Թուրքիան կարող է մտնել պատերազմի մեջ

Ի­րա­նի շուրջ պա­տե­րազ­մը հա­սավ մի վի­ճա­կի, երբ մնում է եր­կու ա­մե­նա­հա­վա­նա­կան զար­գաց­ման սցե­նար: Կա՛մ ԱՄՆ–ն պետք է վերց­նի իր զոր­քե­րը եւ սու­սու­փուս հե­ռա­նա, կա՛մ պետք է պա­տե­րազ­մը տե­ղա­փո­խի էս­կա­լա­ցիոն նոր մա­կար­դակ` ցա­մա­քա­յին օ­պե­րա­ցիա­յի, դեռ քիչ հա­վա­նա­կան մի­ջու­կա­յին հար­վա­ծի, ան­նա­խա­դեպ պրո­վո­կա­ցիա­յի եւ նման մեկ այլ բա­նի տես­քով: Պատ­ճա­ռը հաս­կա­նա­լի է. Վա­շինգ­տո­նը, ինչ­պես եւ սպաս­վում էր, հայտն­վել է, շախ­մա­տա­յին լեզ­վով աս­ված, պա­տա­յին ի­րա­վի­ճա­կում, եւ նաեւ ցուկց­վանգն է սկսել խեղ­դել, ու ա­մեն մեկ օր այս ի­րա­վի­ճա­կի պահ­պա­նու­մը էլ ա­վե­լի է սրում այդ պատ­կե­րը:

ԲԱՆԱԿՑՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐԻ ՏԱՐԲԵՐԱԿԸ

­Կան նաեւ այլ գոր­ծոն­ներ, ո­րոնք ԱՄՆ–Իս­րա­յե­լին պար­զա­պես պար­տադ­րում են ա­րա­գաց­նել վերջ­նա­կան ո­րոշ­ման կա­յա­ցու­մը: Օ­րի­նակ, ինչ­պես հայտ­նում է բրի­տա­նա­կան «Royal United Services Institute» ա­ռա­ջա­տար պաշտ­պա­նա­կան վեր­լու­ծա­կան կենտ­րո­նը, Իս­րա­յելն ա­ռա­ջի­կա մի քա­նի օ­րե­րին կսկսի սպա­ռել իր հա­կահր­թի­ռա­յին պա­շար­նե­րը, իսկ մեկ­–եր­կու շա­բա­թից կզրո­յաց­նի: Ընդ ո­րում, հա­մալ­րում­նե­րի հնա­րա­վո­րութ­յու­ննե­րը քիչ են, հաշ­վի առ­նե­լով, որ նույն վի­ճա­կում է նաեւ ԱՄՆ–ն: Բա­ցի այդ, նե­րա­մե­րիկ­յան եւ գլո­բալ ճնշում­ներն են սկսել խեղ­դել Թ­րամ­փին, ո­րին էլ գու­մար­վում է տա­րա­ծաշր­ջա­նի երկր­նե­րի ծայ­րա­հե­ղութ­յան հաս­նող դժգո­հությ­ուն­նե­րը եւ այդ­պես շա­րու­նակ: Իսկ թե դա ին­չի կհասց­նի, ե­թե մեկ­–եր­կու շա­բա­թից իս­րա­յել­յան եր­կի­նքը, որն ա­ռանց այդ էլ դար­ձել է միան­գա­մայն թա­փան­ցիկ, լիո­վին բաց­վի ի­րա­նա­կան հրթիռ­նե­րի եւ ա­նօ­դա­չու­նե­րի ա­ռաջ, կա­րե­լի է են­թադ­րել:

­Կարճ ա­սած, հենց այս պա­հին է, որ պետք է ո­րո­շում կա­յաց­նել` ինչ են ա­նե­լու: Ընդ ո­րում, հար­ցը շատ ա­վե­լի սուր է դրված Նե­թան­յա­հու­ի հա­մար: Թ­րամ­փի հա­մար, ի­րեն հաղ­թող հռչա­կե­լով, հե­ռա­նա­լու տար­բե­րա­կը գո­նե կա, իսկ Նե­թան­յա­հուն ո՞ւր կա­րող է գնալ տա­րա­ծաշր­ջա­նից: Ա­ռա­վել եւս, որ հե­ռա­նա­լու կամ Ի­րա­նի հետ ինչ­–որ տար­բե­րա­կով լե­զու գտնե­լու մա­սին Թ­րամ­փը խո­սում է ա­ճող ակ­տի­վութ­յամբ, ինչն ակն­հայ­տո­րեն նյար­դա­յին ռեակ­ցիա է սկսել ա­ռա­ջաց­նել Թել Ա­վի­վում: Ա­ռա­վել եւս, որ ա­րեւմտ­յան մի շարք հե­ղի­նա­կա­վոր աղբ­յուր­ներ պնդում են, թե իբր Թ­րամփն իր խորհր­դա­կան­նե­րին ա­սել է, որ ցան­կա­նում է ար­դեն այս շա­բաթ ա­վար­տել Ի­րա­նի հետ պա­տե­րազ­մը, ո­րի մեկ ա­մի­սը կլրա­նա վա­ղը: Դ­րա­նից հե­տո նա կկա­րո­ղա­նա մաս­նակ­ցել մա­յի­սի կե­սե­րին Պե­կի­նում Սի Ց­զին­պի­նի հետ կա­յա­նա­լիք գա­գաթ­ա­ժո­ղո­վին:

Ի­հար­կե, Ի­րա­նը հա­մա­ռո­րեն շա­րու­նա­կում է հեր­քել, որ ո­րե­ւէ բա­նակ­ցութ­յուն ԱՄՆ­–ի հետ կա: Սա­կայն մեկ ու­շագ­րավ նյո­ւանս կա­րե­լի է տես­նել: Չ­նա­յած պաշ­տո­նա­կան բա­նակ­ցութ­յուն­նե­րի բա­ցա­կա­յութ­յա­նը, կող­մե­րը, այ­նո­ւա­մե­նայ­նիվ, հարկ են հա­մա­րում հրա­պա­րա­կավ ներ­կա­յաց­նել պայ­ման­նե­րը, ո­րոնց դեպ­քում կա­րող են լե­զու գտնել: Նախ ԱՄՆ–ն ներ­կա­յաց­րեց 12 կե­տա­նոց փաս­տա­թուղթ, ո­րը Թեհ­րա­նը շտա­պեց մեր­ժել` ներ­կա­յաց­նե­լով սե­փա­կա­նը: Ընդ ո­րում, ի տար­բե­րութ­յուն Թեհ­րա­նի նա­խորդ նման պա­հանջ­նե­րի, այս մե­կը միան­գա­մայն խե­լա­միտ տեսք ու­նի: Թեհ­րանն ըն­դա­մե­նը պա­հան­ջում է ԱՄՆ-ի եւ Իս­րա­յե­լի կող­մից «ագ­րե­սիա­յի եւ ս­պա­նութ­յան» լիա­կա­տար դա­դա­րե­ցում իր եւ դաշ­նա­կից­նե­րի նկատ­մամբ: Ե­րաշ­խիք­ներ, որ նոր հար­ձա­կում չի լի­նի: Վ­նաս­նե­րի փոխ­հա­տու­ցում: Վեր­ջա­պես, Հոր­մու­զի նե­ղու­ցի նկատ­մամբ «Ի­րա­նի ինք­նիշ­խա­նութ­յան» մի­ջազ­գա­յին ճա­նա­չում, ո­րը, թե­րեւս, կդառ­նա հե­տա­գա հար­ձա­կում­նե­րի դեմ լա­վա­գույն ե­րաշ­խիք: Եվ ե­թե մինչ այս Ի­րա­նը նաեւ պա­հան­ջում էր տա­րա­ծաշր­ջա­նի ա­մե­րիկ­յան բո­լոր բա­զա­նե­րի հե­ռա­ցում, ա­պա այս ան­գամ այդ պա­հան­ջը չկա: Այ­սինքն, կող­մե­րի մոտ ո­րո­շա­կի կոմպ­րո­մի­սա­յին շարժ նկատ­վում է: Այս ա­մե­նի փո­խա­րեն Թեհ­րա­նը կա­րող է իր հեր­թին ե­րաշ­խիք­ներ տալ, որ եր­բե­ւէ մի­ջու­կա­յին զենք չի ստեղ­ծի, հնա­րա­վոր է ան­գամ, որ հա­մա­ձայն­վի ու­նե­ցած հարս­տաց­ված ու­րա­նի պա­շար­նե­րը փո­խան­ցել Ռու­սաս­տա­նին ինչ­–ինչ պայ­ման­նե­րով, ա­սենք` մի­ջու­կա­յին «հո­վա­նո­ցի», եւ սա Թ­րամ­փին հնա­րա­վո­րութ­յուն կտա ի­րեն հաղ­թող հռչա­կել:

Ու ե­թե ար­դեն տե­սա­նե­լի է կոմպ­րո­մի­սա­յին լուծ­ման տար­բե­րակը, նշա­նա­կում է, որ հա­մա­ձայ­նութ­յան հաս­նե­լը եւս դառ­նում է հնա­րա­վոր: Հենց դա է, որ Նե­թան­յա­հու­ի հա­մար նշա­նա­կում է անձ­նա­կան պար­տութ­յուն, եւ ա­սել, թե պատ­րաստ է հան­գիստ խա­ղա­քա­րտե­րը ցած դնել, միամ­տութ­յուն կլի­նի:

ՑԱՄԱՔԱՅԻՆ ՊԱՏԵՐԱԶՄԻ ՏԱՐԲԵՐԱԿԸ

­Մի խոս­քով, ի տար­բե­րութ­յուն Թ­րամ­փի, Նե­թան­յա­հու­ին հար­կա­վոր է նոր էս­կա­լա­ցիա, թեեւ դա չա­փա­զանց վտան­գա­վոր, վա–­բան­կի աս­տի­ճա­նի հաս­նող խա­ղի կա­րող է վե­րած­վել: Ընդ ո­րում` ա­սել, թե նա Թ­րամ­փի վրա ազ­դե­լու լծակ­ներ չու­նի, դա եւս սխալ կլի­ներ: Ծայ­րա­հեղ տար­բե­րա­կով Թ­րամ­փին այլ բան չի մնա, քան մին­չեւ վերջ խրվելն ի­րա­նա­կան ճահ­ճում, ե­թե Նե­թան­յա­հուն ո­րո­շի դի­մել մի­ջու­կա­յին զեն­քի: Կամ հար­վա­ծել Բու­շե­րի ա­տո­մա­կա­յա­նին, ին­չի պատ­րաս­տա­կա­մութ­յան փոր­ձեր Նե­թան­յա­հուն ար­դեն իսկ եր­կու ան­գամ ի ցույց դրել է: Ու դա­տե­լով այն տո­տալ քա­րոզ­չութ­յու­նից, որ ներ­կա պա­հին ա­րեւմտ­յան լրատ­վա­կան դաշ­տում նկատ­վում է, գո­նե այս փու­լում Նե­թան­յա­հուն էս­կա­լա­ցիա աս­վա­ծը դեռ տես­նում է ցա­մա­քա­յին օ­պե­րա­ցիա­յի տես­քով: Ընդ ո­րում այն, որ ԱՄՆ–ն շա­րու­նա­կում է ցա­մա­քա­յին ու­ժեր տե­ղա­փո­խել ի­րա­նա­կան ուղ­ղութ­յուն, հու­շում է, որ այդ տար­բե­րա­կը եւս Ս­պի­տակ տան քննար­կում­նե­րում կա, եւ հար­ցը վերջ­նա­կան ո­րոշ­ման փու­լում է:

Ա­սենք, նաեւ մե­սիջ­նե­րը, ո­րոնք այս օ­րե­րին հնչում են Թեհ­րա­նից, գա­լիս է հու­շե­լու, որ ի­րա­նա­կան կողմն այս սցե­նարն ա­մե­նե­ւին էլ չի բա­ցա­ռում: Այս­պես, եր­կու ա­ռանց­քա­յին սպառ­նա­լիք Ի­րա­նը պաշ­տո­նա­պես հնչեց­րել է: Նախ, որ ցա­մա­քա­յին հար­ձակ­ման դեպ­քում Հոր­մու­զի նե­ղու­ցի օ­րի­նա­կով կփա­կի նաեւ Բաբ էլ-­Ման­դե­բի նե­ղու­ցը: Դ­րա հնա­րա­վո­րութ­յունն Ի­րանն ու­նի. ե­մեն­յան հու­սիթ­նե­րը, ո­րոնք ա­մեն պահի կա­րող են խա­ղի մեջ մտնել, ար­դեն մեկ ան­գամ փա­կել են այդ նե­ղու­ցը: Եր­կու նե­ղուց­նե­րի միա­ժա­մա­նակ­յա փա­կու­մը կա­րող է վերջ­նա­կա­նա­պես պայ­թեց­նել հա­մաշ­խար­հա­յին տնտե­սութ­յունը: Եվ երկ­րոր­դը. Ի­րա­նը սպառ­նում է գրա­վել Քու­վեյ­թը, Բահ­րեյ­նը եւ ԱՄԷ–ն, ո­րը ԱՄՆ­–ին կզրկի Պար­սից ծո­ցի հատ­վա­ծում ա­մեն մի ներ­կա­յութ­յու­նից: Ընդ ո­րում, դրա հնա­րա­վո­րութ­յու­նը եւս կա: Հատ­կա­պես այն բա­նից հե­տո, երբ ԱՄՆ­–ի եւ ՆԱՏՕ­–ի ու­ժե­րը հայ­տա­րա­րե­ցին Ի­րա­նից դուրս գա­լու մա­սին, եւ այդ երկ­րում փաս­տա­ցի ռազ­մա­կան վե­րահս­կո­ղութ­յունն այս պա­հին ի­րա­նա­մետ դի­մադ­րութ­յան ու­ժե­րի ձեռ­քին է:

­Սա­կայն սրա­նով ա­մեն բա չի սահ­մա­նա­փակ­վի: Ցա­մա­քա­յին պա­տե­րազ­մի դեպ­քում Ի­րա­նը, գրե­թե միան­շա­նակ է, որ կամ­բող­ջա­կա­նաց­նի իր պրոք­սի ու­ժե­րի դիր­քե­րը Ի­րա­քում, նաեւ սկսե­լով ար­շավ հյու­սի­սա­յին Ի­րա­քի քրդա­կան կազ­մա­վոր­ման` Էր­բի­լի դեմ: Վեր­ջա­պես, նման դիր­քեր ու­նե­նա­լով, Ի­րա­նը չե­զո­քաց­նում է նաեւ Սաուդ­յան Ա­րա­բիա­յին, դուրս գա­լիս Սի­րիա, հա­ջո­ղութ­յան դեպ­քում միա­նա­լով լի­բա­նան­յան «Հեզ­բոլ­լա­հի»–ին:

Ընդ ո­րում, այս ա­մե­նի պո­տենց­իալն Ի­րանն ու­նի: Մի­լիո­նա­նոց բա­նակ` շատ լավ կազ­մա­կերպ­ված, զին­ված եւ չա­փա­զանց մո­տի­վաց­ված, եւ առն­վազն 5–10 մի­լիո­նա­նոց ոչ թե նույ­նիսկ մո­բի­լի­զա­ցիոն ռե­սուրս, այլ` կա­մա­վո­րա­կան­ներ: Հաշ­վի առ­նե­լով նաեւ օ­դում ի­րա­նա­կան գե­րա­կա­յութ­յու­նը, ա­մե­րի­կա­–իս­րա­յել­յան հիմ­նա­կան հար­վա­ծա­յին գոր­ծի­քի` ա­վիա­ցիա­յի չե­զո­քաց­նե­լու կա­րո­ղութ­յու­նը: Ու այս ա­մե­նին պետք է գու­մա­րել նաեւ հու­սիթ­նե­րի մի քա­նի մի­լիո­նա­նոց պո­տենց­իա­լը:

Իսկ ա­մե­րիկ­յան մոտ 10–15 հա­զա­րա­նոց հար­վա­ծա­յին խմբա­վո­րու­մը, ո­րը ներ­կա­յումս կենտ­րո­նաց­վում է տա­րա­ծաշր­ջա­նում, հա­զիվ թե ի զո­րու լի­նի փո­խել նման ու­ժա­յին բա­լան­սը: Ան­գամ Իս­րա­յե­լի մաս­նակ­ցութ­յամբ, ո­րի այդ­քան գո­վա­բան­ված բա­նակն այս օ­րե­րին լռվել–մ­նա­ցել է ըն­դա­մե­նը «Հեզ­բոլ­լա­հի» դեմ մար­տե­րում` կրե­լով լուրջ կո­րուստ­ներ: Իսկ տա­րա­ծաշր­ջա­նա­յին մյուս բա­նակ­նե­րի մա­սին խո­սելն ի­մաստ չու­նի:

ԹՈՒՐՔԱԿԱՆ ԳՈՐԾՈՆԸ

 Այս ի­րա­վի­ճա­կում, սա­կայն, մեկ այլ տա­րա­ծաշր­ջա­նա­յին ու­ժի` Թուր­քիա­յին պետք չէ մո­ռա­նալ: Հայ­տա­րա­րութ­յուն­նե­րը, ո­րոնք վեր­ջին օ­րե­րին գա­լիս են Ան­կա­րա­յից, հու­շում են, որ Թուր­քիան դեռ չի ցան­կա­նում այս մեծ պա­տե­րազ­մի մեջ ու­ժեր վատ­նել, բայց պատ­րաստ սպա­սում է ա­ռի­թի: Ընդ ո­րում, Էր­դո­ղա­նը շա­րու­նա­կում է մնալ իր նա­խընտ­րած խա­ղա­յին դիր­քում` «եր­կու ա­թո­ռի վրա», թե­րեւս նաեւ հաշ­վի առ­նե­լով, որ թուր­քա­կան շա­հերն էլ այս ամ­բող­ջա­կան պատ­մութ­յան մեջ միան­շա­նակ չեն: Չ­նա­յած այն բա­նից հե­տո, երբ ուկ­րաի­նա­կան ծո­վա­յին ա­նօ­դա­չու­նե­րը ե­րեկ խո­ցե­ցին Ռու­սաս­տա­նից Թուր­քիա գնա­ցող տան­կե­րը, դա Ան­կա­րա­յի հա­մար պետք է որ լուրջ ազ­դակ դառ­նա:

Ա­մեն դեպ­քում, տե­սա­նե­լի պատ­կերն այս պա­հին հե­տեւ­յալն է: Մի կող­մից, Ի­րա­նի պար­տութ­յու­նը գրե­թե միան­շա­նակ հա­ջորդ թի­րա­խը կդարձ­նի Թուր­քիա­յին: Ա­ռա­վել եւս, որ Իս­րա­յե­լը հա­մա­ռո­րեն փոր­ձում է խա­ղար­կել քրդա­կան խա­ղա­քա­րտը, ո­րը նշա­նա­կում է Քուր­դիս­տա­նի ստեղ­ծում. Թուր­քիա­յի հա­մար եւս մեկ մա­հա­ցու սպառ­նա­լիք:

­Բայց նաեւ, ե­թե Ի­րա­նը սկսի վե­րահս­կել Ի­րա­քը, դուրս գա Սի­րիա­յի սահ­ման եւ ձգտի դե­պի «Հեզ­բոլ­լահ»` Լի­բա­նան, դա եւս Ան­կա­րա­յի հա­մար, մեղմ ա­սած, հա­ճե­լի չի լի­նե­լու: Ա­ռա­վել եւս, երբ այս ա­մե­նի ֆո­նին էա­պես ա­ճում է Ի­րա­նի քա­ղա­քա­կան կշի­ռը` նրան հաղ­թա­նա­կի դեպ­քում դարձ­նե­լով տա­րա­ծաշր­ջա­նի լիա­կա­տար ա­ռաջ­նորդ: Ին­չի հա­մար, չմո­ռա­նանք, պայ­քա­րում է նաեւ Ան­կա­րան:

­Մի խոս­քով, որ ցա­մա­քա­յին պա­տե­րազ­մի ընդ­լայն­ման դեպ­քում Թուր­քիան կմտնի խա­ղի մեջ, դա գործ­նա­կա­նում միան­շա­նակ է: Ի՞նչ ուղ­ղութ­յամբ. այս պա­հին ա­մե­նահ­նա­րա­վոր տար­բե­րա­կի տեսք ու­նի Սի­րիա­յի ամ­բող­ջա­կան ա­նեք­սիան, մի­գու­ցե նաեւ Ի­րա­քի հյու­սի­սա­յին ո­րոշ հատ­ված­ներ: Նաեւ հա­վակ­նութ­յամբ, որ պա­տե­րազ­մի արդ­յուն­քում քա­ղա­քա­կան վե­րահս­կո­ղութ­յուն կու­նե­նա սու­նի իս­լա­մա­կան տի­րույ­թում, ո­րի փաս­տա­ցի ֆունկ­ցիան հի­մա Իս­րա­յե­լի ձեռ­քին է: Այն, որ ար­դեն այս պա­հին է Թուր­քիան փոր­ձում ա­րա­բա­կան երկր­նե­րին զերծ պա­հել Ի­րա­նի դեմ պա­տե­րազ­մի մեջ մտնե­լու ծրագ­րե­րից` գոր­ծե­լով Իս­րա­յե­լի դեմ, աս­վա­ծի հիմ­նա­վո­րում­նե­րից է:

­Բայց կրկնենք, սա զուտ ցա­մա­քա­յին պա­տե­րազ­մից բխող ա­մե­նահ­նա­րա­վոր սխե­մա­նե­րից է: Իսկ այն, որ Իս­րա­յե­լի տրա­մադ­րութ­յան տակ է մնում մի­ջու­կա­յին զի­նա­նո­ցը, կա­րող է այս ողջ պատ­կե­րը փո­խել: Ե­թե միայն Ի­րանն այդ դեպ­քի հա­մար եւս պա­տաս­խան չու­նի:

Այս թեմայով ՀՐԱՏԱՊ. Վարդանի շուրջ 19-ամսյա կալանքը նշանակում է արդեն հարյուր հազարավոր դոլարների հանրային միջոցների ծախս Ինչու է ՔՊ-ն դանդաղում իր որոշումների մեջ.ո՞վ կասի.... Ուկրաինան հարձակվում է ԱՄՆ-ի հետ կապված տանկերների վրա, եւ դա չի կարող շարունակվել. Ռուբիո Նման նշանները վկայո՞ւմ են խոշոր պատերազմի մոտենալու մասին (Տեսանյութ) Երբ կարող է տեղի ունենալ ԱՄՆ-ի հաջորդ խոշոր հարձակումը Իրանի վրա