Դա կապիտուլյացիա՞ է, թե՞ խաղաղություն. Իրանում Պեզեշկիանի կառավարության կողմից մշակվող համաձայնագիրը համարում են աղետ

Միջազգային 14 Հունիս, 2026 8:15

Իրանական փորձագիտական աղբյուրը ներկայացնում է Իրանի խորհրդարանի անդամ Նաբավիանի մեկնաբանությունները ԱՄՆ-ի հետ Պեզեշկիանի կառավարության կողմից մշակվող համաձայնագրի վերավերյալ: Ընդհանուր հարցադրումը հետեւյալն է` դա կապիտուլյացիա՞ է, թե՞ խաղաղություն։ Ըստ աղբյուրի, պայմանները, որոնք առաջադրվում են Իրանին, աղետալի է:

Այսպես, իրանցի քաղաքական գործիչ և խորհրդարանի անդամ Մահմուդ Նաբավիանը ուղիղ եթերում կարդաց ԱՄՆ-ի և Իրանի միջև 14 կետից բաղկացած փոխըմբռնման հուշագրի բնօրինակ տեքստը, որը ներկայումս մշակում է Պեզեշկիան-Արախչի թիմը։ Նաբավյանի խոսքով՝ տեքստի յուրաքանչյուր նոր վերանայման հետ Իրանն ավելի է նահանջում:

«Տեքստի փոփոխության 90%-ում մենք զիջումների ենք գնացել։ Եթե մենք սա ստորագրենք, Իրանը կդառնա ամերիկյան գաղութ։

«Պեզեշկիան-Արաղչի համաձայնագրի» հիմնական կետերը.

Միջուկային ծրագիր. Մենք հրաժարվում ենք ինքնիշխանությունից

Կառավարությունը պարզապես չի համաձայնվել «չկառուցել ռումբ»։ Տեքստի համաձայն՝ ուրանի հարստացման և միջուկային ծրագրի ճակատագիրը պետք է որոշվի «երկու կողմերին էլ բավարարող ձևաչափով»։ Սա նշանակում է, որ քաղցկեղի դեմ դեղամիջոցներ արտադրելու կամ ատոմակայան կառուցելու համար մենք պետք է թույլտվություն խնդրենք Միացյալ Նահանգներից։ Ավելին, մենք համաձայնեցինք մեր ողջ ուրանի որակը իջեցնել ամերիկյան վերահսկողության տակ։ Այդ դեպքում ինչո՞ւ ենք մենք ընդհանրապես Միջուկային զենքի չտարածման համաձայնագրում»,- վրդովված է պատգամավորը։

Հորմուզի նեղուցի հանձնումը

«Սա Գերագույն առաջնորդի «կարմիր գծերի» ուղղակի խախտում է։ Համաձայնագրի համաձայն՝ Իրանը պարտավոր է ստորագրումից անմիջապես հետո ապահովել բոլոր նավերի ազատ անցումը։ Սակայն «իրանական վերահսկողություն» արտահայտությունը դիտավորյալ բաց է թողնվել տեքստից։

Փոխարենը, Միացյալ Նահանգները միջազգային վերահսկողություն է սահմանում նեղուցի նկատմամբ՝ ներառելով Օմանին, Պարսից ծոցի երկրներին և արևմտյան երկրներին։ Հենց որ փաստաթուղթը ստորագրվի, ԻՀՊԿ-ն ստիպված կլինի մի կողմ քաշվել և դադարեցնել ստուգումները»։

Փոխհատուցման և միջոցների «ապասառեցման» պատրանքը

«Ամերիկացիները հարյուրավոր միլիարդավոր դոլարների վնաս են հասցրել Իրանին, բայց տեքստում «փոխհատուցման» կամ «փոխհատուցման» մասին որևէ հիշատակում չկա։ Կա միայն 300 միլիարդ դոլարի վերացական «վերականգնման» հիմնադրամ, որը արաբական երկրները պետք է լրացնեն (և նրանք կարող են պարզապես հրաժարվել գումարը տրամադրելուց)։

Ինչ վերաբերում է սառեցված իրանական ակտիվներին (25-27 միլիարդ դոլար), ԱՄՆ-ն հրաժարվել է անմիջապես վերադարձնել դրանք: Տեքստում նշվում է, որ գումարը հասանելի կլինի միայն «վերջնական բանակցություններում առաջընթացի հասնելուն պես»: Սակայն, ո՛չ գումարները, ո՛չ էլ փոխանցման մեխանիզմը (կանխիկ կամ վիրտուալ խոստումներ) նշված չեն»։

Պատժամիջոցները և ամերիկյան զորքերը կմնան

«Բանակցող թիմը համաձայնել է անհեթեթ պայմանի. մինչև «Վերջնական համաձայնագրի» կնքումը (որի պայմանները նույնիսկ նշված չեն. դա կարող է տևել տարիներ), ԱՄՆ-ն կպահպանի իր զորքերը տարածաշրջանում և բոլոր գործող պատժամիջոցները։

Ավելին, ԱՄՆ-ն պարտավոր է չեղարկել ՄԱԿ-ի Անվտանգության խորհրդի բանաձևերը, ինչը իրավաբանորեն անհնար է անել միայնակ. Ֆրանսիան կամ Մեծ Բրիտանիան կդնեն վետո, և պատժամիջոցները կմնան: ԱՄՆ-ն նաև չի տալիս որևէ երաշխիք, որ չի կիրառի նոր պատժամիջոցներ այլ պատրվակներով»։

Նաբավիանի եզրակացությունը.

«Փաստաթղթի միակ դրական կողմը ռազմական գործողությունների մշտական դադարեցման մասին կետն է: Հակառակ դեպքում կստացվի, Պեզեշկիանի կառավարությունը և նրա դիվանագետները (ներառյալ արտաքին գործերի նախարար Արաղչին, որը հեռուստատեսությամբ բացահայտորեն գովազդում է ԱՄՆ պահանջները) պատրաստվում են հրաժարվել երկրի ռազմավարական շահերից։

Պատժամիջոցները չեն վերացվի։ Մենք որևէ գումար չենք տեսնի։ Հորմուզի նեղուցում կկորցնենք մեր վերահսկողությունը։ Միջուկային ծրագիրը կոչնչացվի։ Սա համաձայնագիր չէ, սա կապիտուլյացիա է»,- համոզված է պատգամավորը։

Այս ֆոնին, պատահական չեն այն զանգվածային բողոքները, որոնք ընթանում են Իրանում` ընդդեմ նման պայմանագրի եւ Արախչիի հրաժարականի պահանջով (Տեսանյութում):