Իսկ Թրամփն ի զորո՞ւ է կանգնեցնել Նեթանյահուին

Այս­պի­սով, եր­կար եւ քա­նիցս ընդ­հատ­ված բա­նակ­ցութ­յուն­նե­րից հե­տո ե­րեկ գի­շեր ԱՄՆ–ն եւ Ի­րա­նը հայ­տա­րա­րե­ցին փո­խըմբռն­ման հու­շագիր ստո­րագ­րե­լու մա­սին: Ընդգ­ծենք, սա կող­մե­րի մի­ջեւ վերջ­նա­կան հաշ­տութ­յան պայ­մա­նա­գիր չէ, այլ մի­ջոց նման պայ­մա­նագ­րի ուղ­ղութ­յամբ ա­ռաջ շարժ­վե­լու եւ, ըստ նա­խա­տես­վա­ծի, 60 օ­րում դրան հաս­նե­լու հա­մար: Այ­նո­ւա­մե­նայ­նիվ, կա­րե­լի՞ է ա­սել, որ խա­ղա­ղութ­յուն աս­վածն այս պա­հին կա: Եվ երկ­րոր­դը, դա ի՞նչ է նշա­նա­կում ոչ թե միայն կող­մե­րի հա­մար, այլ նաեւ տա­րա­ծաշր­ջա­նի եւ աշ­խար­հի մասշ­տա­բով:

ԻՆՉԻ ՄԱՍԻՆ Է ԻՐԱՆ–ԱՄՆ ՀԱՄԱՁԱՅՆԱԳԻՐԸ

­Թե կոնկ­րետ ինչ փաս­տա­թուղթ են նա­խաս­տո­րագ­րել եւ պատ­րաստ­վում են վերջ­նա­կա­նա­պես հաս­տա­տել այս ուր­բաթ օ­րը, գո­նե ե­րեկ­վա դրութ­յամբ վերջ­նա­կան պաշ­տո­նա­կան հստա­կե­ցում չկար: Կա միայն հայ­տա­րա­րութ­յուն` ամ­բող­ջա­կան փաս­տա­թուղ­թը պաշ­տո­նա­պես կներ­կա­յաց­վի վերջ­նա­կան ստո­րագ­րու­մից հե­տո: Ընդ ո­րում` ե­րաշ­խիք, որ մին­չեւ եզ­րագ­ծին հաս­նե­լը պայ­մա­նա­գի­րը չի փոխ­վի, կամ որ այդ եզ­րագ­ծին ի­րա­կա­նում էլ կհաս­նեն, թե­րեւս մին­չեւ վեր­ջին պահն էլ չի լի­նի: Հաշ­վի առ­նե­լով, որ ի­րա­նա­կան թե­մա­յի շուրջ տա­րաբ­նույթ շրջա­դար­ձեր այն­քան են ե­ղել, որ, ինչ­պես ա­սում են, հա­վա­տի տեղ այ­լեւս չի մնա­ցել:

­Ներ­կա պա­հին կան ըն­դա­մե­նը ո­րո­շա­կի կցկտուր պաշ­տո­նա­կան տե­ղե­կութ­յուն­ներ, նաեւ լրատ­վա­կան տար­բե­րակ­ներ, թե մո­տա­վո­րա­պես ինչ հա­մա­ձայ­նագ­րի մա­սին է խոս­քը: Ա­մեն դեպ­քում, այդ տար­բե­րակ­նե­րից մե­կը դեռ նա­խագ­ծա­յին տես­քով հ­րա­պա­րա­կեց ի­րա­նա­կան «Մեհր»–ը, ո­րը, թեեւ, հաշ­վի առ­նե­լով լրատ­վա­մի­ջո­ցի կար­գա­վի­ճա­կը, կա­րե­լի է հա­մա­րել Ի­րա­նի կի­սա­պաշ­տո­նա­կան տե­սա­կե­տը: Սա­կայն դա­տե­լով այն սրա­ցու­մից, ո­րը տե­ղի ու­նե­ցավ վեր­ջին պա­հին, Թ­րամփն այդ նա­խագ­ծի հետ կապ­ված ո­րո­շա­կի զի­ջում­նե­րի է գնա­ցել: Խոս­քը` Իս­րա­յե­լի կող­մից հու­շագ­րի ստո­րագ­րու­մից ժա­մեր ա­ռաջ Բեյ­րու­թին հար­ված­ներ հասց­նե­լու մա­սին է: Դա ի­րա­նա­կան «կար­միր գծի» խախ­տում էր, որ­ին Թեհ­րա­նը պատ­րաստ­վում էր ռազ­մա­կան պա­տաս­խան տալ: Սա­կայն, ըստ ո­րոշ աղբ­յուր­նե­րի, Թ­րամ­փը ստիպ­ված էր Նե­թան­յա­հու­ին հեր­թա­կան ան­գամ հրա­պա­րա­կա­յին հայ­հո­յանք­ներ տա­լուց զատ, նաեւ ո­րո­շա­կի նոր զի­ջում­նե­րի գնալ` Ի­րա­նի պա­տաս­խան հար­վա­ծը կան­խե­լու հա­մար:

Ին­չե­ւէ, նա­խագ­ծա­յին տար­բե­րա­կով, ո­րը ներ­կա­յաց­րեց «Միհր»–ը, են­թադ­րում էր.

­Պա­տե­րազ­մի լիա­կա­տար եւ­ ան­հա­պաղ դա­դա­րե­ցում բո­լոր ճա­կատ­նե­րում, այդ թվում՝ Լի­բա­նա­նում։

ԱՄՆ-ի կող­մից Ի­րա­նի ներ­քին գոր­ծե­րին չմի­ջամ­տե­լու եւ Իս­լա­մա­կան Հան­րա­պե­տութ­յան ինք­նիշ­խա­նութ­յու­նը հար­գե­լու սկզբուն­քին հա­վա­տար­մութ­յուն։

­Ծո­վա­յին շրջա­փակ­ման լիա­կա­տար վե­րա­ցում 30 օր­վա ըն­թաց­քում։

ԱՄՆ զոր­քե­րի դուրս­բե­րում Ի­րա­նին մոտ գտնվող շրջան­նե­րից։

­Հոր­մու­զի նե­ղու­ցի վե­րա­բա­ցում 30 օր­վա ըն­թաց­քում, որ­տեղ, սա­կայն, Ի­րա­նը եւ Օ­մա­նը ո­րո­շա­կի վե­րահս­կո­ղա­կան ֆունկ­ցիա­ներ պետք է պա­հեն:

­Հա­ջոր­դում են նավ­թի ա­զատ վա­ճառ­քի, ի­րա­նա­կան վնաս­ված օբ­յեկտ­նե­րի վե­րա­կանգն­ման, կե­տե­րը: Նաեւ, որ հե­տա­գա բա­նակ­ցութ­յու­ննե­րում պետք է լու­ծեն մի­ջու­կա­յին հար­ցե­րը, ԱՄՆ-ի, ՄԱԿ­–ի, ՄԱԳԱՏԷ­–ի ա­ռաջ­նա­յին եւ­ երկ­րոր­դա­յին պատ­ժա­մի­ջոց­նե­րի լիա­կա­տար վե­րաց­ման խնդի­րը, մո­նի­թո­րին­գի մե­խա­նիզմի ստեղ­ծու­մը՝ հա­մա­ձայ­նագ­րի ի­րա­կա­նա­ցումն ա­պա­հո­վե­լու հա­մար։ Վ­եր­ջա­պես, որ վերջ­նա­կան տար­բե­րա­կը պետք է ստա­նա ՄԱԿ-ի Անվ­տան­գութ­յան խորհր­դի հա­վա­նութ­յու­նը` հա­մա­պա­տաս­խան բա­նաձ­եւի տես­քով:

ՆԵԹԱՆՅԱՀՈՒՆ ՉԻ ՊԱՏՐԱՍՏՎՈՒՄ ԵՆԹԱՐԿՎԵԼ ԹՐԱՄՓԻՆ

Ընդ­հա­նուր առ­մամբ, կա­րե­լի է ա­սել, որ սա Ի­րա­նին ձեռն­տու փաս­տա­թուղթ է: Թեեւ ի­րա­նա­կան փոր­ձա­գի­տա­կան եւ ո­րոշ պաշ­տո­նա­կան շրջա­նակ­նե­րում մտա­վա­խութ­յուն­ներ, այ­նո­ւա­մե­նայ­նիվ, կան: Բանն այն է, որ նման փաս­տա­թուղ­թը մի շարք բաց հար­ցեր ա­ռա­ջաց­նում է, ո­րոն­ցից ա­ռա­ջի­նին բախ­վե­ցին, երբ դեռ նոր էր հայ­տա­րար­վել է­լեկտ­րո­նա­յին ստո­րագր­ման մա­սին: Այն է` Իս­րա­յե­լը պար­զա­պես հայ­տա­րա­րում է, որ ին­քը այդ փաս­տաթղ­թի կող­մե­րից չէ եւ պար­տա­վոր չէ դրա­նով ա­ռաջ­նորդ­վել: Մաս­նա­վո­րա­պես, ոչ միայն Լի­բա­նա­նից զոր­քե­րը հա­նել չի պատ­րաստ­վում, այլ կշա­րու­նա­կի պա­տե­րազ­մել: Թե ին­չու, հաս­կա­նում են բո­լո­րը. պա­տե­րազ­մի ա­վար­տը Նե­թան­յա­հու­ի քա­ղա­քա­կան կա­րիե­րա­յի վերջն է, ե­թե ի­հար­կե միայն դրա­նով ա­վարտ­վի եւ բան­տում չհայտն­վի: Ընդ ո­րում, այս պա­հին կա իս­րա­յել­յան Ք­նե­սե­թի ար­տա­հերթ ընտ­րութ­յուն­նե­րի մա­սին ա­ռա­ջին ըն­թերց­մամբ ըն­դուն­ված ո­րո­շում, ո­րը կա­րող է շատ ա­րագ վերջ­նա­կան ո­րոշ­ման եւ ընտ­րութ­յուն­նե­րի օր­վա նշա­նակ­ման վե­րած­վել: Իսկ ընտ­րութ­յուն­նե­րում, ինչ­պես ա­մե­նա­հե­ղի­նա­կա­վոր փոր­ձա­գետ­ներն են վստահ, Նե­թան­յա­հուն վե­րար­տադր­վե­լու ո­րե­ւէ շանս չու­նի: Թեեւ սա եւս դոգ­մա չէ. Նե­թան­յա­հուն ակն­հայ­տո­րեն ու­նի հան­րա­յին լուրջ ա­ջակ­ցութ­յուն, եւ ա­ռաջ ընկ­նել, թե ով է այն­տեղ հաղ­թե­լու, ե­րե­ւի ճիշտ չէ:

Այս­պի­սով, պա­տե­րազ­մը շա­րու­նա­կե­լը նրա հա­մար ե­թե ոչ պաշ­տո­նին մնա­լու, ա­պա գո­նե սե­փա­կան անվ­տան­գութ­յան հար­ցով «բա­զար­նե­րի» մեջ մնա­լու միակ տար­բե­րակ է դառ­նում: Բայց մյուս կող­մից էլ, Թ­րամփն այս պա­հին սե­փա­կան անվ­տան­գութ­յան հար­ցը պետք է լու­ծի, ո­րը, տրա­մա­բա­նո­րեն, են­թադ­րում է Ի­րա­նի հետ քիչ թե շատ ըն­դու­նե­լի հա­մա­ձայ­նութ­յան ձեռք­բե­րում: Ու հաս­նում ենք շատ լուրջ հա­կա­սութ­յան: Այն է` կա­րո՞ղ է Թ­րամ­փը Նե­թան­յա­հու­ին պար­տադ­րել, որ նա դուրս գա Լի­բա­նա­նից: Թե­րեւս ա­վե­լի հա­վա­նա­կան է, որ նման լծակ­ներն ԱՄՆ նա­խա­գա­հի մոտ թույլ են. փաս­տը, որ այս ըն­թաց­քում Նե­թան­յա­հուն քա­նիցս հար­վա­ծեց Լի­բա­նա­նին` ու­շադ­րութ­յուն չդարձ­նե­լով Թ­րամ­փին, այդ մա­սին է խո­սում:

­Բա­ցի այդ, Թ­րամ­փը նաեւ խնդիր­ներ ու­նի, որ հայ­տա­րա­րի Ի­րա­նի հետ սե­պա­րատ պայ­մա­նա­վոր­վա­ծութ­յու­ննե­րի մա­սին եւ հե­ռա­նա` թող­նե­լով, որ Ի­րանն ու Իս­րա­յե­լը մար­տա­դաշ­տում լու­ծեն ի­րենց հար­ցե­րը: Այդ դեպ­քում ոչ միայն նե­րա­մե­րիկ­յան ճնշում­ներ են ուղղ­վե­լու Թ­րամ­փի դեմ` «Իս­րա­յե­լին դա­վա­ճա­նե­լու» հա­մար, այլ նաեւ ի­րա­նա­–իս­րա­յել­յան նոր պա­տե­րազ­մը կա­րող է ու­նե­նալ ա­մե­նաան­կան­խա­տե­սե­լի հե­տե­ւանք­նե­րը:

­Կարճ ա­սած, այս հա­մա­ձայ­նագ­րի տո­ղա­տա­կե­րում Իս­րա­յե­լի հար­ցը կա, այն շատ լուրջ է, եւ մեծ հար­ցա­կան­ներ կան` դա հնա­րա­վո­րութ­յուն կտա՞ Թ­րամ­փին հաս­նել վերջ­նա­կան պայ­մա­նագ­րի:

Ա­ռա­վել եւս, որ այլ ա­նո­րո­շութ­յուն­նե­րը եւս այդ փաս­տաթղ­թում քիչ չեն: Օ­րի­նակ, վերջ­նա­կան հա­մա­ձայ­նութ­յու­նը կապ­վում է ՄԱԿ­–ի ԱԽ բա­նա­ձե­ւի հետ: Իսկ ո՞րն է ե­րաշ­խի­քը, որ այս պատ­մութ­յա­նը մաս չկազ­մող ԱԽ ան­դամ­նե­րից ո­րե­ւէ մե­կը, ա­սենք` Բ­րի­տա­նիան, իս­րա­յել­յան լոբ­բին­գի ազ­դե­ցութ­յամբ վե­տո չի սահ­մա­նի:

­Հա­ջոր­դը. ա­մե­նա­կա­րե­ւոր հար­ցե­րը դեռ պետք է լու­ծեն հե­տա­գա 60–օր­յա բա­նակ­ցութ­յուն­նե­րում: Այս դեպ­քում եւս չկան ե­րաշ­խիք­ներ, որ Ի­րա­նի մի­ջու­կա­յին ծրագ­րի կամ սա­ռեց­ված (տար­բեր աղբ­յուր­ներ ակ­նար­կում են, որ ար­դեն ծախս­ված) ի­րա­նա­կան մի­ջոց­նե­րը կա­պա­սա­ռեց­վեն եւ կվե­րա­դարձ­վեն տի­րո­ջը, եւ այդ­պես շա­րու­նակ: Այ­սինքն, բա­ցի Լի­բա­նա­նի հար­ցից, իս­րա­յել­յան լոբ­բին դեռ կփոր­ձի նման ա­մեն մի հա­կա­սութ­յուն օգ­տա­գոր­ծել` վերջ­նա­կան խա­ղա­ղութ­յու­նը ձա­խո­ղե­լու հա­մար:

Այ­սինքն, այս գոր­ծըն­թա­ցը, ո­րը փոր­ձում են ա­ռաջ տա­նել մի կող­մից` ԱՄՆ–ն, մյուս կող­մից` Ի­րա­նը եւ, ան­կաս­կած, նրա թի­կուն­քին կանգ­նած Մոսկ­վան եւ Պե­կի­նը, ու­նի մեկ էա­կան թե­րութ­յուն` այն չի լու­ծում ա­մե­նագլ­խա­վոր` ի­րա­նա­–իս­րա­յել­յան հա­կա­մար­տութ­յան հար­ցը: Ըստ այդմ, կա­րող են ան­գամ հաս­նել ինչ­–որ փաս­տաթղ­թի ստո­րագր­ման: Բայց ե­թե մնում է այդ հիմ­նախն­դի­րը, նոր պայթ­յուն­նե­րը գո­նե ա­պա­գա­յի հաշ­վար­կով պար­զա­պես չեն կա­րող չլի­նել: Ա­ռա­վել եւս, որ ներ­կա հան­գու­ցա­լու­ծումն Ի­րա­նին տա­նում է աշ­խար­հա­քա­ղա­քա­կան նոր, նկա­տե­լիո­րեն ա­վե­լի բարձր մա­կար­դա­կի: Այն է` դառ­նում է Իս­րա­յե­լի հա­մար էլ ա­վե­լի վտան­գա­վոր, եւ այդ ուղ­ղութ­յամբ, թե­րեւս, Թել Ա­վիվն ա­վե­լի լուրջ մի­ջոց­ներ է կենտ­րո­նաց­նե­լու:

ԹՐԱՄՓԻՆ ԻՐԱՆԻ ՀԵՏ ԳՈՐԾԱՐՔԸ ՇԱՏ Է ՊԵՏՔ

­Բայց ա­մեն դեպ­քում Թ­րամ­փը, ի­հար­կե, փոր­ձում է այս պա­հին իր հա­մար լու­ծում ստա­նալ` դուրս գա­լով ի­րա­նա­կան խա­ղից: Պատ­ճա­ռը, թե­րեւս, աչ­քի ա­ռաջ էր: Ե­թե հիմ­նա­կան ծրագ­րե­րի թվում էր ա­րագ հաղ­թա­նա­կի եւ ի­րա­նա­կան է­նար­գա­ռե­սուրս­նե­րի վրա վե­րահս­կո­ղութ­յուն ստա­նա­լով, դա դարձ­նել Պե­կի­նի դեմ գլխա­վոր հաղ­թա­թուղթ, ա­պա հա­կա­ռակն է ստաց­վում: Իրանը դիր­քե­րը պա­հեց եւ դեռ կա­րող է պա­հել: Երկ­րոր­դը, աս­տի­ճա­նա­բար նավ­թա­յին հոս­քե­րը սկսում են ծո­վից տե­ղա­փո­խել ցա­մա­քա­յին եր­թու­ղի­ներ: Գու­մա­րած սրան, Չի­նաս­տա­նը նոր է­ներ­գե­տիկ պայ­մա­նա­վոր­վա­ծութ­յուն­ներ ու­նի Ռու­սաս­տա­նի հետ, այ­սինքն` տնտե­սա­կան կո­լապ­սի ա­ռաջ չի հայտն­վե­լու: Փո­խա­րե­նը պա­տե­րազ­մը ծանր հար­ված էր ԱՄՆ­–ի հա­մար. ռե­սուր­սա­յին կո­րուստ­ներ, դաշ­նա­կից­նե­րի հետ ծանր հա­րա­բե­րութ­յուն­ներ եւ այլն: Ան­ձամբ Թ­րամ­փի հա­մար դա վար­կա­նի­շա­յին հսկա­յա­կան կո­րուստ է, ո­րը վե­րա­կանգ­նե­լու հա­մար պետք են «շատ լավ գոր­ծարք­ներ»:

­Կարճ ա­սած, կլի­նի՞ այս շա­բաթ­վա մեջ վերջ­նա­կան փաս­տաթղ­թի ստո­րագ­րում: Դա, թե­րեւս, հիմ­նա­կա­նում կախ­ված է նրա­նից, թե Թ­րամ­փը որ­քա­նո՞վ կկա­րո­ղա­նա ազ­դել Նե­թան­յա­հու­ի վրա: Իսկ Նե­թան­յա­հուն ար­դեն ե­րեկ ա­ռա­վոտ­յան էր նո­րից հար­վա­ծում Լի­բա­նա­նին, ո­րի հա­մար Թեհ­րա­նը շտա­պեց հի­շեց­նել, որ Թ­րամ­փի վրա է դա կանգ­նեց­նե­լու պա­տաս­խա­նատ­վութ­յու­նը:

Այս թեմայով Ոտնակոխ անելով Փաշինյանի այս հայտարարությունները` թփռոշացած ՔՊ-իստները գործող քաղաքապետ են «խաղացնում».ուր է հակակոռուպցիոնը Թե բա 82 միլիոն դրամ էլ դեռ ես եմ ներդրել փողոցի լայնացման և բորդուրների համար Պետությունը չպետք է քաղաքացու փոխարեն որոշի՝ նրա վիշտը ֆինանսապես «բավարար ծանր» է, թե ոչ 2023 թվականի սեպտեմբերի 19–20-ը ավարտվեց ոչ միայն պատերազմը, այլ նաև Արցախի հայկական պետականության մի ամբողջ պատմաշրջան Թող ՔՈ ճանապարհը միշտ լինի հաղթանակերով լի, իսկ սիրտդ՝ խաղաղ ազնվագույն գերդաստանի արժանի ժառանգ