ՌԴ բենզինի և ավիացիոն վառելիքի արտահանման արգելքը անխուսելիորեն հարվածելու է ՀՀ-ին. Տնտեսագետ

Հանդիպում 22 Հուլիս, 2026 18:25

ՌԴ նախագահ Վլադիմիր Պուտինի անցկացրած վերջին խորհրդակցության ժամանակ հայտարարվեց, որ ներքին սպառողների շահերից ելնելով՝ սահմանվել է բենզինի և ավիացիոն վառելիքի արտահանման ժամանակավոր լիակատար արգելք, ինչպես նաև քննարկվում է դիզելային վառելիքի արտահանումն ամբողջությամբ արգելելու հարցը:

Ռուսական արտահանման արգելքն ու ներքին ճգնաժամն ինչպիսի՞ազդեցություն կունենան Հայաստանի վրա, որտեղ շուկայի ընդհանուր ծավալի մոտ 60-70 տոկոսն ապահովվում է հենց ռուսական մատակարարումների հաշվին հարցին անդրադարձել է տնտեսագետ Հրայր Կամենդատյանը, վստահեցնելով.

- Ռուսաստանում ստեղծված իրավիճակն անխուսափելիորեն հարվածելու է մեզ, քանի որ հայկական մասնակցությունը ռուսական արտահանման մեջ բենզինի մասով կազմում է մոտ 240 հզ տոննա, իսկ դիզելային վառելիքի մասով՝ շուրջ 140-150 հզ տոննա։ Եթե ռուսական մի շարք շրջաններ, օրինակ՝ Ղրիմը կամ Կրասնոդարի երկրամասը, ընդհանրապես զրկված են վառելիքից և այնտեղ քաղաքացիներին վառելիք չի վաճառվում, ապա Հայաստանին առանց մաքսատուրքի էներգակիրներ մատակարարելու իմաստը ռուսական կողմի համար դառնում է բացարձակ անընդունելի կամ կասկածելի։

Բերքահավաքի ակտիվ փուլում գտնվող Ռուսաստանն ամեն գնով փորձելու է ներքին լարվածությունը տեղափոխել արտաքին գործընկերների վրա և ռեսուրսներն ուղղել դեպի ներքին շրջաններ։

Այսպիսով, ակնհայտ է, որ ռուսական համեմատաբար էժան վառելիքի հոսքի սահմանափակման պարագայում Հայաստանը ստիպված է լինելու մեծացնել ներկրման ծավալները Եվրոպայից, մասնավորապես՝ Բուլղարիայից և Ռումինիայից։ Սակայն նույնիսկ այլ երկրներից ներկրելու դեպքում վառելիքի գինը շատ թանկ է լինելու, քանի որ եվրոպական ուղղությունը չունի այն արտոնյալ պայմաններն ու էժան գնագոյացումը, որն ապահովվում էր ԵԱՏՄ շրջանակներում Ռուսաստանի կողմից։

Տնտեսագետը անդրադառնում է նաեւ մրգերի թանկ գներին ընդգծելով.

- Այո, առաջին հայացքից իսկապես պարադոքսալ է թվում. տրամաբանութը հուշում է, որ եթե արտահանման ճանապարհները փակ են կամ սահմանափակ, ապրանքը պետք է մնա երկրի ներսում, առաջարկը մեծանա, և գները կտրուկ անկում ապրեն։
Սակայն իրական տնտեսության մեջ գործում են մի քանի «ստվերային» մեխանիզմներ, որոնք բացատրում են, թե ինչու է արտահանման ձախողման ֆոնին ներքին շուկայում գյուղմթերքը շարունակում թանկանալ։ Ինքնարժեքի «ֆիքսված» բարձր շեմը
Ֆերմերը չի կարող ապրանքը վաճառել իր կատարած ծախսերից ավելի էժան, քանի որ դա կնշանակի ուղղակի սնանկացում։ Եթե դիզվառելիքը, պարարտանյութերը, սերմացուն և ջրի վարձը նախապես թանկ են նստել նրա վրա, ապրանքի վերջնական գինը չի կարող ցածր լինել։ Նույնիսկ եթե արտահանումը փակ է, արտադրության ծախսերը հետադարձ ուժով չեն նվազում։
Երկրորդ, Արտահանման ձախողումը հանգեցնում է առաջարկի կրճատման (ապագայում)
Երբ գյուղացին տեսնում է, որ չի կարողանում արտահանել իր բերքը (կամ ստիպված ցածր գնով է իրացնում), հաջորդ ցանքսի կամ մշակման ծավալները կտրուկ կրճատում է։ Նա այլևս ռիսկի չի դիմում մեծ քանակությամբ բերք ստանալու համար։ Արդյունքում՝ ներքին շուկայում առաջանում է տվյալ մթերքի դեֆիցիտ (պակասուրդ), ինչն էլ բերում է գների աճի։
3. Մոնոպոլիզացիա և միջնորդների դիկտատուրա
Սա թերևս ամենացավոտ պատճառներից է։ Երբ արտահանումը փակվում է, շարքային ֆերմերը հայտնվում է անելանելի վիճակում. նա չունի սեփական սառնարանային տնտեսություն կամ անմիջական մուտք դեպի խոշոր սուպերմարկետներ։ Այստեղ խաղի մեջ են մտնում խոշոր վերավաճառողները կամ միջնորդները։
Նրանք գյուղացուց ապրանքը կոպեկներով են գնում (օգտվելով նրա անելանելի վիճակից)։
Շուկայում սահմանում են սեփական բարձր գինը, քանի որ վերահսկում են լոգիստիկան և իրացման ցանցերը։
Արդյունքում գյուղացին տուժում է, սպառողը թանկ է վճարում, իսկ գերշահույթը մնում է մեջտեղում:

Այլ խոսքով. Արտահանման արգելափակումը կարող է շատ կարճ ժամանակով (մի քանի օրով) էժանացնել ապրանքը ներսում, բայց միջնաժամկետ հատվածում այն քանդում է արտադրական շղթան, ինչը հանգեցնում է տեղական արտադրանքի պակասի և գների ավելի մեծ աճի: