Հայաստանը մղում են Ռուսաստանի հետ հարաբերությունների խզմանը․ Ալեքսանդր Կռիլով

Հետխորհրդային հետազոտությունների կենտրոնի գլխավոր գիտաշխատող, Կովկասագիտության գիտական ​​ընկերության նախագահ, պատմական գիտությունների դոկտոր  Ալեքսանդր Կռիլովը «Իրավունք մեդիա»-ի հետ զրույցում քննարկել է հայ-ռուսական հարաբերությունների զարգացման հեռանկարները, ընտրություններից հետո Հայաստանի ընտրվելիք ուղին, Իրանի շուրջ հակամարտության պայմաններում Հարավային Կովկասում իրավիճակի զարգացումը և այլ արդիական հարցեր։

-Պրն․ Կռիլով, վերջերս Երևանում տեղի ունեցավ Եվրոպական քաղաքական գագաթնաժողովը, որի ընթացքում հնչեցին հակառուսական հայտարարություններ։ Կարո՞ղ է սա դիտարկվել որպես նախընտրական քարոզարշավի մաս, թե՞ սա արդեն իսկ Հայաստանի ղեկավարության երկարաժամկետ արտաքին քաղաքականության ուղեգիծ է, որը կպահպանվի նրանց վերընտրվելու դեպքում։

-Ես դրանք չէի առանձնացնի. ամեն ինչ փոխկապակցված է։ Սա ներառում է ինչպես Նիկոլ Վովաևիչի նախընտրական և նրա կողմից գլխավորած ղեկավարության շահերը, այնպես էլ արտաքին քաղաքականության փոփոխության հեռանկարը, ավելի ճիշտ՝ դրա արմատականացման, քանի որ ցուցադրվում են եվրոպական բյուրոկրատիայի հետ սերտ կապերը և Եվրամիություն շարժվելու մտադրությունը։

Այնուամենայնիվ, դեռեւս Մոլդովայի օրինակով Արևմուտքին միանալու վերջնական վճռական քայլեր չեն ձեռնարկվում, էլ չասած Ուկրաինայի՝ Հայաստանը Ուկրաինա դառնալ չի կարող։

Ընտրություններից առաջ հայ հասարակության այն հատվածին, որը կարծում է, որ Ռուսաստանի հետ պետք չէ խզել հարաբերությունները, վախեցնելու փորձ չի արվի ։ Այս համատեքստում են արվում հայտարարություններ, որ Ռուսաստանի հետ մեզ մոտ ամեն ինչ կարգին է, այցելություններ են կատարվում Մոսկվա։ Այնուամենայնիվ, ընտրություններից հետո կարելի է ակնկալել, որ Հայաստանը կհետևի մոլդովական ճանապարհին՝ խզելով տնտեսական կապերը, պաշտոնապես  դուրս գալով ՀԱՊԿ-ից և Եվրասիական միությունից, և Եվրամիության ղեկավարությունը եռանդուն կերպով կխթանի նրան այս ուղղությամբ։

-Որոշ փորձագետներ համեմատում են Հայաստանում ստեղծված իրավիճակը Ուկրաինայում Մայդանից առաջ ստեղծված իրավիճակի հետ։ Այսինքն՝ դուք նմանություններ չեք տեսնում և նման զուգահեռներ չեք անցկացնի՞։

- Հայաստանը սահմանակից չէ Ռուսաստանին, ուստի նույնիսկ հիպոթետիկորեն անհնար է պատկերացնել ուկրաինական սցենարը։ Բայց կարծում եմ, որ շատ հավանական է, որ սահմանապահների դուրսբերման պահանջ կլինի։ Իրականում սահմանապահների թիվն արդեն կրճատվում է։ Ամեն ինչ գնում է Ռուսաստանի հետ ռազմական և քաղաքական համագործակցության դադարեցմանը։ Ոչ թե դիվանագիտական ​​հարաբերությունների խզմանը, այլ՝ առնվազն դրանք նվազագույնի հասցնմանը։

Տնտեսապես Հայաստանը կմիանա Ռուսաստանի դեմ ԵՄ պատժամիջոցներին, և տնտեսական համագործակցությունը համապատասխանաբար կկրճատվի։ Այս գագաթնաժողովում մենք տեսանք հայտարարություններ ատոմային էներգետիկայի վերաբերյալ, որին Եվրոպան պատրաստ է աջակցել։

Նմանատիպ հայտարարություններ հնչեցին նաև երկաթուղային ոլորտի վերաբերյալ․ Եվրոպան կստանձնի այդ պարտականությունները։ Հայաստանի էլ․ ցանցերն էլ արդեն խլվել են Կարապետյանից։ Իրականում, սրանք մեր տնտեսական ներգրավվածության երեք հիմնական ձևերն են Հայաստանում, գումարած վերաարտահանումը և արտաքին տնտեսական կապերը։ Եվ ամենուրեք մենք կարող ենք ակնկալել, որ այս ամենը նվազագույնի կհասցվի կամ լիովին կխզվի։

- Վլադիմիր Պուտինի քաղաքակիրթ ամուսնալուծության մասին հայտարարությունը կարո՞ղ է դիտարկվել որպես ազդանշան, որ Ռուսաստանը այլևս պատրաստ չէ հանդուրժել Հայաստանի բազմավեկտոր քաղաքականությունը։

-Ռուսաստանն այս ամենի նախաձեռնողը չի լինի, սակայն Ռուսաստանի ղեկավարությունը կարծում է, որ նման զարգացում հնարավոր է Հայաստանի ղեկավարության և Եվրամիության կամքով, որը Հարավային Կովկասում իր հարցերը կլուծի Հայաստանի ղեկավարության միջոցով։

Այսպիսով, Ռուսաստանը սա չի նախաձեռնի, բայց եթե պահանջներ հնչեն զորքերի, սահմանապահների դուրսբերման և տնտեսական կապերի կրճատման վերաբերյալ, անհնար կլինի սեփական ռազմական ներկայությունը պարտադրել Հայաստանին: Հիշեք, թե ինչպես Վրաստանում դուրս մղվեցին ռուսական ռազմաբազաները՝ Ախալցխայում և Ախալքալաքում: Շրջափակում է սահմանվում, հաղորդակցությունները կտրվում են և այլն:

Հաշվի առնելով ռուսական բազայի հեռացվածությունն ու մեկուսացումը, պարզ է, որ այն չի կարող գոյություն ունենալ առանց Հայաստանի ղեկավարության համաձայնության և աջակցության: Հետևաբար, ակնկալվում է, որ երբ որոշում կայացվի դադարեցնել ռուսական ռազմական ներկայությունը Հայաստանում, այն կիրականացվի հնարավորինս արագ:

- Կարելի է ասել, որ Ռուսաստանը Հայաստանի նկատմամբ որդեգրել է սպասողական մոտեցում։ Ձեր կարծիքով, որքանո՞վ է արդարացված Ռուսաստանի ղեկավարության այս դիրքորոշումը։

- Ի՞նչ տարբերակներ կարելի է առաջարկել: Ցանկացած հայտարարություն ներկայացվում է որպես միջամտություն Հայաստանի ներքին գործերին և առաջացնում է բացասական արձագանք հայ քաղաքացիների զգալի մասի մոտ: Ինչ վերաբերում է որևէ ուժային սցենարի, Ռուսաստանը դրան չի դիմում. այն չի կազմակերպում որևէ մայդան։

Այսպիսով, առավելագույնը, ինչ մենք կարող ենք անել, դա անկեղծորեն խոսել այն մասին, թե ինչ կլինի հաջորդիվ, եթե Հայաստանի ղեկավարությունը ընտրի նման ուղի: Բայց ընտրություններից առաջ, բնականաբար, այն հայ քաղաքացիների համար, ովքեր կարծում են, որ չարժե խզել Ռուսաստանի հետ հարաբերությունները, սա կարող է ազդեցություն ունենալ, և նրանք կքվեարկեն այլ, ընդդիմադիր ուժերի օգտին, այլ ոչ թե իշխող կուսակցության:

Բայց եթե հայ քաղաքացիներին տեղեկացնելը համարենք միջամտության ձև, ինչի մասին եվրոպացիները շատ են խոսում ՝ ասելով, որ Ռուսաստանը այստեղ քարոզչական պատերազմ է մղում։ Չնայած քարոզչական պատերազմն ավելի հավանական է Եվրամիության կողմից։ Նրանք այս հարցում մասնագետներ են։ Ռուսաստանի ղեկավարությունը շատ զգույշ տեղեկացնում է հայ քաղաքացիներին հետևանքների մասին, եթե ներկայիս ղեկավարությունը շարունակի իր քաղաքական կուրսը։

-Պրն․ Կռիլով, տեսնո՞ւմ եք արդյոք իրական նախադրյալներ իշխող ուժի փոփոխության համար Հայաստանի խորհրդարանական ընտրություններից հետո։ Եվ ի՞նչ գործոններ կարող են որոշիչ դեր խաղալ։

-Իրավիճակն այժմ շատ բարդ է, բացարձակապես անհնար է կանխատեսել, քանի որ ներկայիս ղեկավարությունը իսկապես ուժեղ դիրքեր ունի: Այն վայելում է Եվրամիության աջակցությունը, և այս առումով շատ բան է ձեռք բերվել։

Կա նաև աջակցություն Հայաստանի քաղաքացիների այն հատվածից, ովքեր կարծում են, որ պետք է ընտրությունը կատարվի դեպի Արևմուտք, այն էլ՝ արմատական: Պետական ​​ապարատը նույնպես դրա կողմնակիցն է:

Սակայն կան երեք հենասյուներ, որոնք հակադրվում են գործող կառավարությանը։ Դրանք, առաջին հերթին, Հայ եկեղեցին, հայկական սփյուռքը և ընտրություններին մասնակցող երեք հիմնական ընդդիմադիր քաղաքական ուժերն են։

Այստեղ խնդիրն այն է, որ հայկական սփյուռքը չի կարող նույն դերը խաղալ, ինչ, օրինակ, մոլդովական սփյուռքը, քանի որ Հայաստանի ղեկավարությունը թույլ չի տալիս հայ քաղաքացիներին քվեարկել արտերկրում: Սա նշանակում է, որ սփյուռքի ազդեցությունը Հայաստանի ներքաղաքական իրավիճակի վրա շատ սահմանափակ է:

Հայ եկեղեցին նույնպես անընդհատ հարձակման է ենթարկվում, չնայած նրա բարոյական հեղինակությունը մնում է ուժեղ։ Այն ծայրահեղ թուլացել է ընտրությունների նախաշեմին։ Հավանական է թվում, որ մոլդովա-ուկրաինական սցենարը կշարունակվի՝ ավանդական կրոնը հետապնդվելու է։

Ինչ վերաբերում է Հայաստանում գործող կուսակցություններին, հարց է, թե նրանցից որոնք են ընդհանրապես հասնելու ընտրություններին, քանի որ գործում է ընտրություններից առաջ ամենավտանգավոր քաղաքական մրցակիցներին վերացնելու տեխնոլոգիա։

Այժմ մեղադրանքներ են հնչում ընտրակաշառք բաժանելու վերաբերյալ։ Այստեղ ամեն ինչ կարելի է «դասավորել»։ Եթե իշխանությունները այդպես կամենան, կարող են դիմել նման քայլի և պահել միայն այն կուսակցություններին, որոնք իրական մրցակից չեն ներկայացնում։

Բայց առայժմ ընդդիմության շարունակական մասնատվածությունը անբարենպաստ դեր է խաղում։ Այն, ինչ ես տեսնում եմ լրատվամիջոցներում, այն է, որ ընդդիմության առաջնորդները հաճախ ավելի շատ զբաղված են միմյանց միջև հաշիվներ մաքրելով, քան հայ ընտրողների համար գրավիչ ծրագիր մշակելով։

- Մերձավոր Արևելքի հակամարտության և Իրանի շուրջ լարվածության ֆոնին, կարո՞ղ ենք խոսել Հարավային Կովկասում ուժերի բալանսի փոփոխության մասին: Եվ ինչպե՞ս է փոխվում յուրաքանչյուր խաղացողի դիրքորոշումը այս իրավիճակի հետ կապված:

- Իրանի շուրջ իրավիճակը զարգանում է այնպես, որ Հարավային Կովկասը մինչ այժմ խուսափել է ուղղակի բախման մեջ ներքաշվելուց: Եվ՛ ամերիկյան ղեկավարությունը, և՛ Իսրայելը աշխատում էին այս նպատակի ուղղությամբ՝ նրանք մեծ ջանքեր էին գործադրում, որ քրդական ուժերը և նույնիսկ ադրբեջանական կառույցները գործեն որպես հետևազոր: Այնտեղ կան բազմաթիվ ընդդիմադիր շարժումներ՝ զինված ուժերով:

Եթե Իրանին հասցված առաջին հարվածը երկրում քաոսի հանգեցներ, ապա այս տարբերակը հնարավոր կլիներ: Սակայն, երբ պարզ դարձավ, որ Իրանը երկարատև և դժվարին պատերազմ է վարելու, իսկ ամերիկացիներն ու իսրայելցիները չեն կարող արագ լուծել իրենց խնդիրները, նրանք, ովքեր կարող էին խաղալ Ամերիկայի «հետևազորի» դերը Իրանում, հրաժարվեցին դրանից: Հայտնի է, որ Թրամփը զանգահարել է քուրդ դաշտային հրամանատարներին՝ փորձելով խրախուսել նրանց գործողություններ ձեռնարկել, բայց նրանք չեն համաձայնվել:

Այսպիսով, փառք Աստծո, ո՛չ Հայաստանը, ո՛չ էլ Ադրբեջանը չօգտագործվեցին Իրանին հարվածելու համար, քանի որ պատասխան հարվածները շատ ցավոտ կլինեին այս երկրների համար: Եվ ընդհանուր առմամբ, դա շատ վատ սցենար կլիներ տարածաշրջանի համար։

Մինչ այժմ տեսնում ենք, որ իրավիճակը չի զարգանում Հարավային Կովկասի համար ամենավատ սցենարով, բայց միևնույն ժամանակ պարզ է. երբ նման պատերազմ է մոլեգնում ձեր սահմանների մոտ, այն անխուսափելիորեն անկայունացնող ազդեցություն է ունենում տարածաշրջանի վրա: Այսպիսով, ամեն ինչ կախված կլինի նրանից, թե ինչպես կզարգանա իրանա-ամերիկա-իսրայելական հակամարտությունը:

- Ըստ ձեզ, ինչպե՞ս կզարգանան Հայաստանի հարավում հաղորդակցությունների բացման, հայ-թուրքական հարաբերությունների կարգավորման և Հայաստանի ու Ադրբեջանի միջև խաղաղության պայմանագրի հնարավոր ստորագրման հետ կապված գործընթացները։ Որո՞նք են ամենահավանական սցենարները։

Ակնհայտ է, որ Թրամփը ինչ-որ չափով կորցրել է հետաքրքրությունը իր TRIPP ծրագրի նկատմամբ։ Ի վերջո, այս տարածքը հետաքրքրություն էր ներկայացնում որպես ռազմական բազա Իրանի դեմ։ Սակայն հաղորդակցությունների առումով, Հորմուզի նեղուցի ֆոնին, այս ամենը այժմ թվում է աննշան մանրուք։

Թուրքիան և Ադրբեջանը կշարունակեն հետապնդել իրենց նպատակները․ ստեղծել միջանցք, և ընդհանուր առմամբ՝ յուրացնել այն տարածքը, որը նրանք կարող են յուրացնել ստեղծված իրավիճակում։ «Արևմտյան Ադրբեջան» նախագիծն այժմ ակտիվորեն զարգանում է։ Բավական է նայել Արևմտյան Ադրբեջան համայնքի վերջին հայտարարություններին, որը ձևավորվել է 1980-ականների վերջին այստեղից փախած հայերի կողմից։ Եվ Իլհամ Ալիևը հայտարարում է, որ իր երազանքը, ի վերջո, կիրականանա. ադրբեջանցիները կվերադառնան իրենց հայրենի հողերը՝ Արևմտյան Ադրբեջան։

Ես ամեն ինչ չէի դիտարկի միայն Զանգեզուրի միջանցքի տեսանկյունից։ Փոխարենը, կարելի է վստահորեն ասել, որ Հայաստանը կարող է կլանվել և ոչ պարտադիր ռազմական ճանապարհով։ Ռուսական զորքերի դուրսբերումից հետո, եթե իրավիճակը նրանց համար բարենպաստ լինի, նույնիսկ ռազմական ուժի կիրառում չի պահանջի, եթե ադրբեջանցիները սկսեն ժողովրդագրական առումով զավթել հայկական տարածքները։ Նրանք այստեղ բավականին իրական հնարավորություններ ունեն։

Եվ կարելի է ակնկալել, որ ներկայիս ղեկավարությունը կշարունակի զիջումներ անել, այդ թվում՝ այս հարցում։

Հարցազրույցը վարեց Զարուհի Բաբուխանյանը։

Այս թեմայով «Միասնական Ռուսաստանը» ռեկորդային թվով մանդատներ է ապահովել Պետդումայի ընտրություններում Վիրավոր իմ Հայաստան, դու դեռ ուղղելու ես քո ողնաշարը Օպերային երգիչներին ու Կապելլային՝ չնչին գումարներ, տաշ-տմբլ երգողներին՝ բազմապատիկ ավել․ Սուքիասյան Ի՞նչ են քննարկել «Ուժեղ Հայաստան»-ի եւ «Հայաստան»-ի ղեկավարները ՇՏԱՊ. ՀՀ նախագահ անճանաչելիորեն փոխվել է. ՖՈՏՈ