Հետույքներով դեպի անմար կրակ. որտե՞ղ են ազգային արժանապատվության սահմանները

1941 թվականի հունիսի 22 -ին՝ ուղիղ 85 տարի առաջ, ֆաշիստական Գերմանիայի նենգ հարձակմամբ Խորհրդային Միության վրա, սկսվել է մեր ընդհանուր պատմության ամենաողբերգական եւ միաժամանակ ամենահերոսական էջերից մեկը՝ Հայրենական մեծ պատերազմը: Միլիոնավոր զոհեր, հազարավոր հերոսներ, ճակատում ու թիկունքում անձնազոհ պայքար, որի հիշատակը մինչ օրս խորհրդանշվում է Երեւանի Հաղթանակի զբոսայգու անմար կրակով։ Այսօր, ինչպես ամեն տարի, պաշտոնյաներ, վետերանների ժառանգներ եւ քաղաքացիներ ծաղիկներ կխոնարհեն անմար կրակի մոտ՝ հարգանքի տուրք մատուցելով պատերազմի զոհերի հիշատակին։

Սակայն արժե հիշել՝ ի՞նչ էր կատարվում նույն վայրում ընդամենը մեկ օր առաջ։ Հունիսի 21-ին, Հաղթանակի զբոսայգում, անմար կրակի հարեւանությամբ անցկացվեց Յոգայի միջազգային օրվան նվիրված հերթական զանգվածային միջոցառումը։ Ամեն տարի Հնդկաստանի դեսպանատան աջակցությամբ տեղական յոգայի ստուդիաները բացօթյա հավաքներ են կազմակերպում՝ ներկայացնելով իրենց գործունեությունը։ Առաջին հայացքից թվում է՝ ոչ մի արտառոց բան չկա. մարդիկ զբաղվում են մարմնամարզությամբ, առողջ ապրելակերպ են քարոզում։

Բայց հարց է ծագում. մի՞թե Երեւանում բաց տարածքների պակաս կա։ Մի՞թե մայրաքաղաքում այլ վայր չի գտնվել, որտեղ կարելի էր անցկացնել նման միջոցառում։ Անմար կրակի շրջակայքը, որտեղ հաջորդ օրը մարդիկ գալիս են խոնարհվելու զոհված հերոսների հիշատակին, արդյո՞ք ամենահարմար տեղն էր զանգվածային յոգայական վարժությունների համար։ Հազիվ թե որեւէ մեկը վիճարկի, որ բազմաթիվ դիրքեր, որոնց ժամանակ մասնակիցները բառացիորեն մեջքով կամ, ավելի կոպիտ ասած, հետույքով են կանգնած հուշակոթողի ուղղությամբ, առնվազն անհարմար տպավորություն են թողնում։

Սա միայն ճաշակի կամ էթիկայի հարց չէ։ Խնդիրը վերաբերում է ազգային հիշողության նկատմամբ վերաբերմունքին։ Տասնամյակներ շարունակ անմար կրակը եղել է զոհվածների հիշատակի, հաղթանակի եւ ազգային արժանապատվության խորհրդանիշ։ Եվ որքան էլ կազմակերպիչները փորձեն ներկայացնել միջոցառումը որպես բացառապես առողջարար նախաձեռնություն, դժվար է հասկանալ, թե ինչու հենց այդ սրբավայրն էր ընտրվել նման ցուցադրության համար։

Հատկանշական է նաեւ մեկ այլ հանգամանք։ Հայ Առաքելական եկեղեցին տարիներ շարունակ բավականին զգուշավոր եւ հաճախ բացասական դիրքորոշում է արտահայտել յոգայի նկատմամբ՝ հատկապես դրա փիլիսոփայական եւ մեդիտացիոն բաղադրիչների առնչությամբ։ Եկեղեցին ընդունելի է համարում յոգայի զուտ մարմնամարզական տարրերը, սակայն բազմիցս ընդգծել է, որ յոգայի հիմքում ընկած են արեւելյան կրոնափիլիսոփայական պատկերացումներ, որոնք հակասում են քրիստոնեական վարդապետությանը։ Խոսքը վերաբերում է վերամարմնավորման, «տիեզերական էներգիայի» եւ այլ գաղափարների, որոնք քրիստոնեական հավատքի հետ համատեղելի չեն։

Ավելին, հոգեւորականները բազմիցս զգուշացրել են, որ յոգայական մեդիտացիաները եւ գիտակցության փոփոխված վիճակների հասնելու փորձերը կարող են հոգեւոր վտանգ ներկայացնել մարդու համար։ Որոշ եկեղեցականներ նույնիսկ յոգան դասակարգել են որպես կեղծ կրոնական ուսմունք, որը մարդուն հեռացնում է իր ազգային եւ հոգեւոր արմատներից։

Սակայն, կարծես, այսօր ոչ ոք այլեւս չի մտածում ո՛չ խորհրդանիշների, ո՛չ պատմական հիշողության, ո՛չ էլ հասարակության արժեքային համակարգի մասին։ Կարեւորը հերթական միջոցառումն անցկացնելն է, գեղեցիկ լուսանկարներ ստանալը եւ սոցիալական ցանցերում տարածելը։

Մինչդեռ հարցը մնում է բաց. եթե վաղը նույն տեղում խոնարհվելու ենք պատերազմի հերոսների հիշատակին, ապա գուցե արժե գոնե մեկ օր առաջ այդ տարածքի նկատմամբ մի փոքր ավելի զգույշ եւ հարգալից վերաբերմունք ցուցաբերել։ Թե՞ ազգային սրբությունները մեզ համար արդեն վերածվել են պարզապես ազատ հրապարակների, որտեղ կարելի է կազմակերպել ցանկացած միջոցառում՝ առանց մտածելու դրա խորհրդանշական հետեւանքների մասին։

ՀՐԱՆՏ ՍԱՐԱՖՅԱՆ

Հ.Գ.- Լուսանկարները՝ Ալեքսանդր Պատրինի

Այս թեմայով ՇՏԱՊ. Թիվ 52 ավտոբուսում կրակ է բռնկվել. Մանրամասներ Թրամփը պատրաստվում է հայտարարել «հաղթանակի» մասին և զորքերը դուրս բերել Իրանից ԱԺ անցած քաղաքական ուժերի,Կաթողիկոսի խորհրդարան չգալու,Վարդան Ղուկասյանի ազատության հարցերի շուրջ.Բացառիկ հարցազրույց հայտնի իրավապաշտպանի հետ Փաստաբանը կարող է պարտվել, բայց իրավունք չունի դավաճանելու վստահորդին. Այսօր հայտնի իրավապաշտպանի տարեդարձն է Իրանն ակնհայտորեն կհաղթի, բայց Թրամփը կհայտարարի իր մեծ հաղթանակի մասին. Չիկագոյի համալսարանի պրոֆեսոր (Տեսանյութ)