Խնդիրը դպրոցներն ու բուհերը չեն, այլ որոշում կայացնողները. Ատոմ Մխիթարյան

Հայաստանի կրթական համակարգը հերթական անգամ հայտնվել է հանրային քննարկումների կենտրոնում։ Մի կողմից իշխանությունները խոսում են «աննախադեպ բարեփոխումների», ակադեմիական քաղաքի, դպրոցների և բուհերի խոշորացման մասին, մյուս կողմից ոլորտի մասնագետներն ահազանգում են՝ իրականացվող քաղաքականությունը կարող է ավելի խորացնել արդեն իսկ առկա խնդիրները։ Ավելին՝ կրթության ոլորտում ընդունվող որոշումների հետևանքները, նրանց համոզմամբ, տարիներ անց կարող են զգացվել ոչ միայն կրթական համակարգում, այլև երկրի զարգացման բոլոր ուղղություններում։

«Իրավունք TV»-ի եթերում կրթության ոլորտի փորձագետ Ատոմ Մխիթարյանը ներկայացրեց ոլորտի վերաբերյալ իր գնահատականները՝ փաստելով, որ Հայաստանի կրթական համակարգն այսօր ոչ միայն չի արձանագրում առաջընթաց, այլ մի շարք ցուցանիշներով հետընթաց է ապրել։

«Կրթությունը պետության հիմքն է» ձևակերպումը վաղուց արդեն սովորական արտահայտություն է դարձել, սակայն, ինչպես ընդգծում է Ատոմ Մխիթարյանը, դրա իրական նշանակությունը հաճախ անտեսվում է։ Նրա խոսքով՝ կրթությունն է ձևավորում ապագա քաղաքացուն, նրա արժեհամակարգն ու մտածողությունը, հետևաբար կրթության ոլորտում ցանկացած սխալ որոշում հետագայում վերածվում է պետական խնդրի։

Փորձագետի գնահատմամբ՝ իրավիճակի մասին ամենախոսուն պատկերն ապահովում են հենց կրթական արդյունքները։ Նրա ներկայացմամբ՝ այսօր Հայաստանի դպրոցներում սովորող 10-ամյա երեխաների զգալի մասը չի հաղթահարում նույնիսկ տարրական գիտելիքների շեմը։ Ըստ Ատոմ Մխիթարյանի՝ յուրաքանչյուր երրորդ աշակերտը հայերենից բավարար գիտելիքներ չի ցուցաբերում, իսկ մաթեմատիկայում պատկերը նույնիսկ ավելի մտահոգիչ է՝ երեքից երկուսը չեն կարողանում կատարել հասարակ մաթեմատիկական գործողություններ։

Այս ցուցանիշները, ըստ փորձագետի, պատահական չեն։ Դրանք տարիներ շարունակ իրականացված քաղաքականության արդյունքն են, որի հետևանքով կրթության որակը շարունակաբար նվազել է։ Ավելին, եթե ներկայիս արդյունքները համեմատվեն ոչ միայն հարևան երկրների, այլ նույնիսկ 15-20 տարի առաջվա Հայաստանի ցուցանիշների հետ, տարբերությունը, նրա խոսքով, ակնհայտորեն Հայաստանի օգտին չէ։

Սակայն կրթական խնդիրները, ինչպես նշում է Ատոմ Մխիթարյանը, միայն դասագրքերով կամ ծրագրերով չեն սահմանափակվում։ Նրա համոզմամբ՝ կրթության նկատմամբ վերաբերմունքի փոփոխությունն արդեն նկատելի է նաև մասնագիտական ընտրության հարցում։ Ուսուցչի մասնագիտությունը կորցնում է իր գրավչությունը, մանկավարժական բուհերում ավելանում են թափուր տեղերը, իսկ ոլորտը գնալով ավելի է բախվում կադրային խնդիրների։

Հետաքրքիր դիտարկում է ներկայացնում նաև մարզերի և Երևանի դպրոցների համեմատությունը։ Եթե հասարակության մեջ ընդունված է կարծել, որ մայրաքաղաքի դպրոցներն ունեն առավելություններ, ապա Ատոմ Մխիթարյանի դիտարկումները հակառակ պատկերն են ներկայացնում։ Նրա խոսքով՝ հատկապես գյուղական համայնքներում կրթության նկատմամբ վերաբերմունքն ավելի պատասխանատու է, իսկ շատ շրջանավարտներ, ընդունվելով բուհեր, իրենց գիտելիքներով չեն զիջում, երբեմն նույնիսկ գերազանցում են մայրաքաղաքի դպրոցների շրջանավարտներին։

Եթե գյուղում դպրոցը փակվում է, ապա, նրա համոզմամբ, ընտանիքները չեն սպասելու, մինչև իրենց երեխաները ամեն օր ժամեր անցկացնեն ճանապարհին։ Նրանք պարզապես կհեռանան համայնքից՝ ընտրելով այն բնակավայրը, որտեղ կրթությունն ավելի հասանելի կլինի։ Իսկ սահմանամերձ բնակավայրերի դեպքում նման գործընթացը կարող է ունենալ ոչ միայն սոցիալական, այլև ռազմավարական հետևանքներ։

Խնդիրը միայն բնակչության արտահոսքը չէ։ Ատոմ Մխիթարյանը հիշեցնում է նաև հազարավոր ուսուցիչների և դպրոցների վարչատնտեսական աշխատակիցների մասին, որոնք նման ծրագրերի իրականացման դեպքում կարող են կորցնել աշխատանքը։ Շատ գյուղերում դպրոցը պետական ֆինանսավորմամբ գործող վերջին կառույցն է, և դրա փակումը կարող է դառնալ համայնքի կյանքի ավարտի սկիզբը։

Քննադատությունից անմասն չի մնում նաև բուհերի խոշորացման և ակադեմիական քաղաքի նախագիծը։ Փորձագետի համոզմամբ՝ կրթության որակը հնարավոր չէ բարձրացնել միայն համալսարանները մեկ վայրում կենտրոնացնելով։ Նրա գնահատմամբ՝ նման մոտեցումը չի լուծում բովանդակային խնդիրները, փոխարենը ստեղծում է նոր սոցիալական դժվարություններ՝ հատկապես մարզերից եկող ուսանողների համար։

Փորձագետը համոզված է՝ կրթական համակարգի խնդիրները հնարավոր չէ լուծել հերթական կառուցվածքային փոփոխություններով կամ գեղեցիկ կարգախոսներով։ Անհրաժեշտ է, որպեսզի կրթության վերաբերյալ որոշումները կայացվեն մասնագիտական լայն քննարկումների արդյունքում՝ ներգրավելով ուսուցիչներին, գիտնականներին, դասախոսներին, ուսանողներին և ծնողներին։

«Կրթության ոլորտում առաջին հերթին պետք է փոխվեն որոշումներ կայացնողները»,- այս միտքն Ատոմ Մխիթարյանը հարցազրույցի ընթացքում հնչեցրեց որպես առանցքային ուղերձ՝ ընդգծելով, որ առանց մասնագիտական կառավարման ցանկացած բարեփոխում դատապարտված է ձախողման։

Այսօր, երբ կրթության շուրջ քննարկումները գնալով ավելի են սրվում, մի հարց շարունակում է մնալ բաց՝ կդառնա՞ն արդյոք ոլորտի մասնագետների ահազանգերը քաղաքական որոշումների հիմք, թե կրթական համակարգը կշարունակի առաջ շարժվել փորձարկումների ճանապարհով։

Սիրանուշ Մանթաշյան

Այս թեմայով Էդ ձեր ասած սպանությունների ժամանակ Ռուբեն Մխիթարյանը 12 տարեկան երեխա ա էղել, ի՞նչ հարցեր էիք տալիս Կիվուն խոսել է Մխիթարյանի մեկնարկային կազմ վերադարձի մասին «Ինտերի» մեկնարկային կազմը «Ուդինեզեի» դեմ խաղում ՉԼ. «Ռեալի» և «Ինտերի» մեկնարկային կազմերը Կրթական աղետ Հայաստանում․ 10 աշակերտից միայն մեկն է հաղթահարել բոլոր բազային շեմերը. միջազգային հետազոտության արդյունքները