Նիկոլը դարձել է ական՝ դրված Հայոց պետականության տակ

1918 թվականի մայիսը հայոց պատմության մեջ պարզապես ռազմական հաղթանակների շարք չէր: Դա մի ամբողջ ժողովրդի վերածնունդն էր: Մի ազգի կամքի պայթյուն, որն արդեն թվում էր՝ վերջնականապես կոտրված է ցեղասպանությունից, գաղթից, սովից ու պետականության կորստից հետո: Բայց հենց այդ ճակատագրական օրերին հայ ժողովուրդը ապացուցեց, որ հնարավոր է անգամ պատմության ամենամութ անկյունից վերադառնալ եւ կանգնել սեփական ոտքերի վրա:

Սարդարապատում, Բաշ-Ապարանում եւ Ղարաքիլիսայում հայ զինվորը կռվում էր ոչ միայն հողի համար: Նա կռվում էր հայի գոյության իրավունքի համար: Եթե այդ օրերին հայկական ուժերը չկանգնեցնեին թուրքական կանոնավոր բանակը, այսօր դժվար թե ընդհանրապես գոյություն ունենար Հայաստանի Հանրապետություն հասկացությունը:

Մայիսի 28-ը ծնվեց արյան, հերոսության եւ ազգային արժանապատվության գնով: Այդ հաղթանակների մեջ կար մեկ կարեւոր ճշմարտություն՝ հայ ժողովուրդը երբեք չի փրկվել նվաստացումով: Հայ ժողովուրդը փրկվել է դիմադրությամբ:

Եվ ահա մեկ դար անց մենք կանգնած ենք մի իրականության առաջ, որտեղ Հայաստանի իշխանությունը փորձում է ժողովրդին համոզել ճիշտ հակառակը: Մեզ ասում են՝ զիջե՛ք, լռե՛ք, համակերպվե՛ք, հաշտվե՛ք պարտության հետ, որովհետեւ այլ ճանապարհ չկա: Մեզ սովորեցնում են ապրել պարտվածի հոգեբանությամբ: Մեզ ստիպում են հավատալ, թե ազգային արժանապատվությունը հնացած կատեգորիա է, իսկ պետությունը կարող է գոյատեւել անվերջ նահանջելով:

Սա արդեն պարզապես քաղաքական սխալ չէ: Սա պետական մտածողության քայքայում է: 44-օրյա պատերազմից հետո Հայաստանը հայտնվեց ոչ միայն ռազմական, այլ առաջին հերթին հոգեբանական աղետի մեջ: Պարտությունը ծանր էր, զոհերը՝ հազարավոր, կորուստները՝ անդառնալի: Սակայն աշխարհի շատ երկրներ պատերազմներ են պարտվել ու կարողացել վերականգնվել: Որովհետեւ պարտությունը վերջնական չէ, եթե իշխանությունը կարողանում է ազգին համախմբել, պատասխանատվություն կրել եւ վերականգնման ճանապարհ առաջարկել: Հայաստանում տեղի ունեցավ հակառակը:

Պարտությունից հետո իշխանությունը ոչ թե ներողություն խնդրեց, ոչ թե պատասխանատվություն ստանձնեց, այլ սկսեց սեփական PR արշավը: Սկսեց համոզել հասարակությանը, թե իրականում ոչինչ էլ չի եղել, թե պարտությունը կարելի է ներկայացնել որպես խաղաղության հնարավորություն, իսկ ազգային նվաստացումը՝ որպես քաղաքական հասունություն:

Եվ հենց այստեղ սկսվեց ամենավտանգավոր գործընթացը՝ պարտության նորմալացումը: Հայ ժողովրդին սկսեցին սովորեցնել ապրել կոտրված ողնաշարով:

ՈՒ՞Մ ԷՐ ՈՒՂՂՎԱԾ ԱՅԴ ՈՒԺԻ ՑՈՒՑԱԴՐՈՒԹՅՈՒՆԸ

Բայց սա այն ժողովուրդը չէ, որը ծնկաչոք է գոյատեւել պատմության ընթացքում: Այս ժողովուրդը պարտություններ ունեցել է, բայց երբեք պարտությունը չի դարձրել գաղափարախոսություն: Այսօր առաջին անգամ պետական մակարդակով փորձ է արվում հայ մարդուն համոզել, որ արժանապատվությունը խանգարում է խաղաղ ապրելուն:

Այդ քաղաքականության ամենախորհրդանշական դրսեւորումներից մեկը դարձավ զորահանդեսային ներկայացումը: Զորահանդեսը յուրաքանչյուր պետության համար ունի հստակ խորհուրդ: Այն հաղթանակի, ուժի, մարտունակության եւ պետական վստահության ցուցադրություն է: Բայց ի՞նչ իմաստ ունի զորահանդեսը մի իշխանության ձեռքում, որը սեփական քաղաքականության հիմքում դրել է մշտական զիջումը: Ու՞մ էր ուղղված այդ ուժի ցուցադրությունը: Ադրբեջանի՞ն, Թուրքիայի՞ն, թե՞ սեփական ժողովրդին:

Ակնհայտ էր, որ այդ շքերթը կազմակերպվել էր ոչ թե արտաքին թշնամուն զգուշացնելու, այլ ներքին քաղաքական խնդիրներ լուծելու համար: Ընտրություններից առաջ մայրաքաղաք զորք մտցնելը, ռազմական տեխնիկայի ցուցադրությունը, հրապարակներում կազմակերպված քաղաքականացված միջոցառումներն ավելի շատ հիշեցնում էին իշխանության հոգեբանական ինքնապաշտպանություն, քան պետական ռազմավարություն:

Հայաստանի պատմության մեջ երբեւէ բանակը այս աստիճան չի օգտագործվել որպես քաղաքական բեմադրության դեկորացիա: Ավելին՝ առաջին անգամ հրապարակ էր դուրս գալիս պատերազմում պարտված բանակը, որի վերքերը դեռ չեն սպիացել, որի զինվորների ընտանիքները դեռ արդարության պատասխան են սպասում, որի հրամանատարական համակարգը դեռ չի մաքրվել պատերազմի պատասխանատվությունից: Եվ այս ամենի ֆոնին իշխանությունը փորձում է կազմակերպել տոնական մթնոլորտ: Սա արդեն ոչ միայն քաղաքական ցինիզմ է, այլ բարոյական աղետ:

ՊԵՏՈՒԹՅՈՒՆԸ ՉԻ ԿԱՐՈՂ ԵՐԿԱՐ ԳՈՅԱՏԵՎԵԼ ՆԵՐՔԻՆ ԱՏԵԼՈՒԹՅԱՆ ՎՐԱ

Որեւէ առողջ հասարակությունում պարտությունից հետո իշխանությունը նախ լռում է, հետո` հաշվետվություն տալիս: Հայաստանում պարտությունից հետո սկսեցին բեմադրություններ անել:

Աշխարհի պատմությունը դժվար թե հիշի դեպք, երբ պատերազմ պարտված ղեկավարը զորահանդես կազմակերպի եւ այդ ամենը ներկայացնի որպես հաջողություն: Նապոլեոնը Վաթերլոոյից հետո հաղթական շքերթ չարեց: Այս մասին հիշեցնում է ՀՀԿ ԳՄ անդամ, պատմաբան Էդուարդ Շարմազանովը: Պարտված հրամանատարները սովորաբար հեռանում են, ոչ թե վերադառնում քարոզչական բեմահարթակ:

Բայց Հայաստանի այսօրվա իշխանությունը վաղուց դուրս է եկել քաղաքական բարոյականության բոլոր սահմաններից: Այս իշխանության համար նույնիսկ բանակը դարձել է PR գործիք: Սակայն խնդիրը միայն քարոզչությունը չէ:

Ամենամեծ վտանգն այն է, որ Հայաստանում աստիճանաբար ձեւավորվում է իշխանություն, որը սեփական քաղաքական գոյությունը կապում է հանրության վախի հետ: Որքան ավելի վախեցած է հասարակությունը, այնքան ավելի հեշտ է կառավարել այն:

Դրա համար է անընդհատ շրջանառվում «պատերազմի վտանգի» թեման: Դրա համար է հասարակությանը համոզում, թե եթե այս իշխանությունը հեռանա, հաջորդ օրը երկիրը կփլուզվի: Դրա համար է բանակը ցուցադրվում ոչ թե որպես ազգային հպարտություն, այլ որպես իշխանության վերահսկողության ռեսուրս: Սա արդեն ժողովրդավարություն չէ: Սա հոգեբանական ճնշման մեխանիզմ է:

Ավելին՝ հասարակության ներսում միտումնավոր խորացվում է պառակտումը: «Սեւեր» եւ «սպիտակներ», «նախկիններ» եւ «ներկաներ», «հին» եւ «նոր»՝ այս բաժանումները տարիներ շարունակ սնուցվել են իշխանության կողմից, որովհետեւ պառակտված հասարակությունն ավելի հեշտ է կառավարել:

Սակայն պետությունը չի կարող երկար գոյատեւել ներքին ատելության վրա: Որեւէ երկիր չի կարող անվտանգ լինել, եթե իր իշխանությունը սեփական քաղաքացիներին դիտարկում է որպես պոտենցիալ թշնամի: Այսօր Հայաստանի ամենամեծ ճգնաժամը նույնիսկ սահմաններին չէ: Այն մարդկանց գիտակցության մեջ է:

Երբ հասարակությանը սովորեցնում են, որ նորմալ է ապրել պարտված հոգեբանությամբ, նորմալ է կորցնել հայրենիքը, նորմալ է զիջել ազգային շահը հանուն իշխանության պահպանման, այդ պահին սկսվում է պետականության ներսից քայքայումը:

Եվ այստեղ է, որ Նիկոլ Փաշինյանի իշխանությունը դառնում է ոչ թե հերթական քաղաքական վարչակազմ, այլ իրական վտանգ պետականության համար: Նա դարձել է ական՝ դրված հայկական պետականության հիմքերի տակ: Որովհետեւ ցանկացած պետություն առաջին հերթին գոյություն ունի իր ժողովրդի արժանապատվության վրա: Երբ կոտրվում է այդ արժանապատվությունը, սկսում է փլուզվել նաեւ պետությունը: Բայց Հայաստանի պատմությունը նաեւ ապացուցել է մեկ այլ կարեւոր բան: Այս ժողովուրդը կարող է երկար լռել, երկար համբերել, երկար ներել, բայց երբ հասնում է գոյաբանական սահմանին, նա արթնանում է: 1918-ին արթնացավ: 1988-ին արթնացավ: 1990-ականներին կանգնեց մինչեւ վերջ: Եվ այսօր էլ գալու է այդ պահը: Որովհետեւ հայ ժողովուրդը կարող է հոգնել, հիասթափվել, անգամ սխալվել, բայց չի կարող ընդմիշտ հրաժարվել սեփական արժանապատվությունից:

Այս հողի վրա պետականությունը երբեք նվեր չի եղել: Այն միշտ պահվել է պայքարով: Եվ այն սերունդները, որոնք հաղթեցին Սարդարապատում, երբեք չէին պատկերացնի, որ մեկ դար անց Հայաստանում իշխանություն կլինի, որը պարտությունը կփորձի ներկայացնել որպես քաղաքական հաջողություն:

Բայց նրանք նաեւ գիտեին մեկ ճշմարտություն՝ եթե վտանգվում է պետությունը, հայ ժողովուրդը վերջում անպայման ոտքի է կանգնում: Եվ այդ օրը որքան մոտենա, այնքան ավելի ակնհայտ կդառնա, որ որեւէ իշխանություն հավերժ չէ, իսկ պետությունը՝ հավերժական արժեք է:

Հայաստանը շատ ավելի մեծ է, քան ցանկացած իշխանություն: Հայաստանը շատ ավելի երկար կյանք ունի, քան ցանկացած քաղաքական ռեժիմ: Եվ եթե այս ժողովուրդը կարողացավ ցեղասպանությունից հետո կանգնել ու պետություն ստեղծել, ապա կարող է նաեւ այսօր հաղթահարել պետականության գլխին կախված այս ներքին վտանգը: Որովհետեւ հայկական պետականությունը դեռ ավարտված պատմություն չէ: Այն դեռ պայքարի մեջ է: 

ՀՐԱՆՏ ՍԱՐԱՖՅԱՆ

Այս թեմայով Կարո՞ղ է Զավենիչն ուղղակի կուսակիցներին է գլխանց զգուշացնում. ԶԱՐՄԱՆՔ Ուժեղ բանակ չունեցող երկիրը կարող է գայթակղիչ լինել ագրեսիայի համար․ Փաշինյան Ռուսաստանի դեսպանությունը շնորհավորել է Հայաստանի ժողովրդին Հանրապետության օրվա առթիվ Շնորհավո՛ր Առաջին Հանրապետության օրը Իշխանության հապճեպ ու անկատար մտքերը խորացնում է ժողովրդի վստահության ճեղքերն իրենց նկատմամբ. Հակոբյան