Մուստաֆաեւը ծննդավա՞յրն էր կարոտել, թե՞ նոր խաղ են սարքում Հայաստանի գլխին     

Այն, որ թուրք­–ա­զե­րիա­կան տան­դե­մի հետ Հա­յաս­տա­նի, ա­վե­լի ստույգ` նի­կո­լա­կան թի­մի հա­րա­բե­րութ­յուն­նե­րում ինչ­–որ ար­տա­ռոց ակ­տի­վութ­յուն կա, դժվար չէ նկա­տե­լը: Ըն­դա­մե­նը օ­րեր ա­ռաջ Կար­սում էր ինչ­–որ մի­ջո­ցա­ռում, որ­տեղ խո­սում էին հայ–­թուր­քա­կան սահ­մա­նը բա­ցե­լու «հրա­տապ անհ­րա­ժեշ­տութ­յան» մա­սին: Ան­մի­ջա­պես էլ հե­տե­ւեց Ադր­բե­ջա­նի փոխ­վար­չա­պետ Շա­հին Մուս­տա­ֆա­եւի աղ­մուկ հա­նած հա­յաս­տան­յան այ­ցը:

ԻՆՉՈՒ ԵԿԱՎ ՄՈՒՍՏԱՖԱԵՎԸ

­Թե ին­չու էր Նի­կոլն ընտ­րութ­յուն­նե­րի շե­մին հա­մա­ձայն­վել Ադր­բե­ջա­նի փոխ­վար­չա­պետ Շա­հին Մուս­տա­ֆա­եւի հա­յաս­տան­յան այ­ցի հետ, տար­բեր խո­սակ­ցութ­յուն­ներ են պտտվում: Ընդ ո­րում, գործ­նա­կա­նում նախ այն մա­սին, որ դա պետք է քա­րոզ­չա­կան ակ­ցիա հա­մա­րել` նի­կոլ­յան «խա­ղա­ղութ­յուն» գո­վազդ­վող սցե­նա­րի հա­մա­տեքս­տում: Սա­կայն այս վար­կա­ծը հարց է ա­ռա­ջաց­նում. ե­թե քա­րոզ­չութ­յուն էր, ա­պա դա պետք է գո­նե իշ­խա­նութ­յուն­նե­րի կող­մից ա­ռա­վե­լա­գույնս գո­վազդ­վեր: Մինչ­դեռ հա­յաս­տան­յան հան­րութ­յունն այդ այ­ցի մա­սին ա­ռա­ջին տե­ղե­կութ­յու­նը ստա­ցավ ոչ թե մեր պաշ­տո­նա­կան աղբ­յուր­նե­րից, այլ ա­զե­րիա­կան լրատ­վա­մի­ջոց­նե­րից: Իսկ դա տա­րօ­րի­նակ է, ե­թե Մուս­տա­ֆաե­ւը ե­կել էր ցույց տա­լու հա­մար, թե, տե­սեք, Փա­շին­յանն ինչ ան­նա­խա­դեպ ձեռք­բե­րում­ներ ու­նի:

­Բա­ցի այդ, աս­տի­ճա­նա­բար հայտ­նի դար­ձավ, որ Մուս­տա­ֆաե­ւի գա­լը ըն­դա­մե­նը սահ­մա­նա­զատ­ման հար­ց­երով հեր­թա­կան հան­դի­պու­մը չէ, ո­րը նա եւ Մ­հեր Գ­րի­գոր­յա­նը պար­բե­րա­բար անց­կաց­նում են, եւ այդ հան­դի­պում­նե­րի արդ­յուն­քում միայն Տա­վու­շում է մի փոքր հատ­ված սահ­մա­նա­զատ­վել: Ընդ­հա­կա­ռակ­ը, Մուս­տա­ֆաե­ւի այս այցն ա­վե­լի լայն էր. խո­սակ­ցութ­յուն­ներ կան հա­յաս­տան­յան ինչ­–որ գոր­ծա­րար­ խմբի հետ քննար­կում­նե­րի մա­սին, այդ թվում` ապ­րանք­նե­րի եւ ծա­ռա­յութ­յուն­նե­րի փո­խա­դարձ մա­տա­կա­րա­րում­նե­րի, տա­րան­ցիկ բեռ­նա­փո­խադ­րում­նե­րի եւ այդ կար­գի այլ հար­ցե­րի հետ կապ­ված: Լավ բան է սա, թե` ոչ, այդ մա­սին չէ խոս­քը, այլ նրա, որ այդ դեպ­քում հա­յաս­տան­յան իշ­խա­նութ­յուն­նե­րը նախ պետք է հան­գա­մա­նո­րեն հան­րութ­յա­նը բա­ցատ­րեին, թե նման գոր­ծըն­թաց­ներ կան, դրանք բխում են «խա­ղա­ղութ­յան օ­րա­կար­գից» եւ մեզ այս­–այս օգուտ­ներն են խոս­տա­նում: Ի վեր­ջո, խոս­քը ոչ թե մի սո­վո­րա­կան պե­տութ­յան հետ հա­րա­բե­րութ­յու­ննե­րի մա­սին է, այլ այն երկ­րի, ո­րի հետ ու­նենք տաս­նամ­յա թշնա­մութ­յու­ն, եւ որն­ այս պա­հին էլ օ­կու­պաց­ված է պա­հում հա­յաս­տան­յան հո­ղե­րը: Վեր­ջա­պես, այս հա­մա­տեքս­տում նաեւ խոս­վում է այն մա­սին, որ Մուս­տա­ֆաե­ւի այ­ցի ժա­մա­նակ քննարկ­վել է նաեւ Հա­յաս­տան 300 հա­զար ա­զե­րի բե­րե­լու թե­ման: Ընդ ո­րում, նման ըն­կա­լում ա­ռա­ջաց­րեց նաեւ Մուս­տա­ֆաե­ւի ցան­կութ­յու­նը` գնալ Տա­վու­շի իր ծննդա­վայր գյու­ղը: Ու երբ նման ի­րա­վի­ճա­կում ա­մեն բան գաղտ­նի են պա­հում, ա­պա դա, թե­րեւս, այն­քան էլ նման չէ Նի­կո­լին «գո­վազ­դող» այ­ցի: Ա­վե­լին, կա­րե­լի է հա­կա­ռա­կի մա­սին եւս խո­սել, թե այդ այ­ցը, իր ողջ գաղտ­նիութ­յամբ հան­դերձ, կա­րե­լի է նաեւ ըն­կա­լել, որ­պես ոչ թե նա­խընտ­րա­կան օ­գուտ, այլ Նի­կո­լին ուղղ­ված եւս մեկ հար­ված: Ու վե­րա­դառ­նում ենք նախ­նա­կան հար­ցին. ե­թե ակն­հայտ օ­գու­տը տե­սա­նե­լի չէ, ու փո­խա­րե­նը կա­րող ենք խո­սել հնա­րա­վոր նա­խընտ­րա­կան վնաս­նե­րի մա­սին, ա­պա ին­չո՞ւ այս պա­հին նման այց ե­ղավ:

ԱԼԻԵՎԻ ՆՈՐ ԽԱՂԵՐԸ

Ընդ ո­րում, նաեւ ար­տա­քին քա­ղա­քա­կա­նութ­յան ի­մաս­տով եւս տվյալ պա­հին նման այ­ցը Հա­յաս­տա­նի հա­մար առն­վազն ցան­կա­լի չէր: Ն­կա­տի ու­նենք այս հեր­թա­կան սրա­ցում­նե­րը, որ վեր­ջին օ­րե­րին սկսել են նկատ­վել Ի­րա­նի եւ Ադր­բե­ջա­նի հա­րա­բե­րութ­յուն­նե­րում: Այ­սինքն, ո­րո­շա­կի պաու­զա­յից հե­տո Թեհ­րա­նը նո­րից ա­ռա­ջին պլան է բե­րում թե­ման, թե Բա­քուն շատ կոնկ­րետ աշ­խա­տանք է տա­նում Ի­րա­նի դեմ: Նախ, ի­րա­նա­կան քա­ղա­քա­գի­տա­կան շրջա­նակ­ներն են ա­ռաջ­նա­յին պլա­նում պա­հում Բաք­վի հետ իս­րա­յել­յան «Մոս­սա­դի» հետ գե­րակ­տիվ կա­պե­րը, եւ շա­րու­նակ­վում են Իս­րա­յե­լից Ադր­բե­ջա­նին զեն­քի ակ­տիվ մա­տա­կա­րա­րում­նե­րը: Դ­րան էլ ա­վե­լա­ցան նույն փոր­ձա­գի­տա­կան շրջա­նակ­նե­րի այն պնդում­նե­րը, որ սպա­սե­լի է Ադր­բե­ջա­նից Ի­րան ցա­մա­քա­յին ներ­խու­ժում, ա­սենք այն սցե­նա­րով, ո­րը տե­ղի ու­նե­ցավ Սի­րիա­յում: Իսկ ար­դեն պաշ­տո­նա­կան մա­կար­դա­կով` Բաք­վին ուղղ­ված լուրջ մե­ղադ­րանք­ներ ներ­կա­յաց­րեց Ի­րա­նի նախ­կին արտ­գործ­նա­խա­րար (­Մահ­մուդ Ահ­մա­դի­նեդ­ջա­դի նա­խա­գա­հութ­յան ժա­մա­նակ), ներ­կա­յումս խորհր­դա­րա­նի ան­դամ եւ ի­րա­նա­կան կոշտ ազ­գայ­նա­կան թե­ւի կար­կա­ռուն ներ­կա­յա­ցու­ցիչ Մա­նու­չեհր Մո­թա­քին, թե պա­տե­րազ­մի փու­լում Ադր­բե­ջա­նը օգ­նել է Իս­րա­յե­լին` Ի­րա­նի վրա հար­ձա­կում­նե­րում: Այդ թվում, որ Ի­րա­նի հյու­սի­սա­յին գո­տու վրա հար­ձա­կում­նե­րի ժա­մա­նակ օգ­տա­գործ­վել Ադր­բե­ջա­նի օ­դա­յին տա­րած­քը եւ­ օ­դա­նա­վա­կա­յան­նե­րը: Ա­վե­լին, որ կան հա­ղոր­դագ­րութ­յուն­ներ, որ ադր­բե­ջա­նա­կան օ­դա­նա­վա­կա­յան­նե­րը «գտնվում են սիո­նիս­տա­կան ​​ռե­ժի­մի վե­րահս­կո­ղութ­յան տակ»:

Ի­հար­կե, այս ֆո­նին կա­րե­լի է հի­շեց­նել Ադր­բե­ջա­նին, այդ թվում` Նա­խի­ջե­ւա­նին պա­տե­րազ­մի ժա­մա­նակ հասց­ված ի­րա­նա­կան մի քա­նի հար­ված­նե­րի մա­սին, ո­րի հետ կապ­ված Բա­քուն հիս­տե­րիա սար­քեց, բայց նույն­քան ա­րագ էլ աղ­մու­կը դա­դա­րեց­րեց: Ն­ման էր, որ էն գլխից Հեյ­դա­րո­վի­չին բա­ցատ­րե­ցին, որ այդ խա­ղը շա­րու­նա­կե­լը կա­րող է բարդ հե­տե­ւանք­նե­րի տա­նել, եւ նա էլ, թե­րեւս ըն­թաց­քից կռա­հե­լով, որ Ի­րա­նին մի քա­նի օ­րում հաղ­թե­լու սցե­նա­րը չի աշ­խա­տում, ո­րո­շեց շատ աչ­քի չընկ­նել: Բայց ա­հա հի­մա, երբ օ­րա­կար­գում է մնում Ի­րա­նի դեմ ցա­մա­քա­յին օ­պե­րա­ցիա­յի հար­ցը, ո­րի մեկ­նար­կը կա­րող է ցան­կա­ցած պա­հի տրվել, Ա­լիեւն ար­դեն ընտ­րութ­յուն կա­տա­րե­լու պար­տադ­րան­քի ա­ռաջ է. մտնե՞լ այդ խա­ղի մեջ, ին­չին նրան ակն­հայ­տո­րեն Իս­րա­յե­լը մղում է, թե՞ դա դեռ շատ վտան­գա­վոր է: Ու ա­հա այս ֆո­նին մե­ղադ­րանք­նե­րի տա­րա­փը, ո­րը սկսվեց Ի­րա­նից, նման է Ա­լիե­ւին ուղղ­ված նոր զգու­շաց­ման, որ այս ան­գամ ա­մեն բան կա­րող է մի քա­նի ա­նօ­դա­չո­ւի հար­վա­ծով չսահ­մա­նա­փակ­վել:

ՄՈՍԿՎԱՅԻ ՀԵՏ ԵՎՍ ՆՈՐ ԽՆԴԻՐՆԵՐ ԿԱՆ

Մ­յուս կող­մից էլ, վեր­ջին օ­րե­րին նկատ­վում է նաեւ Ռու­սաս­տա­նի հետ Ադր­բե­ջա­նի հա­րա­բե­րութ­յուն­նե­րի նոր սրաց­ման հա­վա­նա­կա­նութ­յուն: Ա­մեն բան սկսվեց նրա­նից, որ վեր­ջին ժա­մա­նակ­ներս ուկ­րաի­նա­կան ա­նօ­դա­չու­նե­րը սկսե­ցին հար­վա­ծել Ու­րա­լի գո­տուն: Այն դեպ­քում, երբ Ուկ­րաի­նա­յից ա­նօ­դա­չու­նե­րը նման հե­ռա­վո­րութ­յան հաս­նել չեն կա­րող:

Ի­րա­վի­ճա­կը փաս­տա­ցի բա­ցատ­րութ­յուն ստա­ցավ նա­խօ­րեին, երբ Ղա­զախս­տա­նի Ակտ­յո­բինս­կի շրջա­նում ուկ­րաի­նա­կան ա­նօ­դա­չու թռչող սարք կոր­ծան­վեց: Դա հիմ­նա­վո­րում է, թե կոնկ­րետ որ ուղ­ղութ­յու­նից են հար­վա­ծում Ռու­սաս­տա­նի խոր­քե­րին: Ըստ այդմ, ռու­սա­կան փոր­ձա­գի­տա­կան աղբ­յու­րը միան­գա­մայն տե­ղին գնա­հա­տում է նման պատ­կեր. «Թե կոնկ­րետ որ երկ­րից` Ղա­զախս­տա­նի՞ց, Կաս­պից ծո­վի գո­տու այլ երկ­րի՞ց, ա­սենք` Ադր­բե­ջա­նից, դեռ հիմ­նա­վո­րում է պա­հան­ջում: Սա­կայն մեկ բան այս պա­հին հաս­տատ է` դրանք թռչում են ՀԱՊԿ ան­դամ Ղա­զախս­տա­նի օ­դա­յին տա­րած­քով՝ դե­պի Վոլ­գա­յի շրջա­նի քա­ղաք­ներ եւ Ու­րալ»:

Ընդ ո­րում, Ղա­զախս­տա­նից հար­ված­ներ հասց­նե­լու տար­բե­րա­կի հետ կապ­ված ռու­սա­կան փոր­ձա­գի­տա­կան աղբ­յուր­նե­րը վե­րա­պա­հում­ներ ու­նեն. դա Տո­կաե­ւի կող­մից չա­փա­զանց կո­պիտ քայլ կլի­ներ: Ղա­զախս­տա­նի օ­դա­յին տա­րածքն օգ­տա­գոր­ծե­լու տար­բե­րակն ա­վե­լի ի­րա­տե­սա­կան են գնա­հա­տում. այդ դեպ­քում ղա­զախ­նե­րը կա­րող են գո­նե ար­դա­րա­նալ, թե մեծ տա­րածք ու­նեն, օ­դա­յին ամ­բողջ տի­րույ­թի նկատ­մամբ ամ­բող­ջա­կան հսկո­ղութ­յուն չկա, ա­ռա­վել եւս, դե­պի ռու­սա­կան ուղ­ղութ­յամբ, քա­նի որ այն­տե­ղից ո­րե­ւէ վտանգ չեն սպա­սում: Դ­րա­նից էլ օգտ­վել են ի­րա­կան հար­վա­ծող­նե­րը: Իսկ դա ակ­նարկ է այն մա­սին, որ ռու­սա­կան փոր­ձա­գի­տա­կան աղբ­յուր­ներն ա­վե­լի հակ­ված են Ադր­բե­ջա­նի տա­րած­քից հար­ված­նե­րի վար­կա­ծի օգ­տին: Ա­ռա­վել եւս, այն ջերմ շփում­նե­րից եւ Զե­լենս­կու հետ հա­մա­տեղ ռազ­մա­կան արդ­յու­նա­բե­րութ­յուն հիմ­նե­լու մա­սին Ա­լիե­ւի վեր­ջին հայ­տա­րա­րութ­յուն­նե­րից հե­տո: «Հար­մար կստաց­վի, հենց Ադր­բե­ջա­նում հա­մա­տեղ ար­տադ­րութ­յան տակ ա­նօ­դա­չու­ներ կհա­վա­քեն եւ այն­տե­ղից էլ դրանք կար­ձա­կեն»,–­ են­թադ­րում է ռու­սա­կան փոր­ձա­գետ­նե­րից մե­կը:

ՀԱՅԱՍՏԱՆԸ ԿԱՐՈՂ Է ԱԼԻԵՎԻ ՀԱՄԱՐ ԴԱՌՆԱԼ ՄԻԱԿ ՃԱՆԱՊԱՐՀ

Այս­պի­սով, մեկ միտք գնա­լով ա­վե­լի ու ա­վե­լի հաս­տա­տուն է դառ­նում. Ա­լիեւն ակն­հայ­տո­րեն ինչ­–որ բարդ կոմ­բի­նա­ցիա­նե­րի մեջ է, ո­րը կա­րող է նաեւ շատ վտան­գա­վոր դառ­նա ու շատ ա­րագ: Միայն թե Բաք­վի հա­մար մեկ էա­կան խան­գա­րող գոր­ծոն այս պա­հին կա: Ն­ման բո­լոր կաս­կա­ծե­լի օ­պե­րա­ցիա­նե­րը են­թադ­րում են Ադր­բե­ջանից դե­պի ա­րեւմտ­յան ուղ­ղութ­յամբ կա­յուն լո­գիս­տի­կա­յի առ­կա­յութ­յուն: Բայց ա­հա Վ­րաս­տա­նը, որ այդ ուղ­ղութ­յամբ Ադր­բե­ջա­նի հիմ­նա­կան ճա­նա­պարհն է, ի­րեն չա­փա­զանց զգույշ է դրսե­ւո­րում: Թ­բի­լի­սին դեռ էն գլխից հաս­կա­ցավ, որ ա­րեւմտ­յան ծրագ­րե­րը են­թադ­րում են Վ­րաս­տա­նին, որ­պես մսա­ցու, ուղ­ղոր­դել Ռու­սաս­տա­նի դեմ, եւ դա չե­զո­քաց­նե­լու հա­մար ծանր ճա­նա­պարհ ան­ցան, ընդ­հուպ` նոր հե­ղաշրջ­ման շե­մին հաս­նե­լով: Ու հի­մա հա­զիվ թե նույ­նիսկ լո­գիս­տի­կա­ներ տրա­մադ­րե­լով, կցան­կա­նան նման խա­ղե­րի կի­զա­կե­տում հայտն­վել: Ա­ռա­վել եւս, որ ռուս–վ­րա­ցա­կան հա­րա­բե­րութ­յուն­նե­րում, հատ­կա­պես` տնտե­սա­կան հար­թա­կում կա շատ լուրջ դի­նա­մի­կա: Ա­սենք, ռու­սա­կան նավ­թը Վ­րաս­տա­նում վե­րամ­շա­կե­լու տես­քով, ո­րը ար­դի աշ­խար­հում կա­րող է լրջա­գույն ա­ռա­վե­լութ­յուն դառ­նալ:

­Սա նշա­նա­կում է, որ կրի­տի­կա­կան պա­հին կա­րող է ան­գամ վրա­ցա­կան եր­կին­քը փակ­վել Ադր­բե­ջա­նի հա­մար, ո­րի դեպ­քում Հա­յաս­տա­նը կմնա օ­դա­յին միակ կա­մուր­ջը դե­պի, ա­սենք, Իս­րա­յել: Ընդ ո­րում, Հա­յաս­տա­նով լո­գիս­տի­կա կա­ռու­ցե­լու ռազ­մա­կան տար­բե­րակն այս պա­հին քիչ ի­րա­տե­սա­կան է: Հա­յաս­տա­նի հա­րա­վում նման ճեղ­քու­մը Ի­րա­նի կող­մից ոչ թե պար­զա­պես «կար­միր գիծ» է գնա­հատ­վում, այլ պա­տե­րազ­մա­կան ի­րա­վի­ճա­կում անվ­տան­գա­յին ու­ղիղ սպառ­նա­լիք: Իսկ ա­հա հյու­սի­սում ռու­սա­կան ռազ­մա­բա­զան է, ո­րը հաշ­վի չառ­նել, ան­գամ Նի­կո­լի ներ­կա կուր­սը հաշ­վի առ­նե­լով, հնա­րա­վոր չէ: Փո­խա­րե­նը, կա­րե­լի է լո­գիս­տի­կա­ներ ստեղ­ծել տնտե­սա­կան կա­պե­րի ան­վան տակ, թե­կու­զեւ` օ­դա­յին: Մուս­տա­ֆաե­ւի այ­ցի շրջա­նակ­նե­րում գոր­ծա­րար­նե­րի հետ շփում­նե­րը կա­րո՞ղ են նման հե­ռան­կար ձե­ւա­վո­րել. ի­հար­կե:

­Բայց, ա­մեն դեպ­քում, շատ բան մնում է կախ­ված, թե ի­րա­նա­կան պա­տե­րազ­մի հար­ցով ինչ գործ­նա­կան ծրագ­րեր այս պա­հին ու­նի Թ­րամ­փը: Եվ այն, որ Նե­թան­յա­հուն պատ­րաստ­վում է հեր­թա­կան ան­գամ Վա­շինգ­տոն մեկ­նել, թե­րեւս ակ­նարկ է, որ Թ­րամ­փի «վճռա­կա­նութ­յան» հար­ցում, այ­նո­ւա­մե­նայ­նիվ, կաս­կած­ներ կան: Իսկ այդ դեպ­քում, Ա­լիե­ւը հաս­տատ կա­մի­կա­ձե չէ, որ իր ներ­կա «մանր–­մու­նր» գոր­ծո­ղութ­յու­ննե­րը հասց­նի Ի­րա­նի հետ բախ­ման աս­տի­ճա­նի:

Այս թեմայով Նավթի համաշխարհային գների նոր թռիչքը դարձավ անխուսափելի. հնարավոր է 150 դոլարից անցումը Եվրոպան ստիպված է նոր ռազմավարության անցնել Մոսկվայի հարցով Հայաստանի իշխանությունը ներկայացնողները դավաճանել են մի բուռ հայ ժողովրդին ու մտադիր են ոչնչացնել նրան Նախկին վարչապետի ընտանիքը սգում է ՇՏԱՊ. Նարիմանյանը ցույց է տալու այն մարդկանց, ովքեր դիմակով և առանց դիմակի բռնության են ենթարկել. Խորխոռունու սպանության հետքերով