Միայն կենդանի չէին սպանել, դա էլ արեցին

Հայաստանի քաղաքական կյանքը վերջին օրերին կրկին մտավ այնպիսի փուլ, երբ իրավական գործընթացների կողքին հայտնվեցին շատ ավելի խորքային հարցեր՝ պետության վարքագծի, իշխանության սահմանների, ընդդիմության արդյունավետության եւ հանրային վստահության մասին։

ԲՀԿ առաջնորդ Գագիկ Ծառուկյանի ձերբակալության կադրերը դարձան ոչ միայն հերթական քրեական գործընթացի պատկերը։ Դրանք դարձան քաղաքական խորհրդանիշ։ Տեսարանը, երբ 70-ամյա քաղաքական գործչին սեփական տան տարածքում ուժային գործողության արդյունքում գետնին են հասցնում, հասարակության մի հատվածի մոտ առաջացրեց ոչ միայն իրավական հարցադրումներ, այլ նաեւ բարոյական ու քաղաքական արձագանք։

Պետությունը, իհարկե, իրավունք ունի իրականացնելու քննություններ, ներկայացնելու մեղադրանքներ եւ ապահովելու օրենքի կիրառումը։ Բայց ցանկացած ժողովրդավարական համակարգում կա մի պարզ չափանիշ՝ ոչ միայն ինչ է արվում, այլ նաեւ՝ ինչպես է արվում։

Իրավական պետությունը տարբերվում է ուժի ցուցադրումից նրանով, որ նույնիսկ ամենադժվար գործընթացներում պահպանում է արժանապատվության սահմանը։ Երբ տեսախցիկների առաջ հայտնվում է 70-ամյա մարդ, երբ այդ կադրերը տարածվում են հանրության մեջ, իշխանությունն այլեւս չի կարող սահմանափակվել միայն իրավական ձեւակերպումներով։ Հանրությունը հարցնում է՝ արդյոք անհրաժեշտ էր այդպիսի գործողության ձեւը, արդյոք հնարավոր չէր նույն գործընթացն իրականացնել առանց նվաստացնող տեսարանի։

Քաղաքականության մեջ պատկերները երբեմն ավելի ուժեղ են խոսում, քան պաշտոնական հաղորդագրությունները։ Եվ հենց այդտեղ է առաջանում իշխանության ամենամեծ խնդիրը՝ վստահության խնդիրը։

ԻՐԱՎԱԿԱՆ ԳՈՐԾԸՆԹԱՑ, ԹԵ՞ ՔԱՂԱՔԱԿԱՆ ՃԳՆԱԺԱՄԻ ՀԵՐԹԱԿԱՆ ԴՐՍԵՎՈՐՈՒՄ

Ծառուկյանի դեմ ներկայացված մեղադրանքների վերաբերյալ իշխանությունն ասում է, որ խոսքը իրավական գործընթացի մասին է, իսկ նրա քաղաքական համախոհներն ու ընդդիմադիր ուժերը դա գնահատում են որպես քաղաքական հետապնդում։ Այս հակադրությունը Հայաստանի համար նոր չէ։

Վերջին տարիներին գրեթե յուրաքանչյուր խոշոր քրեական գործընթաց վերածվել է քաղաքական բախման։ Իշխանությունը հայտարարում է՝ օրենքը բոլորի համար հավասար է, իսկ ընդդիմությունը պատասխանում է՝ օրենքը կիրառվում է ընտրովի։ Հենց այս անվստահությունն է, որ ցանկացած գործ դարձնում է ոչ միայն իրավական, այլեւ քաղաքական իրադարձություն։

Եթե պետությունը ցանկանում է համոզել հասարակությանը, որ գործընթացները բացառապես իրավական են, ապա անհրաժեշտ է առավելագույն թափանցիկություն, հավասարակշռված գործողություններ եւ այնպիսի վարքագիծ, որը չի ստեղծի հաշվեհարդարի տպավորություն։

Իշխանության ուժը ոչ թե այն է, որ կարող է ուժային կառույցներով ցանկացած մարդու տուն մտնել։ Իշխանության ուժն այն է, որ կարողանում է նույնիսկ իր քննադատներին համոզել, թե գործընթացներն արդար են։

ԱՌՅՈՒԾԻ ՊԱՏՄՈՒԹՅՈՒՆԸ ԽՈՍՈՒՄ Է ԿԱՌԱՎԱՐՄԱՆ ՈՐԱԿԻ ՄԱՍԻՆ

Ծառուկյանի շուրջ հանրային քննարկումների մեկ այլ դրվագ դարձավ նրա պահած կենդանիներից մեկի՝ առյուծի անկումը կենդանաբանական այգում տեղափոխությունից հետո։ Այս պատմությունը շատ արագ դուրս եկավ միայն կենդանու ճակատագրի շրջանակից եւ դարձավ կառավարման արդյունավետության մասին հարց։

Կենդանաբանական այգին այն կառույցներից է, որտեղ սխալը կարող է ունենալ անդառնալի հետեւանք։ Այստեղ խոսքը ոչ միայն կենդանու, այլեւ մասնագիտական պատասխանատվության մասին է։ Երբ որեւէ կենդանի տեղափոխվում է, հատկապես մեծ տարիքի եւ առողջական խնդիրների հնարավոր առկայության պայմաններում, հասարակությունն ակնկալում է մեկ բան՝ մասնագիտական առավելագույն մոտեցում։ Հետեւաբար, նույնիսկ եթե պաշտոնական բացատրության համաձայն` կենդանին ունեցել է տարիքային եւ առողջական խնդիրներ, մնում է հիմնական հարցը՝ արդյոք բոլոր անհրաժեշտ գնահատումները, նախապատրաստական աշխատանքներն ու ռիսկերի կառավարումը կատարվել են պատշաճ մակարդակով։

Ի վերջո, եթե կառույցը չի կարողանում կառավարել բարդ իրավիճակները, ապա պատասխանատվության հարցը դառնում է անխուսափելի։ Եվ այստեղ արդեն հարցը միայն առյուծի մասին չէ։ Հարցն այն է՝ որքան արդյունավետ են աշխատում այն կառույցները, որոնց վստահված է հանրային արժեքների պահպանումը։

ԸՆԴԴԻՄՈՒԹՅԱՆ ԴԱՐԴՆ ԷԼԻ ՄԱՆԴԱՏ ՎԵՐՑՆԵԼ-ՉՎԵՐՑՆԵԼՆ Է

Ծառուկյանի շուրջ ստեղծված իրավիճակը նոր փորձություն դարձավ նաեւ ընդդիմության համար։ «Ուժեղ Հայաստանի» առաջնորդ, գործարար Սամվել Կարապետյանը հայտարարել է, որ ընդդիմությունը պատրաստվում է պայքարել օրինական ճանապարհներով, այդ թվում՝ խորհրդարանում եւ անհրաժեշտության դեպքում նաեւ փողոցային պայքարի միջոցով։ «Հայաստան» դաշինքից ՀՅԴ Հայաստանի ներկայացուցիչ Իշխան Սաղաթելյանը եւս հայտարարել է, որ մանդատների ընդունումը չի նշանակում պայքարի դադարեցում։

Սակայն այստեղ առաջանում է քաղաքական հիմնական հակասությունը։ Եթե ընդդիմադիր ուժերը հայտարարում են, որ իշխանությունը չունի լեգիտիմություն, ապա հասարակության մի մասը բնական հարց է տալիս՝ ինչպե՞ս է այդ նույն համակարգում ստանձնվում պատգամավորական կարգավիճակ։

Ընդդիմության պատասխանն այն է, որ մանդատը գործիք է պայքարի համար։ Սակայն քաղաքականության մեջ ոչ միայն գործողության նպատակը, այլեւ դրա ընկալումն է կարեւոր։ Երբ հասարակությունը երկար ժամանակ լսում է իշխանության անօրինականության մասին հայտարարություններ, բայց միաժամանակ տեսնում է համակարգային մասնակցություն, առաջանում են բազում հարցեր։ Քաղաքական ուժերը պետք է կարողանան բացատրել ոչ միայն՝ ինչ են անում, այլ նաեւ՝ ինչու են անում։

ՀՌԵՏՈՐԱԲԱՆՈՒԹՅՈՒՆԻՑ ԴԵՊԻ ԳՈՐԾՈՂՈՒԹՅՈՒՆ

Հայաստանի ընդդիմադիր դաշտի ամենամեծ խնդիրներից մեկը տարիներ շարունակ եղել է խոսքի եւ գործողության տարբերությունը։ Հանրությունը բազմիցս լսել է «վճռական փուլ», «վերջնական պայքար», «համախմբում» ձեւակերպումները։ Բայց քաղաքական պայքարը չափվում է ոչ թե հայտարարությունների քանակով, այլ արդյունքով։

Եթե ընդդիմությունը ցանկանում է հասարակությանը համոզել, որ ունի այլընտրանքային ծրագիր, ապա պետք է ցույց տա կազմակերպվածություն, հստակ նպատակներ եւ պատասխանատվություն։ Միայն իշխանության քննադատությունը բավարար չէ։ Քաղաքացիները ցանկանում են հասկանալ՝ եթե գործող իշխանությունը փոխվի, ապա ինչպիսի համակարգ է առաջարկվում փոխարենը։ Քաղաքական ուժը չի կարող հավերժ գոյություն ունենալ միայն հակառակորդի սխալների հաշվին։

Միեւնույն ժամանակ իշխանությունը նույնպես կանգնած է լուրջ խնդրի առաջ։ Իշխանությունը, որը սկսում է յուրաքանչյուր քննադատություն դիտարկել որպես թշնամական գործողություն, կորցնում է հասարակության տարբեր հատվածների հետ կապը։ Ժողովրդավարական կառավարումը նշանակում է ոչ միայն ընտրություններում հաղթել, այլ նաեւ կարողանալ կառավարել բազմաձայն հասարակություն։ Ուժային կառույցների կիրառումը կարող է լուծել կոնկրետ իրավիճակ, բայց չի լուծում քաղաքական վստահության ճգնաժամը։ Ավելին՝ չափից ավելի կոշտ քաղաքական վարքագիծը հաճախ հակառակ արդյունք է տալիս՝ ուժեղացնելով ընդդիմադիր տրամադրությունները։

Այս պատմությունների մեջ ամենակարեւոր հարցը գուցե ոչ թե մեկ անձի, մեկ կենդանու կամ մեկ քաղաքական ուժի մասին է։ Հարցն այն է՝ ինչպիսի պետություն ենք ուզում ունենալ։ Պետություն, որտեղ օրենքը գործում է, բայց նաեւ արժանապատվությունը պահպանվում է։ Պետություն, որտեղ կառույցները պատասխանատվություն են կրում իրենց սխալների համար։ Պետություն, որտեղ ընդդիմությունը ոչ միայն քննադատում է, այլ նաեւ առաջարկում է։ Եվ պետություն, որտեղ իշխանությունը հասկանում է, որ ուժը միայն վերահսկելու կարողությունը չէ։

Իսկական ուժը վստահություն ստեղծելու կարողությունն է։ Երբ այդ վստահությունը կորում է, նույնիսկ ամենափոքր ճգնաժամը վերածվում է մեծ քաղաքական պայթյունի։ Եվ հենց այդ պատճառով այսօր Հայաստանի գլխավոր խնդիրը միայն այն չէ, թե ով ում հաղթեց հերթական քաղաքական բախման մեջ։

ՀՐԱՆՏ ՍԱՐԱՖՅԱՆ

Այս թեմայով Գերմանիայից ժամանած բժշկին թույլ չեն տվել «Երևան-Կենտրոն» ՔԿՀ-ում զննել Գագիկ Խաչատրյանին․ հայտարարություն Գագիկ Ղազինյանը հայց է ներկայացրել ԵՊՀ-ի դեմ Ծառուկյանը պատրաստ է հրաժարվել հարստությունից հանուն UFC-ի տիտղոսի Գագիկ Խաչատրյանի փաստաբանները պարզաբանում են ներկայացրել 193 գույքի և պարտատոմսերի վերաբերյալ Նեկրոդատավարությունների երկիր Հայաստան