոր­ծար­քի», ուկ­րաի­նա­կան ուղ­ղութ­յամբ ԱՄՆ­–ի ակ­տիվ ճնշում­նե­րի տես­քով: Դ­րան էլ գու­մա­րած, որ Մոսկ­վան սկսեց իր հեր­թին կտրուկ ակ­տի­վա­նալ Ի­րա­նի հա­կա­մար­տութ­յան հար­ցով միջ­նոր­դա­կան ա­ռա­քե­լութ­յան ուղ­ղութ­յամբ: Արդ­յուն­քում, նո­րից օ­րա­կարգ  վե­րա­դար­ձավ «Պոտս­դամ 2»–ի թե­ման, ընդ ո­րում, այս դեպ­քում շատ ա­վե­լի հնչեղ տես­քով, քան եր­բե­ւէ` դրա հնա­րա­վո­րութ­յան պաշ­տո­նա­կան հաս­տատ­ման:

ՈՒԿՐԱԻՆԱԿԱՆ ՈՒՂՂՈՒԹՅԱՄԲ ԼՈՒԾՈՒՄՆԵՐԸ ՏԵՍԱՆԵԼԻ ԵՆ ԴԱՌՆՈՒՄ

Այս դի­նա­մի­կան առն­վազն ակ­նար­կում է այն մա­սին, որ ի­րա­կա­նում ե­րեք գեր­տե­րութ­յուն­նե­րի մի­ջեւ պայ­մա­նա­վոր­վա­ծութ­յուն­նե­րի մա­կար­դա­կը շատ ա­վե­լի խորն է, քան հնա­րա­վոր է տես­նել հրա­պա­րա­կա­յին ի­րո­ղութ­յուն­նե­րից: Բայց նաեւ դեռ չկա այն վերջ­նա­կան հա­մոզ­մուն­քը, որ նման պայ­մա­նա­վոր­վա­ծութ­յուն­նե­րը, ո­րոնք, բնա­կա­նա­բար, են­թադ­րում են նաեւ ա­ռա­ջի­կա տաս­նամ­յակ­նե­րի հա­մար հա­մաշ­խար­հա­յին կա­ռա­վար­ման մո­դե­լի ձե­ւա­վո­րում, այս պա­հին վերջ­նա­կան փու­լում են:

­Ժա­մա­նա­կին Թ­րամփն ակ­նար­կում էր, որ հա­մաշ­խար­հա­յին կա­ռա­վար­ման նոր մե­խա­նիզ­մը տես­նում է հինգ երկր­նե­րի դո­մի­նան­տութ­յամբ` ԱՄՆ­–ից, Չի­նաս­տա­նից եւ Ռու­սաս­տա­նից զատ, նաեւ Հնդ­կաս­տա­նի եւ Ճա­պո­նիա­յի ներգ­րավ­մամբ: Այդ տրա­մա­բա­նութ­յու­նը ԱՄՆ նա­խա­գա­հի մոտ փոխ­վե՞լ է, դժվար է ա­սել: Սա­կայն այդ մո­դե­լի մեջ դեռ այն ժա­մա­նակ էր ընդգծ­ված Եվ­րո­պա­յի բա­ցա­կա­յութ­յու­նը, ո­րը, թե­րեւս, Վա­շինգ­տո­նը տես­նում է, որ­պես իր լիա­կա­տար վե­րահս­կո­ղութ­յան գո­տի, բնա­կա­նա­բար, ա­րե­ւել­քում ռու­սա­կան ազ­դե­ցութ­յու­նից հստակ տա­րան­ջա­տու­մով: Սա­կայն այս պա­հին ի­րո­ղութ­յունն այն է, որ Եվ­րո­պա­յի դի­մադ­րութ­յու­նը դեռ­ կա, եւ այն ռեալ է:

Չ­նա­յած, ուկ­րաի­նա­կան ուղ­ղութ­յամբ ա­մե­րիկ­յան ճնշում­նե­րը, ի­հար­կե, գնա­լով ա­վե­լա­նում են: Բա­նը հա­սավ նրան, որ փոխ­նա­խա­գահ Վեն­սը հրա­պա­րա­կավ հայ­տա­րա­րեց, թե Ուկ­րաի­նան ԱՄՆ­–ին ի՞նչ դաշ­նա­կից: Զու­գա­հեռ, ի հայտ ե­կան տե­ղե­կութ­յուն­ներ, որ ԱՄՆ–ն քննում է Զե­լենս­կուն մեք­սի­կա­կան նար­կո­կար­տել­նե­րի հետ կա­պող գործ, որն ար­դեն հրա­պա­րա­կա­յին մա­կար­դակի է դուրս գա­լիս: Եվ ե­թե Վա­շինգ­տո­նը սկսի այդ մա­սին նաեւ պաշ­տո­նա­պես խո­սել` Զե­լենս­կուն հռչա­կե­լով ոչ միայն ոչ լե­գի­տիմ, այլ նաեւ ԱՄՆ­–ում թմրան­յու­թեր ներ­մու­ծող հան­ցա­վոր հա­մա­կար­գի մաս­նիկ, ա­պա դա Կիե­ւին օգ­նող ցան­կա­ցած ու­ժի, լի­նի եվ­րո­պա­կան եր­կիր, թե` ինչ, կանգ­նեց­նե­լու է փաս­տի ա­ռաջ. ստա­նալ նար­կո­մա­ֆիա­յի հետ սերտ հա­մա­գոր­ծակ­ցո­ղի ֆի­նան­սա­վո­րո­ղի հա­մա­րում ու­նե­ցող: Այ­սինքն, ուկ­րաի­նա­կան ուղ­ղութ­յամբ լու­ծում­նե­րի տար­բե­րակ­ներ, կար­ծես թե, կան:

­Բայց ա­հա, դեռ տե­սա­նե­լի խնդիր­ներ կան ի­րա­նա­կան ուղ­ղութ­յան հետ կապ­ված: Սա, թե­րեւս, ա­ռան­ձին հարց է, նաեւ հաշ­վի առ­նե­լով, որ այս­տեղ նաեւ տե­սա­նե­լի են դառ­նում ա­պա­գա աշ­խար­հա­կար­գում Հա­րա­վա­յին Կով­կա­սի տե­ղա­վոր­ման հար­ցը: Բայց, ա­մեն դեպ­քում, դեռ սպա­սել է պետք, հաս­կա­նա­լու հա­մար, թե Ի­րա­նի հար­ցում վերջ­նա­կան լու­ծում­ներ կլի­նե՞ն: Ե­թե ա­յո, ա­պա «Պոտս­դամ 2»–ի հար­ցը կա­րե­լի կլի­նի գրե­թե վերջ­նա­կան հա­մա­րել:

Այս թեմայով Թրամփը ցանկանում է նոր Պոտսդամ բեմադրել Պուտինի և Սի Ցզինպինի հետ. The Wall Street Journal Զելենսկին վախենում է Պուտինի, Թրամփի և Սի Ցզինպինի հանդիպումից հնարավոր «նոր անակնկալներից» Աշտարակում սպանվածը հայտնի է եղել քրեական շրջանակներում․ նոր մանրամասներ ԲԱՑԱՌԻԿ. Ինչը երբեք չի ների եւ ինչ պատգամ է ստացել ծնողներից Առուշ Առուշանյանը, որով առաջնորդվում է մինչ օրս Արթիկցիները ընտրում են կայուն զարգացման ուղղին