Կա՛մ Փաշինյանն է կորցնում իշխանությունը, կա՛մ մենք կորցնում ենք երկիրը

Սուրեն Սուրենյանց, պատմաբան, քաղաքականության մեջ է 1993 թվականից՝ որպես սոցիալական ուղղվածության ուսանողական շարժման կազմակերպիչ, 1996 թվականին հացադուլ կազմակերպեց նախագահական նստավայրի մոտ, սակայն երկու օր անց իշխանությունը բավարարեց հացադուլավորների պահանջները. այն ժամանակ նա դեռ չէր կորցրել իր մարդկայնությունը։ Աշխատել է որպես քաղաքական մեկնաբան հանրապետական ռադիոյում։ 2004 թվականին նա ձերբակալվել է իշխանությունը տապալելու կոչ անելու համար, հենց այդպես էր ձևակերպված նրա կանխատեսումը առ այն, որ «հողը այրվելու է ներկայիս իշխանության ոտքերի տակ», երեք ամիս անցկացրեց բանտում։ Եվ եթե ձերբակալությունը կոպտորեն կատարվեց, ապա բանտապահների վերաբերմունքը մեղմ էր։ Երկու պատճառով. նախ՝ պահակախումբը գիտակցում էր իշխանությունների դեմ բողոքների արդարացիությունը, երկրորդ՝ ո՞վ գիտե, բա որ հանկարծ նրանք իսկապես գան իշխանության, ինչո՞ւ փչացնենք նրանց հետ հարաբերությունները։ Նա երկրորդ անգամ ձերբակալվեց 2008 թվականի մարտի 1-ի իրադարձությունների պատճառով, նա ելույթ էր ունենում հետընտրական պայքարի շրջանակներում Լևոն Տեր-Պետրոսյանի կազմակերպած հանրահավաքներում։ Ելույթ էր ունենում նաև ներկայիս վարչապետ Փաշինյանը, ճիշտ է, վերջինս բացահայտորեն բռնության կոչ էր անում։ Նրա երկրորդ ժամկետը նույնպես սահմանափակվեց երեք ամսով։ Այսինքն՝ նա ունի քաղաքական պատկառելի անցյալ։ 2020 թվականին նա ստեղծեց «Դեմոկրատական ​​այլընտրանք» կուսակցությունը, որը սերտորեն համագործակցում է Գագիկ Ծառուկյանի «Բարգավաճ Հայաստան» կուսակցության (ԲՀԿ) հետ՝ պահպանելով կապերը առաջին և երրորդ նախագահների հետ։ Երկրորդ և երրորդ նախագահների նկատմամբ նրա երբեմնի կոշտ դիրքորոշումը Արցախի կորստից հետո փոխարինվել է ավելի հանդուրժողական դիրքորոշմամբ։

– Հունիսի 7-ի ընտրություններում իշխանությունն ունի արևմտյան և թուրքական ուղեղային կենտրոնների տեխնոլոգիական աջակցությունը, որոնք տիրապետում են «կառավարվող քաոսի» մեխանիզմին, ինչը թույլ է տալիս նրանց իշխանության գլուխ պահել իրենց ձեռնտու անհատներին՝ միաժամանակ պառակտելով ընդդիմությանը։

– Ինչը լիովին բնական է։ Այնուամենայնիվ, ընդդիմությունն այժմ ապրում է համախմբման փուլ, և կարելի է հաստատել համախմբման չորս կենտրոնների ստեղծումը։ Մի կենտրոնը Ծառուկյանի ԲՀԿ-ն է, որի մեջ այսօր մտնում է մեր կուսակցությունը, «Մայր Հայաստան»-ը Անդրանիկ Թևանյանի գլխավորությամբ և այլ ուժեր։ Երկրորդ կենտրոնը Սամվել Կարապետյանն է «Ուժեղ Հայաստան»-ով, երրորդը՝ Ռոբերտ Քոչարյանը՝ Հայ հեղափոխական դաշնակցության (ՀՅԴ) հետ դաշինքով, չորրորդը ձևավորվում է մարդու իրավունքների նախկին պաշտպան Թաթոյանի շուրջը։ Վերջինս ռեսուրսներով զիջում է վերը նշված երեք կենտրոններին, բայց ունի պատկառելի վարկանիշ, որը ձեռք է բերել մարդու իրավունքների պաշտպան եղած ժամանակ։ Այս գործընթացները որոշակի լավատեսություն են ներշնչում։ Նախընտրական ցուցակները, ըստ համախմբման կենտրոնների առաջնորդների, կազմված կլինեն դրական հասարակական ընկալում ունեցող մարդկանցից, չեմ վախենա այդ բառից՝ մերիտոկրատներից։ Հասկանալի է, որ ինչ-որ մեկը կցանկանա, որ ամբողջ ընդդիմությունը միավորվի մեկ դաշինքի մեջ, բայց, իմ կարծիքով, համախմբման չորս կենտրոնները հասարակությանն ավելի լայն ընտրություն են առաջարկում, քան եթե դա լիներ մեկ դաշինք՝ մեկ ծրագրով։

– Եվ այստեղ հարց է ծագում. որքանո՞վ են այս կենտրոնները ունակ համագործակցելու: Կառավարելի քաոսը ենթադրում է նրանց միջև եղած հակասություններն այնքան ուռճացնել, որպեսզի միմյանց նկատմամբ նրանց ատելությունը գերազանցի ներկայիս իշխանության մերժմանը:

– Այո՛, կենտրոնների միջև համաձայնությունն անհրաժեշտ է, բայց առաջիկա ընտրությունների ինտրիգը կենտրոնների միջև մրցակցության մեջ չէ, այլ քվեարկությանը մասնակցող ընտրողների քանակի։ Իշխանությունները ձգտում են այնպես անել, որ ընտրողների քանակը չգերազանցի 1,200,000-ը. ընտրազանգվածի անտարբերությունը նրանց հաշվարկների մեջ է մտնում։ Ցածր մասնակցության դեպքում ընտրողների վրա ճնշումն ավելի արդյունավետ կլինի, վարչական ռեսուրսներն ամբողջությամբ կօգտագործվեն և այլն։ Կազմակերպված է նույնիսկ «Բոլորի դեմ» շարժումը, որը փաստացի նշանակում է, որ դրա մասնակիցների ձայները իշխանությունների օգտին են և այլն։ Բայց եթե ընտրողների քանակը գերազանցի 1,300,000-ը, ապա իշխանության նախաձեռնությունները կդժվարանան։ Ավելին ասեմ, նման մասնակցության դեպքում իշխանությունը կպարտվի։

– Հիշենք մեծ առաջնորդին վերագրվող այն արտահայտությունը, թե ընտրություններում հաղթում է նա, ով հաշվում է։ Իսկ հաշվում է իշխանությունը։

 – Այո՛, բայց ընտրողների բարձր մասնակցության դեպքում հետընտրական գործընթացների հավանականությունը մեծանում է, երբ ընտրողներն իրենց բողոքն են հայտնում իրենց ձայների գողության դեմ։ Ես կառանձնացնեի ընտրությունների երեք որոշիչ փուլ։ Առաջինը, ինչպես ասացինք, 1,300,000-ից ոչ պակաս ընտրողների մասնակցությունն է։ Իշխանության հաղթանակի և պարտության միջև այս հարյուր հազարի տարբերությունը ստացված է ընտրական գործընթացի առանձնահատկությունների վրա հիմնված կոնկրետ հաշվարկների արդյունքում։ Երկրորդ փուլը կեղծիքներ թույլ չտալն է և այլն։ Երրորդ փուլը հետընտրական գործընթացներն են, երբ մարդիկ բողոք են արտահայտում իրենց ձայները գողանալու կապակցությամբ։ Բոլոր փուլերը պահանջում են կազմակերպչական ու տեղեկատվական լայնածավալ աշխատանք։ Հայաստանի նորագույն պատմության մեջ հետընտրական շրջանում ընտրողների ակտիվությունը մեծ դեր է խաղացել։ Ճիշտ է, դա հաղթանակի չի հանգեցրել, բայց գործընթացները բուռն են զարգացել, և իշխանությանը այս փորձերից հետո չի հաջողվի ուժով ճնշել լավ կազմակերպված գործընթացը, հատկապես, երբ երկիրը կործանման եզրին է։ Նախորդ բողոքի ցույցերի սխալները հարկավոր է հաշվի առնել, բայց, այնուամենայնիվ, ես ուզում եմ, որ իշխանափոխությունը տեղի ունենա խաղաղ ճանապարհով, և դա հնարավոր եմ համարում, քանի որ հիասթափությունը ներկայիս իշխանությունից պարզապես չափից դուրս է։

– Իշխանության փողոցային զավթման ամենամեծ հաջողությունը, այնուամենայնիվ, 2018 թվականի «թավշյա հեղափոխությունն» էր, որին նպաստեց այն ժամանակվա նախագահ Սերժ Սարգսյանը, որը կարողացավ որոշ տեղերում ստեղծել, իսկ որոշ տեղերում զարգացնել կառավարման օլիգարխիկ մոդել՝ սոցիալական շարժման աստիճանական արգելափակման հետ՝ հասարակության հետ հաղորդակցության գործնական բացակայության ֆոնի վրա։ Եվ միջոցների որոշակի ներդրմամբ իշխանությունը փլուզվեց՝ չկարողանալով կամ չցանկանալով իրեն պաշտպանել։

– 2022 թվականին արևմտյան հովանավորները, մասնավորապես Շառլ Միշելն ու Մակրոնը, համոզեցին Փաշինյանին, որ Ուկրաինայում պարտության հետևանքով Ռուսաստանի հոգեհանգիստը մոտենում է, «Ռուսաստանը վերջացած է» արտահայտության պես մի բան, և ճիշտ ժամանակն է արմատապես փոխելու ուղղությունը՝ հրաժարվելով Ռուսաստանից և ընկնել Արևմուտքի գիրքը։ Չենք խոսի այն ինտելեկտի մակարդակի մասին, որը թույլ է տալիս տրվել նման մանիպուլյացիաներին։ Նրանցից ոգեշնչված՝ Փաշինյանն արդեն խորհրդարանում հայտարարեց, որ Արցախի հարցում հարկավոր է իջեցնել պահանջների նշաձողը, կոպիտ ասած՝ այն հանձնել թուրքերին։ Արևմուտքին հետաքրքրում էր մի բան՝ դուրս մղել Ռուսաստանին Հարավային Կովկասից, և նրանք դրան հասան Փաշինյանի օգնությամբ։ Իմիջիայլոց, կեղծ արևմտամետներով ներկայացված Փաշինյանի շրջապատն էլ լիովին համամիտ էր իր առաջնորդի արկածախնդրությանը։ Ի դեպ, նրանք այսօր էլ հավատում են Ուկրաինայում Ռուսաստանի պարտությանը։ Արդյունքում, Փաշինյանն ու նրա ընկերախումբը ընկալվում են որպես արևմտյան ուլտրալիբերալների սպասարկող անձնակազմ, որոնց Հայաստանում ներկայացնում է Թուրքիան։ Ի դեպ, նաև ԱՄՆ-ի փոխնախագահ Վենսը, անտեսելով ժողովրդավարական պայմանականությունները, աջակցություն հայտնեց Փաշինյանին իշխանությունը վերարտադրելու նրա պայքարում, սա այն դեպքում, երբ Թրամփը պայքար է ձևացնում ուլտրալիբերալների դեմ։ Այնուամենայնիվ, Փաշինյանը, որը խաղում է  ուլտրալիբերալների իդեալական վասալի դերը, ձեռնտու է ԱՄՆ-ին։

– Եկեք այստեղ պարզաբանում անենք։ Այսպիսով, ուլտրալիբերալ հոսանքի մեջ, այսպես անվանենք այն, հեշտությամբ տեղավորվում է Թուրքիան իր ծայրահեղ ոչ լիբերալ կառուցվածքով, իր ցեղասպանությամբ, որը նա չի պատրաստվում ճանաչել, ցեղասպան Ադրբեջանը, որն այն իրականացրեց Արցախում, ցավոք, ռուս խաղաղապահների ներկայությամբ։ Որտե՞ղ է այստեղ լիբերալիզմը։

– Եկեք խնդրին նայենք աշխարհաքաղաքական տեսանկյունից՝ հիմնական խոշոր խաղացողներով՝ Թուրքիայի, Իրանի, Ռուսաստանի հետ։ Միանգամից նշենք, որ ուլտրալիբերալները որևէ զգացմունք չունեն Հայաստանի կամ հայերի նկատմամբ։ Նրանց համար հիմնական խնդիրն է այստեղ Ռուսաստանի ազդեցությունը թուլացնելը, իսկ ինչ կլինի Հայաստանի հետ՝ նրանց համար սկզբունքորեն հետաքրքիր չէ։ Ժողովրդավարություն, հումանիզմ՝ դրանք չկան, ի դեպ, երբեք էլ չեն եղել։ Չկան բարի կամ չար կայսրություններ, կան միայն անձնական շահեր իրենց իշխանությունների պատկերացումներում։ Դաշինք ԱՄՆ-ի և Սաուդյան Արաբիայի հե՞տ, որը ոչ մի կապ չունի ժողովրդավարության հետ, Պարսից ծոցի միապետությունների հե՞տ։ Այնտեղ ժողովրդավարություն չի եղել, բայց ԱՄՆ-ի հետ դաշինքը ակնհայտ է։ Այստեղ, ինչպես մեզ սովորեցնում է իրական քաղաքականությունը, միայն սեփական անվտանգության պատկերացումներն են և նյութական շահերը, ոչ ավելին։ Ի դեպ, «Թրամփի կամուրջն» էլ Հայաստանի կամ Ադրբեջանի մասին չէ. այն Կենտրոնական Ասիայի ռեսուրսները Արևմուտք տեղափոխելու մասին է՝ շրջանցելով Ռուսաստանն ու Իրանը, ռազմական ասպեկտների մասին չենք խոսի։ «Թրամփի կամուրջը», չփոխելով նրա բովանդակությունը, լիովին կարելի է անվանել «թուրանական կամուրջ»։ Հայաստանի սուբյեկտայնությունն այդտեղ ընդհանրապես ոչ մի կապ չունի։ Բացի դրանից, Հայաստանի սուբյեկտայնությամբ շահագրգռված են միայն երկու տերություններ՝ Ռուսաստանը՝ իր ուկրաինական հիմնախնդրով, և Իսրայելի վզափոկով ԱՄՆ-ի դեմ պատերազմող Իրանը։

Հասկանալի է, որ Ռուսաստանը Հայաստանի հետ իր հարաբերություններում թույլ է տվել սխալներ, որոնք այսօր ընդունում է նաև Ռուսաստանի քաղաքական հանրությունը։ Նշեմ, որ Փաշինյանից առաջ Հայաստանի ոչ մի ղեկավար Արցախը չի ճանաչել ադրբեջանական, սակայն մենք Ռուսաստանի հետ մեկ քաղաքակրթական դաշտում ենք, և այն պահանջում է մեր շատ ուշադիր վերաբերմունքը նրա նկատմամբ։ Ավելին, միայն Ռուսաստանը կարող է լինել մեր դաշնակիցը, մնացածը գործընկերներ են՝ ռազմավարական կամ ոչ այնքան։ Արևմուտքի դաշնակից լինելու թեմայով ֆանտազիաները աղքատների օգտին են։ Դրա հիմնական գաղափարախոսությունը ռուսատյացությունն է, և ոչ ավելին։ Արևմտյան վերնախավերի պատկերացմամբ կարելի է  առևանգել նախագահների, ավերել դպրոցներ, ինչպես դա եղավ Իրանում, և բողոքի ոչ մի խոսք։ Մեզ չէր խանգարի արտահայտվել այս առիթով, բայց մենք նույնպես լռում ենք։ Եվ եթե մենք ընդունում ենք այն միտքը, թե ով ուժեղ է, նա էլ ճիշտ է, ապա ստիպված կլինենք հաշտվել այն բանի հետ, որ թուրքական հատուկ նշանակության ուժերը կարող են առևանգել մեր ընդդիմադիր վերնախավին։ Իշխող վերնախավը նրանց ձեռնտու է։

– Որոշակի հանգամանքներում՝ նրան նույնպես։ Բայց վերադառնանք ընտրություններին։ Եթե միասնական ճակատով հանդես չգանք, այլ չորսով, ինչպես Դուք ուրվագծեցիք, նրանց համագործակցության հարցը դառնում է ծայրահեղ հրատապ, ինչի մասին հարկավոր է համաձայնության գալ արդեն հիմա։ Այսինքն՝ հաղթահարել անձնական ամբիցիաները՝ հանուն ընդհանուր գործի։

– Անկասկած։ Ընդհանուր համաձայնության հիմքում պետք է լինեն երկու հիմնական կետ՝ չհամագործակցել իշխանությունը ներկայացնող «Քաղաքացիական պայմանագրի» հետ և, կոալիցիա կազմելով՝ ձևավորել այն։ Ի դեպ, Գյումրու ընտրություններում, որտեղ իշխանությունը պարտվեց, հիմնական համաձայնությունը, ընդ որում՝ բանավոր, այն էր, որ քաղաքապետ կդառնա նա, ով ամենաշատ ձայները կստանա, և այս համաձայնությունը պահպանվեց։ Իսկ իշխանությունը բնականաբար արձագանքեց իրեն բնորոշ կերպով. քաղաքապետին բանտարկեցին։ Հանրապետական ​​ընտրությունները ուրիշ են, և այստեղ հաղթողին չես կարող բանտարկել։ Խաղադրույքներն այստեղ բարձրացել են, և Փաշինյանն այս ընտրություններում վա բանկ կգնա։ Նրա համար իշխանությունը կորցնելը աղետ է, հետևաբար նրան մնում է վարչական և բռնաճնշիչ ապարատը, որի հնարավորությունները նույնպես անսահման չեն։ Ընտրություններից առաջ մի քանի հարյուր ընդդիմադիրների բանտարկել նա, իհարկե, կարող է՝ «դեմոկրատական» Արևմուտքի հավանությամբ, որն արդեն առատ գումար է ծախսել Փաշինյանին աջակցելու նպատակով ընտրություններին մասնակցելու համար։ Սակայն դա կարող է տարերային դժգոհություն առաջացնել՝ Փաշինյանի երկրպագուների շարքում թողնելով միայն մտավոր շեղումներով ու հակասոցիալական վարքագծով մարդկանց։ Սա չնայած այն հանգամանքին, որ նրա այսօրվա հենարանը ավելի լայն է, դա հիմնականում բնակչության լուսանցքային (մարգինալ) շերտերն են և նրանք, ովքեր ստացել են կամ պատրաստվում են ստանալ որոշակի արտոնություններ ներկայիս իշխանությունից։ Բոլորը միասին 30 %-ից ավել չեն: Իշխանությունը կրում է թշնամու հետ համագործակցության բոլոր նշանները՝ Հայաստանում ներկայացնելով թուրքական ու արևմտյան շահերը, և օգտվում է շատ լուրջ ուղեղային կենտրոնների աջակցությունից ու հրահանգներից, որոնք մեր երկրում կազմակերպեցին «թավշյա հեղափոխությունը»: Եթե ընդդիմությունը կարողանա ներգրավել պրոֆեսիոնալ քաղտեխնոլոգների, ապա կկարողանա ազատվել այս իշխանությունից քաղաքական պայքարով, ես դրանում համոզված եմ: Մի կողմում Փաշինյանն է, որը պարտության դեպքում կորցնում է ամեն ինչ, իսկ մյուս կողմում մենք ենք, որ պարտության դեպքում կորցնում ենք երկիրը:

Հարցազրույցը վարեց Արեն Վարդապետյանը

Այս թեմայով Փաշինյանի «դիվերսիֆիկացման» քաղաքականությունը Ալեքսանդրապոլի պայմանագիր 2 է «Գունավոր հեղափոխությունները»՝ հիբրիդային զենք Ֆաշիզմի ​​քարոզչությունը Հայաստանում անընդունելի է Արցախցի պատանի նկարչուհի Եվա Դանիելյան. «Միևնույն է, ես նկարելու եմ» Ֆուտբոլի պաշտոնյաների ոչ ֆուտբոլային կրքերը