Նրանց ձայն ենք տվել իշխանափոխություն անելու համար, այլ ոչ թե՝ գլխավոր դատախազ ընտրելու. Կարապետյան

Հետընտրական զարգացումների շուրջ «Իրավունք»-ը զրուցել է քաղաքական մեկնաբան ԱՆԻ ԿԱՐԱՊԵՏՅԱՆԻ հետ:

— Դուք կոչ եք արել նախընտրական շեմը հաղթահարած ընդդիմությանը՝ միասնական հրաժարվել մանդատներից ու շարունակել պայքարը։ Ինչպե՞ս եք սա պատկերացնում, երբ մենք առնվազն վեց տարի տեսել ենք` այս ուժերի փողոցային պայքարն ինչպես է ընթանում, ինչպես է մաշվում ու ավարտվում:

— Այո՛, ես նման կոչ արել եմ, եւ դա պայմանավորված է ոչ թե էմոցիոնալ, այլ քաղաքական հաշվարկով։ Վերջին տարիների փորձը ցույց է տալիս, որ խորհրդարանական ընդդիմության ներկայությունն ինքնին չի վերածվել արդյունավետ հակակշռի. հաճախ այն սահմանափակվել է խորհրդարանական ձեւական գործընթացներով, իսկ բովանդակային ազդեցությունը քաղաքական օրակարգի վրա մնացել է նվազագույն։

Այս պայմաններում մանդատներից հրաժարվելու գաղափարը դիտարկվում է որպես քաղաքական ճնշման գործիք՝ ուղղված լեգիտիմության հարցի սրմանը։ Երբ ընդդիմությունը շարունակում է մասնակցել մի համակարգի, որն իր կողմից կասկածի տակ է դրվում, դա որոշակիորեն նպաստում է այդ համակարգի ինստիտուցիոնալ կայունացմանը։ Մինչդեռ մանդատներից հրաժարվելը կարող է ստեղծել նոր քաղաքական իրավիճակ, որտեղ իշխանության լեգիտիմության հարցը դառնում է կենտրոնական եւ ստիպում է թե՛ ներքին, թե՛ արտաքին դերակատարներին վերանայել իրենց գնահատականները։

— Օրինակ, ի՞նչ եք կարծում՝ որքան էլ ընտրություններին վարչական ռեսուրս կիրառված լինի եւ ընտրախախտումներ արձանագրված լինեն, արդյոք ժողովուրդը կգնա՞ 9 տոկոսանոց կամ 23 տոկոսանոց ձայն ստացած ընդդիմության հետեւից:

— Կգնա, եթե տեսնի, որ պայքարը իսկապես ազնիվ է եւ ուղղված չէ միայն քաղաքական կամ անձնական կապիտալի վերարտադրությանը։ Ժողովուրդը մասնակցում է ոչ միայն ընտրական գործընթացին, այլեւ այն ընկալմանը, թե արդյոք տվյալ ուժը ներկայացնում է իրական այլընտրանք եւ հանրային շահ։

Եթե քաղաքական դաշտում գերակշռում է այն պատկերացումը, որ բոլոր հիմնական դերակատարները գործում են նույն տրամաբանությամբ՝ սեփական ազդեցության եւ ռեսուրսների պահպանման նպատակով, ապա դա բնականաբար բերում է մասնակցության անկման։ Հետեւաբար, ընտրողների ակտիվությունը մեծապես կախված է ոչ միայն վարչական ռեսուրսի կամ ընտրախախտումների առկայությունից, այլ նաեւ քաղաքական ուժերի նկատմամբ ձեւավորված վստահությունից եւ դրանց գործունեության բովանդակությունից։

— Ի վերջո, որտե՞ղ սխալվեց ընդդիմությունն այս անգամ եւ դեռ քանի՞ անգամ պետք է սխալվի, որպեսզի հասկանա՝ Նիկոլ Փաշինյանի հետ նույնիսկ մատաղ ուտելու չարժե գնալ, ուր մնաց՝ ընտրության:

— Ընդդիմության հիմնական սխալը եղել է քաղաքական հաշվարկի եւ հասարակական վստահության սխալ գնահատումը. պայքարը հաճախ կառուցվել է ոչ թե երկարաժամկետ վստահություն ձեւավորելու, այլ իրավիճակային ճնշման ու կարճաժամկետ մոբիլիզացիայի վրա։

Երկրորդ՝ ընդդիմադիր դաշտում չի ձեւավորվել միասնական, հետեւողական եւ գաղափարապես հստակ այլընտրանքային օրակարգ, որի շուրջ ընտրողը կարող էր կայուն կերպով համախմբվել։

Երրորդ՝ իշխանության հետ հարաբերությունը հաճախ ընկալվել է որպես անձնական/քաղաքական կոնֆլիկտ, ոչ թե ինստիտուցիոնալ մրցակցություն, ինչի հետեւանքով նվազել է լայն հանրության ներգրավման հնարավորությունը։

Ինչ վերաբերում է «քանի անգամ պետք է սխալվի» հարցին՝ քաղաքական դաշտում դա մեխանիկական թվաբանություն չէ։ Քաղաքական ուժը սովորաբար չի «սովորում սխալներից» մեկ-երկու փորձով, այլ փոխվում է միայն այն ժամանակ, երբ փոխվում են նրա կառուցվածքը, նպատակները եւ հասարակության հետ կապի ձեւը։

— Առնվազն Դուք եւ էլի շատ մարդիկ զգուշացնում էիք, թե ինչ արդյունքներ կամ հետեւանքներ կարելի է սպասել այս ընտրություններից: Ի՞նչ եք կարծում՝ իրո՞ք, ընդդիմադիր վերնախավում այնպիսի էյֆորիկ վիճակ էր ու չէին պատկերացնում, որ ո՛չ «կրելու» են, ո՛չ «հաղթելու»:

— Ընդդիմադիր վերնախավում որոշ հատվածներ, ըստ էության, գերագնահատել են իրենց մոբիլիզացիոն կարողությունները եւ թերագնահատել են քաղաքական պայքարի ինստիտուցիոնալ ու երկարաժամկետ բնույթը։ Դրա հետեւանքով ձեւավորվել է որոշակի էյֆորիկ սպասում, թե հնարավոր է արագ եւ միագիծ սցենարով հասնել իշխանափոխության։

Միեւնույն ժամանակ, ընդդիմադիր դաշտում առկա է նաեւ կառուցվածքային խնդիր․ այնտեղ ներգրավված են ուժեր, որոնք բավարար պատկերացում չունեն ընդդիմության ռազմավարական գործառույթի մասին՝ սկսած կազմակերպված պայքարից մինչեւ հասարակական վստահության ձեւավորում։ Սա բերում է պայքարի մասնատվածության եւ արդյունավետության նվազման։

— Կարո՞ղ է վերջում պարզվի, որ ով ժամանակին սատարել է Նիկոլ Փաշինյանին, հետո` իբրեւ դարձի եկել, սա էլ միֆ էր, եւ նրանք շարունակում են փրկել նրան:

— Ի վերջո, կարող է  պարզվել, որ «դարձի եկած» նախկին սատարողների մասին պատկերացումը մասամբ չափազանցված է եղել, եւ իրականում քաղաքական վարքագծի հիմնական շարժիչը ոչ թե սկզբունքային փոփոխությունն է, այլ  անձնական դրդապատճառները։

— Վերադառնանք իրատեսության դաշտ. օգոստոսին քաղաքական պրոցեսներ գեներացնելն անիմաստ է՝ արձակուրդային շրջան է: Կա մեկ ամիս, հնարավոր համարո՞ւմ եք, որ հետընտրական հուժկու գործողություններ կլինեն, թե՞ այլեւս պետք է սպասել սեպտեմբերին եւ հետեւել՝ ինչպես են ԱԺ դահլիճում «շշերը թռչում» պատգամավորների գլխի վրայով:

— Երկաթը տաք-տաք են ծեծում։ Անձամբ ես ընդդիմության մանդատ ստանալուց հետո նրանց հայտարարած պայքարի կոչերին վերաբերվելու եմ քննադատաբար։ Մենք նրանց ձայն ենք տվել իշխանափոխություն անելու համար, այլ ոչ թե գլխավոր դատախազ ընտրելու ու իրենց անձնական հարցերը լուծելու համար։

ՀՐԱՆՏ ՍԱՐԱՖՅԱՆ

Այս թեմայով Երեւանն արդեն շատ մեծ է, դրա համար չվում են Տիգրանաշեն․ ԸՆԿԵՐ ՓԱՆՋՈՒՆԻ Ռուսները նստան պոեզ, Մոսկվա գնացին, «Ուժեղ Հայաստանի» հայերը անտեր ու դուս պատերի տակ մնացին․ ԸՆԿԵՐ ՓԱՆՋՈՒՆԻ Բանտերում գտնվող ընդդիմադիր լիդերները դուրս կգան բանտից, իսկ ով արժանի է բանտում լինելու՝ կլինի բանտում. Կարապետյան ԱԳՆ-ն միայն առևտուր ա արել վերջին տարիներին, բայց ապրանքը հայկական հողերն են եղել. Կարապետյան «Փաստ». Քաղաքական վերակազմավորումներ և ընդդիմադիր ցուցանիշներ