53-ից բարձր կանայք չեն կարող զրկվել արհեստական բեղմնավորումից. ի՞նչ է որոշել Սահմանադրական դատարանը

Սահմանադրական դատարանը 2025 թվականի ապրիլի 1-ին կայացրած որոշմամբ անվավեր ճանաչեց այն օրենսդրական դրույթը, որով վերարտադրողականության օժանդակ տեխնոլոգիաներից (ԱՕՏ, ժողովրդական լեզվով՝ արհեստական բեղմնավորում) օգտվելու համար սահմանված էր տարիքային սահմանափակում։ Ստորև Iravaban.net-ը ներկայացնում է որոշման էությունը՝ պարզ և հասկանալի լեզվով։

Ի՞նչ էր սահմանում վիճարկվող դրույթը

«Մարդու վերարտադրողական առողջության և վերարտադրողական իրավունքների մասին» օրենքի 12-րդ հոդվածը սահմանում է, թե ով իրավունք ունի օգտվելու վերարտադրողականության օժանդակ տեխնոլոգիաներից։ Այդ դրույթով նախատեսված էր տարիքային շեմ, որից հետո անձը զրկվում էր ԱՕՏ-ից օգտվելու հնարավորությունից։

Հենց այս տարիքային սահմանափակումն էր, որ Մարդու իրավունքների պաշտպանը վիճարկեց Սահմանադրական դատարանում՝ գտնելով, որ այն անհամաչափորեն միջամտում է անձի մասնավոր և ընտանեկան կյանքի անձեռնմխելիության իրավունքին։

Ի՞նչ որոշեց Սահմանադրական դատարանը

Սահմանադրական դատարանը 12-րդ հոդվածի 1-ին մասի 1-ին և 2-րդ կետերը՝ մարդու վերարտադրողական օժանդակ տեխնոլոգիաներից օգտվելու իրավունքի իրացման տարիքային սահմանափակում նախատեսելու մասով, ճանաչեց Սահմանադրության 31-րդ հոդվածի 1-ին մասին հակասող և անվավեր։

Սահմանադրության 31-րդ հոդվածը երաշխավորում է յուրաքանչյուրի՝ մասնավոր և ընտանեկան կյանքի անձեռնմխելիության իրավունքը։ Դատարանը փաստեց, որ ԱՕՏ-ից օգտվելու իրավունքն ընդգրկված է հենց այս սահմանադրական իրավունքի ծավալում։

Ինչո՞ւ դատարանը տարիքային շեմը համարեց անթույլատրելի

Դատարանի պատճառաբանության առանցքային միտքն այն է, որ տարիքով պայմանավորված՝ վերարտադրողականության վրա ազդող հնարավոր ֆիզիոլոգիական փոփոխություններն իրենց բնույթով բացարձակ և անվերապահ չեն, հետևաբար՝ բոլորին ի սկզբանե բնորոշ չեն և յուրաքանչյուր դեպքում ենթակա են առանձին մասնագիտական գնահատման։

Այսինքն՝ դատարանը գտավ, որ սխալ է բոլորի համար միասնական տարիքային «պատնեշ» դնելը, երբ իրականում յուրաքանչյուր անձի առողջական վիճակը տարբեր է և պետք է գնահատվի անհատապես։

Ի՞նչ դեր ունեն բժշկական հակացուցումները

Դատարանը շեշտեց, որ հնարավոր ֆիզիոլոգիական ռիսկերն արդյունավետ կառավարելու համար արդեն գործում է համապատասխան կառուցակարգ. Կառավարության 2013 թվականի N 214-Ն որոշումը սահմանում է ԱՕՏ-ի կիրառման հակացուցումները, դրանց ախտորոշման կարգը և համապատասխան ընթացակարգը։

Այս կառուցակարգով հնարավոր է համակողմանի հետազոտությամբ բացահայտել անձի մոտ առկա բժշկական հակացուցումները, այդ թվում՝ տարիքով պայմանավորված։ Ըստ դատարանի՝ եթե մարդը չունի հակացուցումներ, ապա միայն տարիքն ինքնին ԱՕՏ-ից օգտվելու համար սահմանադրաչափ սահմանափակում լինել չի կարող։

Բնական և «արհեստական» վերարտադրության համեմատությունը

Դատարանը ուշագրավ զուգահեռ անցկացրեց. բնական ճանապարհով երեխա ունենալու դեպքում պետությունը ծնողի տարիքի հիմքով որևէ սահմանափակում չի կիրառում։ Դատարանն անընդունելի համարեց, որ նույն արդյունքին տանող՝ բնական և «արհեստական» ճանապարհներով վերարտադրության նկատմամբ պետությունը տարբերակված մոտեցում ցուցաբերի՝ բնականի դեպքում չեզոք մնալով, իսկ ԱՕՏ-ի դեպքում՝ առանց բավարար հիմքի սահմանափակելով։

Ե՞րբ է որոշումն ուժի մեջ մտել

Որոշումը կայացվել է 2025 թվականի ապրիլի 1-ին, պաշտոնական հրապարակման օրը՝ 2025 թվականի ապրիլի 4-ը։ Համաձայն Սահմանադրության 170-րդ հոդվածի 2-րդ մասի՝ Սահմանադրական դատարանի որոշումը վերջնական է և ուժի մեջ է մտնում հրապարակման պահից։

Հաճախ տրվող հարցեր

Ի՞նչ փոխվեց այս որոշումով:

Վերարտադրողականության օժանդակ տեխնոլոգիաներից օգտվելու համար սահմանված տարիքային շեմը ճանաչվեց Սահմանադրությանը հակասող և անվավեր։ Այսինքն՝ տարիքն ինքնին այլևս չի կարող հիմք լինել ԱՕՏ-ից օգտվելը մերժելու համար։

Նշանակու՞մ է սա, որ ցանկացած տարիքում կարելի է օգտվել արհեստական բեղմնավորումից:

Որոշումը վերացնում է բացառապես տարիքի հիմքով բացարձակ արգելքը։ Սակայն ԱՕՏ-ից օգտվելու հնարավորությունը շարունակում է կախված մնալ բժշկական հակացուցումների բացակայությունից. եթե առկա են համապատասխան հակացուցումներ, դրանք գնահատվում են յուրաքանչյուր դեպքում առանձին։

Այս սահմանափակումը միայն կանա՞նց էր վերաբերում:

Օրենքի փոփոխված խմբագրությամբ տարիքային շեմ էր սահմանված ինչպես կանանց, այնպես էլ տղամարդկանց համար։ Դատարանն անդրադարձավ ԱՕՏ-ից օգտվելու տարիքային սահմանափակմանն ընդհանրապես՝ ճանաչելով այն Սահմանադրությանը հակասող։

Ո՞վ էր վիճարկել այս դրույթը:

Դրույթը Սահմանադրական դատարանում վիճարկել էր Մարդու իրավունքների պաշտպանը։

Այս որոշումը կարելի՞ է բողոքարկել:

Ոչ։ Սահմանադրության համաձայն՝ Սահմանադրական դատարանի որոշումը վերջնական է և ուժի մեջ է մտնում հրապարակման պահից, – տեղեկացնում է Iravaban.net-ը։

Ծանուցում. սույն նյութը պատրաստված է միայն իրավական իրազեկման նպատակով և չի հանդիսանում իրավաբանական խորհրդատվություն։ Վերարտադրողական իրավունքների կամ վերարտադրողականության օժանդակ տեխնոլոգիաների կիրառման հետ կապված կոնկրետ իրավիճակներում իրավաբանական խորհրդատվություն ստանալու համար կարող եք դիմել «ԼԻԳԼ ԸԼԱՅԸՆՍ» իրավաբանական ընկերությանը՝ զանգահարելով +374 99 970704հեռախոսահամարին կամ գրելով [email protected] էլեկտրոնային փոստի հասցեին։

Այս թեմայով ԵՄ դեսպանները կրկին չեն կարողացել համաձայնության գալ Ռուսաստանի դեմ պատժամիջոցները երկարաձգելու հարցում Ռուսաստանը կարող է կամ մեծ տերություն լինել, կամ ընդհանրապես չի լինի. Մեդվեդև Չինաստանում նախազգուշացրել են արհեստական բանականության՝ պետական անվտանգության համար սպառնալիքների մասին Սահմանադրական դատարանը հապճեպ որոշում է կայացրել`TRIPP-ի համաձայնագիրը չի հակասում Մայր օրենքին ՇՏԱՊ. Նարիմանյանը ցույց է տալու այն մարդկանց, ովքեր դիմակով և առանց դիմակի բռնության են ենթարկել. Խորխոռունու սպանության հետքերով