2023 թվականի սեպտեմբերի 19–20-ը ավարտվեց ոչ միայն պատերազմը, այլ նաև Արցախի հայկական պետականության մի ամբողջ պատմաշրջան

ՄԵԿՕՐՅԱ ՊԱՏԵՐԱԶՄ (19-20. 09. 2023թ.)
Ուղիղ երեք տարի առաջ՝ 2023 թ. սեպտեմբերի 19-ին, ժամը 11:10-ի սահմաններում, ադրբեջանական զինուժը Ասկերանի շրջանում ականանետերի կիրառմամբ խախտեց հրադադարի պահպանման ռեժիմը, իսկ նույն օրը՝ ժամը 13:00-ին, արդեն հրթիռահրետանային միջոցների և այլ զինատեսակների կիրառմամբ, սկսեց լայնածավալ ռազմական գործողություններ Արցախի դեմ։ Ռազմական գործողությունները շարունակվեցին շուրջ 24 ժամ...
Աշխարհի անհաղորդ հայացքի ներքո, ընդամենը մեկօրյա անհավասար դիմակայությունից հետո, փլուզվեց շուրջ երեք տասնամյակ գոյություն ունեցած Արցախի պետական համակարգը, և այդ ընթացքում հանրապետությունում ապրող մոտ 120 հազար արցախահայ հարկադրված լքեց իր հազարամյա հայրենիքը:
Մեկօրյա պատերազմի ընթացքում հայկական կողմը տվեց 223 զոհ, որոնցից 25-ը խաղաղ բնակիչներ էին, այդ թվում՝ 5 անչափահաս։ Վիրավորվեց 244 մարդ, որոնցից 76-ը խաղաղ բնակիչներ էին, այդ թվում՝ 10 անչափահաս։ Եվս 20 մարդ համարվում էր անհետ կորած, որոնցից 5-ը՝ խաղաղ բնակիչ։ 
Սակայն պատերազմի և դրան հաջորդած բռնի տեղահանության հետևանքով կորուստը միայն մարդկային չէր։
Արցախահայությունը կորցրեց 12 քաղաք և 241 գյուղ, 11 450 բնակարան և 13 550 տուն, 15 գործարան, 60 ֆաբրիկա, 200 մշակույթի տուն, 25 թանգարան, 156 գրադարան, 4 համալսարան, 7 քոլեջ, 232 դպրոց, 232 մարզադահլիճ, 11 մարզադպրոց, 4 մարզադաշտ, 11 հիվանդանոց, 37 ՀԷԿ, 48 հանք, 4 ջրամբար, 5 ջրանցք, շուրջ 3500 հա անտառ և հազարավոր հեկտար գյուղատնտեսական տարածքներ։
Կորուստների թվում էին նաև 385 եկեղեցի, 60 վանական համալիր, շուրջ 400 միջնադարյան գերեզմանոց և 2385 խաչքար, ինչպես նաև ավելի քան 5000 մշակութային հուշարձան։ Այս թվերը 2024 թվականին ներկայացված նյութական կորուստների նախնական վիճակագրության մասն են և հետագայում կարող են ճշգրտվել։
Եվ այսքանից հետո, թերևս, ամենածանրը հայրենի հողում ապրելու, ստեղծելու և սերունդներին փոխանցելու իրավունքի կորուստն է…
2023 թվականի սեպտեմբերի 19–20-ը ավարտվեց ոչ միայն պատերազմը, այլ նաև Արցախի հայկական պետականության մի ամբողջ պատմաշրջան…

Այս թեմայով ՇՏԱՊ. Քիչ առաջ պտտահողմ է դիտվել Սևանա լճի վրա․ Գագիկ Սուրենյան Զգույշ եղեք համակարգիչների և այլ բարդ տեխնիկայի հետ․ սեպտեմբերի 19-ի աստղագուշակ CNN. ԱՄՆ-ն քիչ էր մնացել, որ պատերազմ սկսեր Չինաստանի հետ «Հրապարակ». Իշխանական ֆրակցիայում կեսօրից հետո շատերից է ալկոհոլի հոտը բուրում Եվրոպան պատրաստվում է պատերազմի. ՆԱՏՕ-ն ընդլայնվում է. Պուտին