Իրանական պատերազմը շատ մոտ է հանգուցալուծմանը

Ա­մեն բան խո­սում է այն մա­սին, որ ի­րա­նա­կան հա­կա­մար­տութ­յու­նը մտնում է էս­կա­լա­ցիոն վեր­ջին փուլ: Ու դա կա­րող է վեր­ջի­նը լի­նել` բե­րե­լով հա­կա­մար­տութ­յան հան­գու­ցա­լուծ­ման եւ ­Մեր­ձա­վոր Ա­րե­ւել­քում նոր աշ­խար­հա­քա­ղա­քա­կան ի­րո­ղութ­յուն­նե­րի ֆիքս­ման:

ԻՐԱՎԻՃԱԿՆ ԻՐԱՆՈՒՄ ԵՎ ՆՐԱ ՇՈՒՐՋ

Այս­պես, նա­խօ­րեին Ի­րա­նի խորհր­դա­րա­նը վեր­ջա­պես հաս­տա­տեց, որ ­Հոր­մու­զի նե­ղու­ցով անց­ման դեպ­քում վար­ձավ­ճար է գանձ­նե­լու: ­Դա ար­դեն իսկ ցու­ցադ­րա­կան ազ­դակ էր, որ ԱՄՆ­–ի հետ քննար­կել–­խո­սե­լու հարց ­Թեհ­րանն այ­լեւս չի տես­նում: Գ­րե­թե զու­գա­հե­ռա­բար էլ ԱՄՆ ֆի­նանս­նե­րի նա­խա­րար ­Բե­սեն­թը հայ­տա­րա­րեց Ի­րա­նի դեմ «Տն­տե­սա­կան վտա­րում» գոր­ծո­ղութ­յան մա­սին, ո­րը, ըստ նա­խա­րա­րի, կշա­րու­նակ­վի մինչեւ ռե­ժի­մի փո­փո­խութ­յու­նը: Ե­թե սրան հա­վե­լենք, որ ­Պետ­դե­պար­տա­մեն­տը 10 մի­լիոն դո­լար պար­գեւ է սահ­մա­նել ԻՊՀԿ­–ի մի շարք ղե­կա­վար­նե­րի եւ նույն թեւում գտնվող ի­րա­նա­կան այլ պաշ­տոն­յա­նե­րի հան­դեպ, ա­պա սա էլ պետք է հա­մա­րել պա­տաս­խան ազ­դա­կը` ­Վա­շինգ­տոնն էլ ի­րա­նա­կան ազ­գայ­նա­կան ուղղ­վա­ծութ­յան լի­դեր­նե­րի հետ հե­տա­գա խո­սակ­ցութ­յան հնա­րա­վո­րութ­յուն չի տես­նում:

­­Մի շարք աղբ­յուր­ներ բա­ցատ­րե­ցին, թե ի­րա­կա­նում ինչ է կա­տար­վում: Այն է` ԱՄՆ-ի եւ Ի­րա­նի մի­ջեւ «ստոր­գետն­յա» բա­նակ­ցա­յին գոր­ծըն­թա­ցը վերջ­նա­կա­նա­պես ձա­խող­ված է: Այ­սինքն, Ի­րա­նը հա­մա­ձայ­նութ­յան հա­մար ու­նի եւ չի փո­խում հիմ­նա­կան պայ­մա­նը` ըն­դու­նել ­Թեհ­րա­նի բո­լոր պա­հանջ­նե­րը` ­Հոր­մու­զի նե­ղու­ցից եւ բո­լոր պատ­ժա­մի­ջոց­նե­րի չե­ղար­կու­մից սկսած, մին­չեւ փոխ­հա­տուց­ման վճա­րում: ԱՄՆ-ն մինչ այդ փոր­ձեց գնալ շրջան­ցիկ ուղ­ղութ­յամբ` կազ­մա­կեր­պե­լով Ի­րա­նի հրա­վե­րը` միա­նալ ­Սաուդ­յան Ա­րա­բիա - ­Թուր­քիա - ­Պա­կիս­տան կոա­լի­ցիա­յին: Ս­րա­նով, թե­րեւս, փորձ­ում էին ­Թեհ­րա­նին հա­մո­զել, որ ե­թե գտնվի այդ նո­րաս­տեղծ դա­շին­քում, ո­րը գոր­ծում է` «մե­կի վրա հար­ձա­կու­մը հար­ձա­կում է բո­լո­րի վրա» սկզբուն­քով, ա­պա դա լիո­վին կլու­ծի Ի­րա­նի անվ­տան­գա­յին հար­ցե­րը: ­Սա­կայն Ի­րա­նի ­Գե­րա­գույն ազ­գա­յին անվ­տան­գութ­յան խորհր­դի քար­տու­ղար ­Մոհ­սեն ­Ռե­զա­յին, մեկ­նա­բա­նե­լով այդ դա­շին­քի` «­Մեք­քա­յի հա­մա­ձայ­նագ­րի» թե­ման, ա­ռանց ա­վե­լորդ շի­կաց­ման ըն­դա­մե­նը հայ­տա­րա­րեց. «­Մեզ ա­սա­ցին. «­Միա­ցե՛ք եւ հաս­տա­տե՛ք ­Մեք­քա­յի կա­նո­նադ­րութ­յու­նը»։ ­Բայց մենք չգի­տենք, թե դուք ինչ եք ստո­րագ­րել։ Այդ դեպ­քում ին­չո՞ւ պետք է մենք այն հաս­տա­տենք։ ­Մենք հե­տաքրքր­ված ենք իս­լա­մա­կան աշ­խար­հի միաս­նութ­յամբ, բայց Ի­րանն ու Ե­գիպ­տո­սը չեն կա­րող այն հաս­տա­տել, ե­թե նրանք հիմ­նա­դիր ան­դամ­նե­րի շար­քում չեն»:

­­Բայց այս­տեղ նախ հաս­կա­նալ է պետք, թե այս վեր­ջին փու­լում ինչ ի­րա­վի­ճակ է ստեղծ­վել Ի­րա­նում եւ նրա շուրջ: Այն, որ ԱՄՆ–ն պա­տե­րազ­մը շա­րու­նա­կե­լու եւ հաղ­թա­կան ա­վար­տի հասց­նե­լու պո­տենց­իալ այս պա­հին չու­նի, դա հաս­կա­նում են բո­լո­րը: Ընդ ո­րում, այս ըն­թաց­քում ­Վա­շինգ­տո­նը եւս մեկ կա­րե­ւո­րա­գույն «թի­մա­կից» սկսեց կորց­նել` ի դեմս Ի­րա­նի աշ­խար­հիկ ղե­կա­վա­րութ­յան: Այն, որ «ԱՄՆ­–ի հետ հաշտ­վել է պետք» թեզն ա­ռաջ տա­նող ի­րա­նա­կան, այս­պես ա­սած, ռե­ֆոր­միս­տա­կան թե­ւը, այդ թվում` նա­խա­գահ ­Փե­զեշ­քիա­նի­ թիմն ա­մեն կերպ շարժ­վում էին ԱՄՆ­–ի հետ ցան­կա­ցած գնով հա­մա­ձայ­նութ­յուն ձեռք բե­րե­լու ուղ­ղութ­յամբ եւ նույ­նիսկ կա­րո­ղա­ցան ինչ­–որ պա­հի շրջան­ցել այդ պա­հին ա­ռող­ջա­կան լրջա­գույն խնդիր­ներ ու­նե­ցող ­Գե­րա­գույն ա­ռաջ­նորդ ­Մոջ­թա­բա ­Խա­մե­նեիին, հաս­տա­տում են նաեւ ի­րա­նա­կան ա­մե­նա­տար­բեր աղբ­յուր­նե­րը: ­Միայն թե ­Գե­րա­գույն ա­ռաջ­նոր­դին նախ հա­ջող­վեց պահ­պա­նել դիր­քե­րը, ո­րին էլ հա­ջոր­դեց հա­կա­հար­ձա­կու­մը: Արդ­յուն­քում, հա­ջողվեց ոչ միայն ա­զատ­վել ԻՀՊԿ­–ի եւ բա­նա­կա­յին ղե­կա­վա­րութ­յան մեջ ներդր­ված «5–րդ շա­րա­սյան» մի շարք կար­կա­ռուն դեմ­քե­րից, այլ, ա­մե­նա­կա­րե­ւո­րը, Ի­րա­նի կա­րե­ւո­րա­գույն պաշ­տոն­նե­րից մե­կից` ­Գե­րա­գույն ազ­գա­յին անվ­տան­գութ­յան խորհր­դի քար­տու­ղա­րի դիր­քից ա­զա­տել ­Փե­զեշ­քիա­նիի կադ­րից` նշա­նա­կե­լով ԻՀՊԿ­–ի եր­բեմ­նի եւ ա­մե­նա­հարգ­ված հրա­մա­նա­տար, ազ­գայ­նա­կան թի­մի ա­մե­նաա­ռանց­քա­յին ներ­կա­յա­ցու­ցիչ­նե­րից մե­կին` գե­նե­րալ ­Մոհ­սեն ­Ռե­զա­յին: Իսկ սա մեկ բան էր նշա­նա­կում` ի­րա­նա­կան ռե­ֆոր­միստ­նե­րը դուրս մղվե­ցին ռեալ քա­ղա­քա­կան գոր­ծըն­թաց­նե­րից` զրկվե­լով ԱՄՆ­–ի հետ բա­նակ­ցա­յին խա­ղե­րը Իս­րա­յե­լի ցան­կա­լի սցե­նար­նե­րով տա­նե­լու հնա­րա­վո­րութ­յու­նից: Եվ այն, որ միան­գա­մից էլ ծայ­րա­հեղ կոշ­տա­ցավ Ի­րա­նի բա­նակ­ցա­յին դիր­քո­րո­շու­մը, դրա պարզ հիմ­նա­վո­րումն էր:

Ու ան­մի­ջա­պես էլ հա­ջոր­դեց ­Սաուդ­յան Ա­րա­բիա - ­Թուր­քիա - ­Պա­կիս­տան ձե­ւա­չա­փով` «­Մեք­քա­յի հա­մա­ձայ­նագ­րով» ստեղծ­ված կոա­լի­ցիա­յի ստեղ­ծու­մը, որն ա­վե­լի շատ նման էր ­Թեհ­րա­նի հա­մար սարք­ված բա­վա­կա­նին հե­տաքր­քիր ծու­ղա­կի: Այդ կա­ռույ­ցի տե­սա­նե­լի հիմ­նա­դիր­նե­րը փոր­ձում են ցույց տալ, թե ստեղ­ծում են մի հա­մա­կարգ` «­Մեր­ձա­վոր Ա­րե­ւել­քի ՆԱՏՕ», ո­րը կո­լեկ­տիվ ինք­նա­պաշտ­պա­նութ­յան սկզբուն­քով կգոր­ծի բո­լոր ար­տա­քին մար­տահ­րա­վեր­նե­րի դեմ: Դ­րանք գան Իս­րա­յե­լից, ԱՄՆ­–ից, թե մեկ ու­րի­շ երկրից: Ա­վե­լի կոնկ­րետ, փոր­ձում են ազ­դակ հղել, թե քա­նի որ ԱՄՆ–ն այ­լեւս չի կա­րո­ղա­նում լու­ծել տա­րա­ծաշր­ջա­նի անվ­տան­գութ­յան հար­ցե­րը, ա­պա փոր­ձում են ա­ռա­ջա­ցած բա­ցը լրաց­նել նման կոա­լի­ցիա­յի մի­ջո­ցով: ­Սա առն­վազն տա­րօ­րի­նակ էր: ­Նախ, դա­շին­քի հիմ­նա­դիր­նե­րից է ­Թուր­քիան, ո­րը ՆԱՏՕ­–ի ան­դամ է եւ անվ­տան­գա­յին հո­վա­նոց ար­դեն ու­նի: Երկ­րոր­դը, մյուս ան­դա­մը` ­Պա­կիս­տա­նը, մի­ջու­կա­յին պե­տութ­յուն է, որն առ­հա­սա­րակ կո­լեկ­տիվ անվտան­գա­յին «հո­վա­նո­ցի» կարի­ք չի զգում: Ու, նման է, որ այդ հա­կա­սութ­յա­նը ինչ­–որ տրա­մա­բա­նութ­յուն տա­լու հա­մար հան­կարծ կտրուկ սրվե­ցին թուրք­–իս­րա­յե­լա­կան հա­րա­բե­րութ­յուն­նե­րը: Այ­սինքն, փոր­ձում են ցույց տալ, թե չէ, ­Թուր­քիան ի­րա­կա­նում ու­նի անվ­տան­գա­յին սուր խնդիր­ներ. ե­թե մտնի Իս­րա­յե­լի հետ բախ­ման մեջ, ՆԱՏՕ–ն կա­րող է եւ չօգ­նել: ­Բայց ի­րո­ղութ­յունն այն է, որ թուրք­–իս­րա­յել­յան այդ հա­կա­մար­տութ­յունն ի­րա­կա­նում այդ­պես էլ «լեզ­վակռ­վից» այն կողմ չի անց­նում: Ու դա ար­դեն իսկ այն միտքն է ա­ռաջ բե­րում, որ ի­րա­կա­նում այդ խա­ղը Ի­րա­նին ան­հե­ռան­կա­րա­յին խոս­տում­նե­րով փա­կու­ղի տա­նե­լու ի­մաստ ու­ներ:

ՄԻ ՎԵՐՋԻՆ ՓՈՐՁ

­­Բայց ա­հա, կրկնենք, ­Մոհ­սեն ­Ռե­զա­յին միան­գա­մայն պարզ կեր­պով հայտ­նեց` Ի­րանն այդ կոա­լի­ցիա կոչ­վա­ծի հետ ո­րե­ւէ կապ չու­նի եւ չի ու­զում ու­նե­նալ: Այ­սինքն, ­Թեհ­րանն այն միան­շա­նակ դիր­քո­րո­շումն է ա­ռաջ տա­նում, որ ԱՄՆ­–ի հետ հե­տա­գա բա­նակ­ցութ­յուն­նե­րը ո­րե­ւէ ի­մաստ ար­դեն չու­նեն. ­Վա­շինգ­տո­նը կա՛մ պետք է կա­տա­րի Ի­րա­նի պայ­ման­նե­րը, կա՛մ ի­րեն հայ­տա­րա­րի հաղ­թող եւ հե­ռա­նա, կա՛մ էլ ե­թե ցան­կա­նում է, վերս­կսի պա­տե­րազ­մը:

Արդ­յուն­քում, ԱՄՆ-ին մնում էր անց­նել այն սպառ­նա­լիք­նե­րին, ո­րոնք հնչեց­րեց ­ֆի­նանս­նե­րի նա­խա­րա­րը: ­Բայց սա եւս ­Թեհ­րա­նը լուրջ քայլ չի հա­մա­րում: Այ­սինքն, դրա­նով ԱՄՆ-ն ս­պառ­նում է «Ի­րա­նի հա­մար փո­ղե­րի լվաց­մա­նը նպաս­տող ցան­կա­ցած կազ­մա­կեր­պութ­յան», թե կհե­ռաց­նեն ԱՄՆ դո­լա­րա­յին հա­մա­կար­գից։ Դ­րա­նով ըն­դա­մե­նը կրկնում են սխա­լը, ո­րը ժա­մա­նա­կին թույլ տվեց ­Բայ­դե­նը` ՌԴ-ի հետ կապ­ված, եւ ո­րը դա­ժա­նո­րեն քննա­դա­տում էր Թ­րամ­փը: Այն է` դո­լա­րը նո­րից դարձ­նում են քա­ղա­քա­կան գոր­ծիք, ո­րը դո­լա­րա­յին հա­մա­կար­գից վա­նում է ան­գամ դրա ա­մե­նա­կա­յուն կողմ­նա­կից­նե­րին: ­Կոնկ­րետ դեպ­քում, նման քայ­լով Թ­րամփն ըն­դա­մե­նը Ի­րա­նին էլ ա­վե­լի է մղում դե­պի ­Չի­նաս­տան եւ չի­նա­կան յո­ւան: Իսկ այն, որ դա կան­խե­լու հա­մար ­Վա­շինգ­տո­նը ­Պե­կի­նին կոչ է ա­նում միա­նալ այդ պատ­ժա­մի­ջոց­նե­րին, ան­լուրջ է:

­­Թեհ­րա­նը եւս քաջ գի­տակ­ցում է, որ ԱՄՆ-ն­ ար­դեն կի­րա­ռել է իր բո­լոր ռեալ քայ­լե­րը, ընդ­հուպ ծո­վա­յին բլո­կա­դան, եւ ե­թե այս նոր պատ­ժա­մի­ջոց­նե­րի է­ֆեկ­տի­վութ­յան վրա ­Վա­շինգ­տո­նը վստահ լի­ներ, ա­պա դրանք վա­ղուց գոր­ծար­կած կլի­ներ: Իսկ այն, որ ի­րա­նա­կան կող­մը տուն ճա­նա­պար­հեց բա­նակ­ցե­լու հա­մար ­Թեհ­րան գոր­ծուղ­ված պա­կիս­տան­յան պատ­վի­րա­կութ­յա­նը, ա­վե­լորդ հաս­տա­տու­մը դար­ձավ, որ ԱՄՆ-ի այդ նոր քայ­լը ­Թեհ­րա­նին ա­ռանձ­նա­պես չի մտա­հո­գում:

ԻՆՉ Է ՄՆՈՒՄ ԱՆԵԼ ԹՐԱՄՓԻՆ

Այս­պի­սով, այս պա­հին նման ի­րա­վի­ճակ է: ԱՄՆ-ն­ ու­նի եր­կու ռեալ քայ­լի հնա­րա­վո­րութ­յուն: Ա­ռա­ջի­նը, ըն­դու­նել, որ Ի­րա­նին պարտ­վել է: Ընդ ո­րում, ­Կոնգ­րե­սի մի­ջանկ­յալ ընտ­րութ­յուն­նե­րի շե­մին, ին­չը ծանր հար­ված կդառ­նա Թ­րամ­փի հա­մար: Երկ­րոր­դը, մի­ջու­կա­յին հար­ված հասց­նել Ի­րա­նին: Ընդ ո­րում, ո­րո­շում կա­յաց­նե­լու հար­ցում ԱՄՆ–ն ցայտ­նո­տա­յին վի­ճա­կում է: Ի­րա­նը սպառ­նա­ցել է, որ կփոր­ձի ու­ժա­յին մի­ջոց­նե­րով բա­ցել Թ­րամ­փի սահ­մա­նած ծո­վա­յին բլոկ­ա­դան, եւ ե­թե հաս­նի այդ փու­լին, ա­պա ­Վա­շինգ­տոնն ար­դեն ընտ­րե­լու բան պար­զա­պես չի ու­նե­նա: Էլ չա­սած, որ ­Կոնգ­րե­սի ընտ­րութ­յուն­ներն ար­դեն իսկ Թ­րամ­փի հա­մար վերջ­նա­ժամ­կե­տա­յին վի­ճակ են սահ­մա­նում. ա­մե­րիկ­յան խորհր­դա­րա­նը կորց­նե­լու պա­րա­գա­յում ինչ­պես պա­տե­րազ­մի հետա­գա շա­րու­նակ­ման, այն­պես էլ բա­զում այլ հար­ցե­րով Թ­րամ­փի ներ­կա­յիս հնա­րա­վո­րութ­յուն­նե­րը կա­րող են կտրուկ սահ­մա­նա­փակ­վել:

­­Մեկ այլ օ­րի­նակ եւս. նե­րա­մե­րիկ­յան աղբ­յուր­նե­րը հայտ­նում են, որ ԱՄՆ-ն­ ու­նի ըն­դա­մե­նը 41 օր­վա նավ­թի պա­շար­, ո­րը վեր­ջին 44 տար­վա ըն­թաց­քում ա­մե­նա­ցածր մա­կար­դակն է։

­­Կարճ ա­սած, ո­րո­շում պետք է կա­յաց­նել հենց այս պա­հին, ընդ ո­րում, սահ­մա­նա­փակ տար­բե­րակ­նե­րից: ­Նախ` շա­րու­նա­կել պա­տե­րազ­մը: ­Բայց դրա ոչ է­ֆեկ­տիվ լի­նելն ար­դեն տե­սել ենք: ­Հա­ջոր­դը. նա­խօ­րեին աղբ­յուր­նե­րը սկսե­ցին խո­սել, որ Թ­րամ­փը քննար­կում է մի­ջու­կա­յին զեն­քի կի­րա­ռու­մը։ Այ­սինքն, կա­րող է տակ­տի­կա­կան զեն­քով հար­ված հասց­վել, ա­սենք, ա­նա­պա­տա­յին գո­տում գտնվող ի­րա­նա­կան մի­ջու­կա­յին օբ­յեկտ­նե­րից մե­կին: Այս տար­բե­րա­կի հետ կապ­ված էլ Ի­րա­նից ե­կավ նման ռեակ­ցիա. «­Հար­գե­լի ո­րո­շում կա­յաց­նող­ներ, ե­թե մենք չու­նե­նանք մի­ջու­կա­յին զենք, կա­րող ենք մեկ օ­րում ա­մեն ինչ կորց­նել»։ Ա­յո, մի­ջու­կա­յին հար­վա­ծը կա­րող է Ի­րա­նին մեկ օ­րում հասց­նել պար­տութ­յան: ­Բայց միայն այն դեպ­քում, ե­թե ­Թեհ­րա­նը չկա­րո­ղա­նա պա­տաս­խան հար­ված հասց­նել: Ու հի­մա, ­Վա­շինգ­տո­նին մնում է վեր­ջա­պես հաս­կա­նալ` կա­րո՞ղ է Ի­րանն այդ պա­տաս­խան հար­վա­ծը, ո­րը, ի դեպ, կուղղ­վի Իս­րա­յե­լին, հասց­նել, թե` ոչ: ­Գու­մա­րած, ե­թե հար­վա­ծի եւ կորց­նի ­Կոնգ­րե­սը, դրա­նից ար­դեն ոչ միայն իմ­պիչ­մեն­տի, այլ նաեւ ցմահ բան­տի հոտ է գա­լու:

­­Վեր­ջին տար­բե­րա­կը սու­սու­փուս հե­ռա­նալն է` փոր­ձե­լով նե­րա­մե­րիկ­յան հար­թա­կում հրամց­նել «­Հաղ­թե­ցի եւ վե­րա­դար­ձա» թե­զը:

Տե´ս նաեւ https://t.me/iravunk/71231 

Այս թեմայով Շատ մեծ հոսք է․ 3 ժամում քվեարկել է ՌԴ 1800 քաղաքացի. Կոպիրկին Իրանը Կատարի միջոցով ԱՄՆ-ին է փոխանցել պատերազմը դադարեցնելու իր պայմանները. Ռեզայի 2023 թվականի սեպտեմբերի 19–20-ը ավարտվեց ոչ միայն պատերազմը, այլ նաև Արցախի հայկական պետականության մի ամբողջ պատմաշրջան ՇՏԱՊ. Նարիմանյանը ցույց է տալու այն մարդկանց, ովքեր դիմակով և առանց դիմակի բռնության են ենթարկել. Խորխոռունու սպանության հետքերով Իջեւան համայնքի առեղծվածն ու զարգացման գաղտնիքը