Փաշինյանը Միշուստինի միջոցով ինչ առաջարկ փոխանցեց Կրեմլին
ՄիջազգայինԵկատերինբուրգում կայացած Նիկոլ Փաշինյանի եւ Միխայիլ Միշուստինի հանդիպումն ակնհայտորեն մնաց կուլուարներում: Ըստ ռուսական աղբյուրների, հանդիպումը տեւել է բավականին երկար` մոտ 1,5 ժամ: Սակայն դա ներկայացվեց ընդամենը պաշտոնական փոքրիկ հաղորդման տեսքով` կարճ ողջույնի խոսք Միշուստինից, կարճ պատասխան Փաշինյանից եւ վերջ: Առավելագույնը` մի 5 րոպե: Այսինքն, թե ինչ է կատարվել մնացած 1 ժամ 25 րոպեում, մնում է փակ:
ՄԻՇՈՒՍՏԻՆԸ ՉԷ ՄԻՋՊԵՏԱԿԱՆ ՀԱՐՑԵՐ ԼՈՒԾՈՂԸ
Ասենք, այդպես էլ սպասվում էր: Փաշինյանը եւս իր կարճ խոսքում նման միտք հնչեցրեց`«Այս հանդիպումը շատ լավ առիթ է մեր հարաբերությունների օրակարգի ողջ շրջանակը քննարկելու համար»: Իսկ այն, որ այդ «ողջ օրակարգի» հիմնական մասը «հրապարակային ականջների» համար չի, դժվար չէ կռահել:
Բայց սրանով հանդերձ` այն ակնարկները, որոնք հնչեցրին կողմերը հանդիպման հրապարակային մասում, էլի որոշակի հետեւությունների տեղիք տալիս են: «Ռուսաստան այցելությունը Ձեր առաջին արտասահմանյան ուղեւորությունն է Հայաստանում հունիսի 7-ին կայացած խորհրդարանական ընտրություններից հետո»,– խոսքը սկսեց Միշուստինը`հնչեցնելով. «Ակնկալում ենք, որ նոր կառավարությունը, որը կձեւավորվի քվեարկության եւ ընտրությունների արդյունքներով, կապահովի Ռուսաստան-Հայաստան հարաբերությունների առաջընթաց զարգացումը բարեկամության, բարիդրացիության, փոխադարձ հարգանքի եւ միմյանց շահերը հաշվի առնելու ոգով։ Չնայած համաշխարհային տնտեսության տուրբուլենտությանը՝ Ռուսաստանն առաջին տեղն է զբաղեցնում Հայաստանի արտաքին առեւտրային գործընկերների եւ ներդրողների շարքում...»։
Իսկ ահա Փաշինյանի մոտ հետեւյալն է. «Վերջին շրջանում ի հայտ են եկել որոշ խնդրահարույց հարցեր։ Իհարկե, հույս ունեմ, որ մենք կքննարկենք եւ կլուծենք այդ հարցերը։ Ինչպես ընտրություններից առաջ, այնպես էլ ընտրություններից հետո մենք տրամադրված ենք Ռուսաստանի Դաշնության հետ մեր հարաբերությունների հետագա զարգացմանը։ Եվ, անշուշտ, մենք շահագրգռված ենք Եվրասիական տնտեսական միությանը մեր անդամակցությամբ»։ Նաեւ, որ. «Այն մեխանիզմները, որոնք նախատեսված են Եվրասիական տնտեսական միության մասին պայմանագրով, գործեն պլանային ռեժիմով։ Եվ ես կարծում եմ, որ դա բխում է Եվրասիական տնտեսական միության հետագա զարգացման շահերից...»:
Եվ ահա, Նիկոլն այն հույսով էր, որ` «Այսօրվա բանակցությունների արդյունքներով մեզ կհաջողվի լուծել կոնկրետ հարցեր»: Թե կոնկրետ որ կոնկրետ հարցերի մասին է, ապա դրանց թվում կան տեսանելիները եւ ոչ այնքան տեսանելիները: Տեսանելիների թվում են, հասկանալի է, այն բոլոր ապրանքները, որոնց մուտքը արգելված է Ռուսաստանի կողմից: Ասենք նաեւ Հայաստանի` դեպի ԵԱՏՄ կամ ԵՄ գնալու թեման: Բայց այս թեմայի տակ կան նաեւ բազում դետալային խնդիրներ, որոնք ամենակարեւորը լինելով, մնում են ոչ տեսանելի: Եվ դրանք բոլորը գալիս–հասնում են հետեւյալին` Փաշինյանը ներկա աշխարհաքաղաքական գլոբալ ջրբաժանում որտե՞ղ է իրեն տեսնում` ռուսական ուղղությա՞ն մեջ, թե՞ այլ թեւում` լինի դա եվրոպական, թուրքական թե` ամերիկյան: Կոպիտ ասած, իրականում ո՞ւմ հետ է ընկերություն անում: Ու հենց այստեղից էլ բխում են մնացած բոլոր թեմաները` դեպի ԵԱՏՄ կամ ԵՄ–ից սկսած, հայկական ապրանքներով վերջացրած:
Այստեղ, իհարկե, Միշուստին–Փաշինյան այդ հանդիպման հետ կապված է առանցքային մեկ հարց առաջանում. իսկ ՌԴ վարչապետն իրավասո՞ւ է Նիկոլի հետ քննարկել նաեւ նրա աշխարհաքաղաքական դիրքավորման թեման եւ ինչ–որ բաներ պայմանավորվել: Քննարկել` միգուցե նրան հանձնարարված է: Լուծումներ տալ, երեւի թե ոչ. այդ լուծումները ՌԴ նախագահի դաշտում են: Եթե այդպես է, ուրեմն նշանակում է, որ Փաշինյանի հույսերը, թե «այսօրվա բանակցությունների արդյունքներով մեզ կհաջողվի լուծել կոնկրետ հարցեր», անտեղի էին. պետք է սպասել, թե ինչ ռեակցիա կգա Կրեմլից:
Թեեւ մյուս կողմից այն, որ Նիկոլը ստիպված էր այս քննարկումներն իրականացնել հենց Միշուստինի հետ, արդեն իսկ նման ազդակ պարունակում էր: Նախընտրական փուլում, հիշեցնենք, Փաշինյանը հայտարարում էր` ընտրությունները կավարտվեն, Պուտինի հետ կա պայմանավորվածություն` կգնամ, հարցերը կարգի կբերենք: Սակայն Պուտինից անգամ շնորհավորանք այսքան ժամանակ չեղավ, որը նշանակում է մեկ բան` Կրեմլում նրա հետ ուղիղ քննարկումների տրամադրվածություն չկա: Եվ մնում էր համապատասխան առաջարկները հղել Միշուստինի միջոցով, իհարկե, նաեւ այդ «փաթեթում» դնելով Նիկոլի բացատրությունները:
ԻՆՉ Է ԱՌԱՋԱՐԿԵԼ ՆԻԿՈԼԸ
Այս ընդհանրական իմաստով հանդերձ, ուրեմն ի՞նչ ակնարկներ հղեց Միշուստինը: Նախ, որ եթե Փաշինյանն, այնուամենայնիվ, իր առաջին պաշտոնական այցը կատարել է Ռուսաստան: Իսկ դրա տակ կարելի է տեսնել նման տողատակեր` իսկ ինչո՞ւ ոչ ԱՄՆ, Եվրոպա կամ նույնիսկ` Անկարա: Ու դրա բացատրությունը կարելի է կարդալ ՌԴ վարչապետի հաջորդ մտքի տակ. անգամ տուրբուլենտության պայմաններում Ռուսաստանն առաջին տեղում է մնում հայաստանյան տնտեսության համար: Ընդ որում, դա կարող է երկար չտեւել. կա ԵԱՏՄ երկրների առաջնորդների հայտնի հայտարարությունը, որով Փաշինյանին ժամանակ է տրված մինչեւ այս տարեվերջ: Այսինքն, նա պետք է դադարեցնի «երկու աթոռի վրա խաղալը» եւ վերջնականապես հաստատի, թե որ աթոռին է նախապատվությունը տալիս: Նիկոլը փորձեց նաեւ Միշուստինի հետ հանդիպմանը մի թեթեւ «ատամ ցույց տալ», որ եթե ԵԱՏՄ մեխանիզմները Հայաստանի նկատմամբ չգործեն, ապա դրանից կարող են նաեւ տուժել «Եվրասիական տնտեսական միության հետագա զարգացման շահերը»: Բայց դա թույլ մոտեցում է. ԵԱՏՄ–ի շրջանակներում եւ դրան զուգահեռ շոշափվում են այն կարգի խոշոր, մասշտաբային շահեր, որոնց համատեքստում Հայաստանին այդ կառույցից հեռացնելուց հնարավոր ռիսկերն առանձնահատուկ նշանակություն չունեն:
Իսկ եթե Փաշինյանի այդ սպառնալից ակնարկներն այդպես էլ չազդեն ԵԱՏՄ մյուս երկրների եւ առաջին հերթին Ռուսաստանի տրամադրությունների վրա, ապա արդեն այս տարեվերջին Փաշինյանը ծայրահեղ վտանգավոր փաստերի առաջ հայտնվելու լուրջ ռիսկի է ենթարկվելու: Առնվազն այն իմաստով, որ, կրկնենք, Միշուստինի խոսքով` Ռուսաստանն առաջին տեղում է մնում հայաստանյան տնտեսության համար, եւ եթե այդ օղակը փակվի, ապա կոլապսից խուսափելն անհնար է լինելու:
Իհարկե, այս ամենից շրջանցելու հույսեր Նիկոլն ուներ` կապված Ուրսուլա ֆոն դեր Լայենի` վերջերս Երեւան կատարած այցի հետ: Եվրահանձնաժողովի նախագահը, սակայն, շատ բան խոստացավ, այդ թվում, թե եվրոպական վեկտորը անկարող է Հայաստանի համար դառնալ կենսունակ այլընտրանք։ Միայն թե Բրյուսելի այդ բոլոր հավակնոտ խոստումներին հաջորդեց անհամաչափորեն քիչ ֆինանսական աջակցություն, որոնք տասնյակ անգամներով են զիջում կորուստներին, որոնք Հայաստանն արդեն իսկ կրում է ռուսական ուղղությամբ: Դրանից զատ, Հայաստանի` ԵՄ-ին լիարժեք ինտեգրման հեռանկարները մնում են չափազանց անորոշ: Ընդ որում, եթե ամեն բան ընթանա Նիկոլի լավագույն պատկերացումներին համահունչ, ապա Երեւանին, ամեն դեպքում, տարիներ կպահանջվեն նոր տնտեսական շղթաներ կառուցելու համար: Իսկ ավելի ռեալ հեռանկարն այն է, որ բացի կորուստներից, այլ հեռանկարի դժվար է սպասել: Առավել եւս, որ ժամանակաչափն արդեն միացված է` այս տարվա դեկտեմբերից:
Կարճ ասած, Միշուստինի հետ հանդիպումը Փաշինյանին անհրաժեշտ էր գոնե կարճ «պաուզա» վերցնելու համար, մինչեւ գոնե եվրոպական խոստումներից գլուխ կհանի: Սակայն Միշուստինի խոսքերը` հայ–ռուսական հարաբերությունների հետագա զարգացումների եւ նման բաների մասին այս դեպքում արդեն ստանում են վերջնագրի տեսք. Հայաստանի նոր կաբինետին պետք է քաղաքական նոր ցիկլի մեկնարկ տա` դադարեցնելով «երկու աթոռի վրա նստելու» իր քաղաքականությունը եւ կողմնորոշվելով բացառապես «ռուսական աթոռի» օգտին: Այլապես` խնդրեմ, կարող ես գնալ Եվրոպա: Մի խոսքով, որ Մոսկվան այլեւս պատրաստ չէ հովանավորել Հայաստանի տնտեսությունը՝ բարեկամության դատարկ խոստումների դիմաց եւ պահանջում է, որ Երեւանը հստակ եւ օրինականորեն հարգի Ռուսաստանի շահերը։
Թե ինչ առաջարկ է պատրաստել Նիկոլը` Միշուստինի միջոցով փոխանցելով Կրեմլին, դժվարանում ենք ասել: Մինչ այս կային կցկտուր խոսակցություններ, թե Նիկոլն իբր խոստացել է ԵԱՏՄ–ԵՄ թեմայով հանրաքվե անցկացնել, անգամ` վերցնել նախագահական պաշտոնը` վարչապետությունը հանձնելով, ասենք, Մհեր Գրիգորյանին: Չնայած, եղան նաեւ խոսակցություննր, որ Կրեմլի համար դա ընդունելի առաջարկ չէր: Եթե այդպես է, նշանակում է, որ ինչ–որ նոր մեխանի՞զմ է առաջարկվել: Ամեն դեպքում, նման է, որ հենց այս թեման էլ դարձել է Միշուստինի եւ Փաշինյանի քննարկման առանցքը` ի՞նչ անել: Բայց, կրկնենք, լուծումները պետք է գան Կրեմլից:
Տե´ս նաեւ https://t.me/iravunk/69430

