«ԵՍ ՉԷԻ ՈՒԶՈՒՄ, ԻՆՁ ՀԱՄՈԶԵՑԻՆ»

­Հի­շո՞ւմ եք «Ոս­կե ցլի­կի» Պո­ղո­սին: Ն­րա փայ­լուն ար­դա­րա­ցու­մը մեր օ­րե­րում, Թ­րամ­փի բա­ռա­պա­շա­րով, ստա­ցավ մո­տա­վո­րա­պես այս տես­քը` «Ես չէի ու­զում, ինձ հա­մո­զե­ցին»: Մո­տա­վո­րա­պես այդ­պես նա­խօ­րեին ար­դա­րա­ցավ Թ­րամ­փը` Ի­րա­նում պա­տե­րազմ սկսե­լու հետ կապ­ված:

ԻՆՉՈՒ ԹՐԱՄՓԸ «ՓՈՒՌԸ ՏՎԵՑ» ԻՐ ՊԱՏԵՐԱԶՄԻ ՆԱԽԱՐԱՐԻՆ

Ա­վե­լին, Թ­րամ­փը նաեւ մատ­նան­շեց, թե հատ­կա­պես ով «ի­րեն հա­մո­զեց», հա­մե­նայն­դեպս, թե ա­ռա­ջի­նը ով հնչեց­րեց Ի­րա­նի հետ պա­տե­րազ­մի գա­ղա­փա­րը. «Փիթ Հեգ­սեթն ա­ռա­ջինն էր, որ խո­սեց։ Նա էր, ով ա­սաց. «Ե­կեք ա­նենք դա»»: Դա­տե­լով դեմ­քի այն ար­տա­հայ­տութ­յու­նից, որն այդ պա­հին ստա­ցավ նա­խա­գա­հի այդ խոս­քին ներ­կա գտնվող ԱՄՆ պա­տե­րազ­մի նա­խա­րար Փի­թեր Հեգ­սե­թը, նա առն­վազն գոհ չէր այդ բա­ցա­հայ­տու­մից։

­Թե ին­չու, կա­րե­լի է կռա­հել, եւ դա շատ խո­րը տա­նող ի­րա­վի­ճակ է բա­ցա­հայ­տում: Ու պատ­կերն ամ­բող­ջութ­յամբ հաս­կա­նա­լու հա­մար, սկսենք այն մտա­վա­խութ­յուն­նե­րից, ո­րոնք այս օ­րե­րին հնչում են Ի­րա­նից, եւ ո­րոնց մա­սին մեր նա­խորդ հրա­պա­րակ­ման մեջ խո­սե­լու ա­ռիթ ու­նե­ցել ենք: Այս­պես, ի­րա­նա­կան աղբ­յուր­նե­րը վստահ են, որ այս օ­րե­րին իս­րա­յել­յան է­լի­տան կազ­մա­կեր­պում է ոչ թե պար­զա­պես ան­նա­խա­դեպ, այլ, ա­ռանց չա­փա­զան­ցութ­յան, պատ­մա­կան մասշ­տա­բի պրո­վո­կա­ցիա: Ա­վե­լի տե­ղին կլի­ներ ա­սե­լը` բիբ­լիա­կան մասշ­տա­բի: Այս­պես, Իս­րա­յե­լում կրո­նա­կան ուղղ­վա­ծութ­յան միան­գա­մայն կոնկ­րետ շեր­տեր, ո­րոնք, նման է, որ մեծ ազ­դե­ցութ­յուն ու­նեն իշ­խա­նա­կան է­լի­տա­յում, ակ­տի­վո­րեն խո­սում են «Մե­սիա­յի գալստ­յան» մա­սին, ո­րը, ըստ այդ թե­զե­րի, պետք է տե­ղի ու­նե­նա հենց այս ժա­մա­նա­կա­հատ­վա­ծում: Պատ­կերն ա­վե­լի հաս­կա­նա­լի լի­նե­լու հա­մար ընդգ­ծենք, որ ան­գամ Նե­թան­յա­հուն այդ մա­սին խո­սեց հրա­պա­րա­կավ: Իսկ «Մե­սիա­յի գալս­տին» պետք է նա­խոր­դի այլ կրո­նա­կան սրբա­վայ­րե­րի կոր­ծա­նու­մը: Խոս­քը ա­ռա­ջին հեր­թին իս­լա­մա­կան հիմ­նա­կան սրբա­վայ­րե­րից մե­կի` Ալ-Ակ­սա մզկի­թա­յին հա­մա­լի­րի մա­սին է, ո­րը, ըստ են­թադ­րութ­յու­ննե­րի, կա­ռուց­ված է Սո­ղո­մո­նի տա­ճա­րի վրա: Այ­սինքն, պետք է քան­դել իս­լա­մա­կան կրո­նա­կան հա­մա­լիրն ու վե­րա­կանգ­նել Սո­ղո­մո­նի տա­ճա­րը:

Ե­թե ո­մանք մտա­ծեն, թե այս գա­ղա­փա­րա­խո­սութ­յունն ըն­դա­մե­նը կրո­նա­կան դոգ­մա է, ո­րի ի­րա­կա­նա­ցու­մը եր­բե­ւէ թույլ չի տա այն­պի­սի աշ­խար­հիկ պե­տու­թուն, ինչ­պի­սին է Իս­րա­յե­լը, կա­րող են չա­րա­չար սխալ­վել: Թե կոնկ­րետ ինչ տես­լա­կան­ներ են դրված այս գա­ղա­փար­նե­րի հիմ­քում, դժվար է միան­շա­նակ ա­սել` քա­ղա­քա­կա՞ն, աշ­խար­հա­քա­ղա­քա­կա՞ն, անձ­նա­կան շա­հե­րի՞, թե ինչ: Բայց մեկ բան հաս­տատ է` ոչ միայն Նե­թան­յա­հուն, այլ նրա կա­ռա­վա­րութ­յան, իս­րա­յել­յան է­լի­տա­յի եւ այլ ա­վե­լի գլո­բալ եւ շատ դեպ­քե­րում` ոչ հրա­պա­րա­կա­յին, բայց միան­գա­մայն ազ­դե­ցիկ կրո­նա­քա­ղա­քա­կան խմբա­վո­րում­նե­րի մի շարք ազ­դե­ցիկ ներ­կա­յա­ցու­ցիչներ քա­նիցս խո­սել են Ալ–Ակսան քան­դե­լու եւ տա­ճա­րը վե­րա­կանգ­նե­լու մա­սին:

Ու հի­մա վե­րա­դառ­նանք ԱՄՆ պա­տե­րազ­մի նա­խա­րա­րին: Ի դեպ, ժա­մա­նա­կին շա­տերն ապ­շե­ցին, որ հենց Փիթ Հեգ­սե­թին Թ­րամփն ա­ռա­ջադ­րեց Պեն­տա­գո­նի ղե­կա­վա­րի պաշ­տո­նին: Մինչ այդ, ռազ­մա­կան աս­պա­րե­զում ո­րե­ւէ բա­նով աչ­քի չըն­կած, մի­ջի­նից ցածր աս­տի­ճա­նի նախ­կին սպա, բա­նա­կա­յին կյան­քից հե­տո եր­կար ժա­մա­նակ լրագ­րող աշ­խա­տած Հեգ­սե­թը, ի­հար­կե, ո­րե­ւէ բա­նով աշ­խար­հի ու­ժե­ղա­գույն բա­նակ­նե­րից մե­կի հրա­մա­նա­տա­րի դիր­քին չէր կա­րող հա­մա­պա­տաս­խա­նել: Ու քա­նի որ ԱՄՆ­–ում հատ­կա­պես նման բարձ­րա­գույն պաշ­տոն­նե­րի պա­տա­հա­կան ան­ձանց չեն նստեց­նում, նրա նշա­նա­կու­մը ե­կավ հու­շե­լու, որ ո­րո­շա­կի ազ­դե­ցիկ ու­ժեր կանգ­նած են Հեգ­սե­թի նշա­նակ­ման հիմ­քե­րին: Ու Թ­րամ­փի հի­շա­տակ­ված բա­ցա­հայ­տու­մը, որ հենց նա է ա­ռա­ջի­նը սկսել հա­մո­զել` հար­ձակ­վել Ի­րա­նի վրա, մի բան, ո­րից մինչ այդ խու­սա­փել են ԱՄՆ բո­լոր նա­խա­գահ­նե­րը, ե­կավ հու­շե­լու, թե Հեգ­սե­թի նշա­նա­կումն ու ա­ռա­քե­լութ­յունն ին­չում էր կա­յա­նում: Ա­մե­րիկ­յան բա­նա­կի ո­րե­ւէ լուրջ սպա (նաեւ` նախ­կին), ո­րե­ւէ հե­ղի­նա­կա­վոր փոր­ձա­գետ ի սկզբա­նե էլ, մեղմ ա­սած, ո­գե­ւոր­ված չէին Ի­րա­նի դեմ պա­տե­րազ­մով, այն հա­մա­րե­լով` որ­պես ճա­հիճ: Իսկ ա­հա նրանց բո­լո­րի ղե­կա­վար Հեգ­սե­թը պա­տե­րազմն սկսե­լու ակ­տիվ քա­րո­զիչն էր: Ի­հար­կե, դա կա­րե­լի է վե­րագ­րել նրա ռազ­մա­կան, մեղմ ա­սած, ան­փոր­ձութ­յա­նը. մի ո­րոշ ժա­մա­նակ ե­ղել է Ի­րա­քում եւ կա­րող էր անձ­նա­կան տպա­վո­րութ­յուն ու­նե­նալ, որ Ի­րա­նի դեպ­քում եւս նույնն է լի­նե­լու: Բայց ե­թե այդ կար­գի ոչ պրո­ֆե­սիո­նալ էր, նա հաս­տատ Պեն­տա­գո­նի ոչ թե ղե­կա­վար, այլ շար­քա­յին աշ­խա­տա­կից էլ ե­րե­ւի չդառ­նար...

Այս­պի­սով, ինչ­պես ժա­մա­նա­կին ներ­կա­յաց­նե­լու ա­ռիթ ու­նե­ցել ենք, Հեգ­սե­թի մարմ­նի դաջ­վածք­նե­րը շատ բան են հու­շում նրա ի­րա­կան հա­կում­նե­րի մա­սին (iravunk.com/?p=336425&l=am): Խա­չակ­րաց ար­շա­վանք­նե­րի եւ կ­րո­նա­կան պա­տե­րազ­մի գա­ղա­փա­րի սիմ­վո­լի­կա, լա­տի­նե­րեն Deus vult («Աստ­ված կա­մե­նում է») կար­գա­խո­սը` առա­ջին խա­չակ­րաց ար­շա­վան­քի բա­նակ­նե­րի մար­տա­կան ​​կո­չը եւ զի­նան­շա­նը, «Ես չեմ ե­կել խա­ղա­ղութ­յուն բե­րե­լու, այլ սուր» ար­տա­հայ­տութ­յու­նը եւ այլն: Հեգ­սե­թը քա­նիցս հրա­պա­րա­կավ խո­սել է Տա­ճա­րի լե­ռան վրա Սո­ղո­մո­նի տա­ճա­րի հնա­րա­վոր «հրա­շա­գործ վե­րա­կանգն­ման» եւ դրան հա­ջոր­դող Ար­մա­գե­դո­նի մա­սին:

Նույն թե­զե­րը, ո­րոնք, կրկնենք, այ­սօր հե­տե­ւո­ղա­կա­նո­րեն ա­ռաջ է տա­նում Նե­թան­յա­հու­ի թիմն ու դրա թի­կուն­քին կանգ­նած քիչ տե­սա­նե­լի ու­ժա­յին հա­մա­կար­գը: Ու սա ար­դեն սկսում է հու­շել, թե ինչ­պես թույլ ռազ­մա­կան կա­րո­ղութ­յուն­ներ ու­նե­ցող եւ կրո­նա­կան մո­լե­ռան­դութ­յուն ի ցույց դնող Հեգ­սե­թը հայտն­վեց ԱՄՆ պա­տե­րազ­մի նա­խա­րա­րի պաշ­տո­նում ու կոնկ­րետ ինչ շա­հեր ա­ռաջ մղե­լու հա­մար:

ՄՈՍԿՎԱՅԻ ՄԻՋՆՈՐԴՈՒԹՅԱ՞ՄԲ

Ի­հար­կե, այս ա­մե­նի ֆո­նին, միան­գա­մից է հարց ա­ռա­ջա­նում` ի­րա­կա­նում Հեգ­սեթն ԱՄՆ կա­ռա­վա­րութ­յու­նում սե­փա­կան երկ­րի՞, թե Նե­թան­յա­հու­ի շա­հերն է պաշտ­պա­նում: Չ­նա­յած, կա ոչ պա­կաս կա­րե­ւոր այլ հարց` իսկ ին­չո՞ւ Թ­րամ­փը ո­րո­շեց բա­ցա­հայ­տել Հեգ­սե­թի ի­րա­կան դե­րը Ի­րա­նի դեմ պա­տե­րազմ սկսե­լու հար­ցում...

Ան­կախ այն բա­նից, թե ներ­կա­յումս ով ինչ պատ­կե­րա­ցում ու­նի Թ­րամ­փի մտա­վոր կա­րո­ղութ­յուն­նե­րի մա­սին, մեկ բան հաս­տատ է` նա միան­շա­նակ գի­տակ­ցում է, որ ներ­քաշ­վել է խո­րը ճահ­ճի մեջ, որ­տե­ղից ել­նե­լով, կա­րող է պար­զա­պես հայտն­վել բան­տում: Ա­մեն դեպ­քում, որ նա պատ­մութ­յան մեջ է մտնե­լու որ­պես մի նա­խա­գահ, ով, ի տար­բե­րութ­յուն իր բո­լոր նա­խորդ­նե­րի, հի­մա­րութ­յուն ու­նե­ցավ մտնել Ի­րա­նի դեմ պա­տե­րազմ կոչ­վող ճա­հի­ճը:

Ել­քի ու­ղի­ներ սա­կայն Թ­րամ­փը դեռ ու­նի. պետք է պար­զա­պես կա­րո­ղա­նա լե­զու գտնել Թեհ­րա­նի հետ, այդ թվում` մատ­նան­շե­լով, որ նրանց ի­րա­կան թշնա­մին ա­մեն­եւին էլ ին­քը չէ, այլ այն սար­դոս­տայ­նը, ո­րը հյու­սել են Թել Ա­վի­վում: Ու չբա­ցա­ռենք, որ որ­պես պա­տե­րազ­մի դրդիչ մատ­նան­շե­լով Նե­թան­յա­հու­ի դրա­ծո հի­շեց­նող Հեգ­սե­թին, Թ­րամ­փը հենց այդ ել­քի ուղ­ղութ­յունն է բռնել: Ա­ռա­վել եւս, որ հենց նույն օ­րը նա սկսեց հա­մա­ռո­րեն խո­սել Ի­րա­նի հետ բա­նակ­ցե­լու մա­սին: Այն հա­մա­ռութ­յամբ, որ բա­նը հա­սավ զա­վեշ­տի. ի պա­տաս­խան Թեհ­րա­նի հեր­քում­նե­րի, թե ոչ մի բա­նակ­ցութ­յուն էլ չկա, Թ­րամփն ար­ձա­գան­քեց, թե դուք տեղ­յակ չեք, բա­նակ­ցում ենք: Ու բա­նը հա­սավ նրան, որ ան­գամ պա­տե­րազ­մի դա­դա­րեց­ման օր է մատ­նանշ­վում:

Ի­հար­կե, Ի­րա­նում սա բե­րեց մեկ­նա­բա­նութ­յուն­նե­րի, թե Թ­րամփն այս­պի­սով պար­զա­պես փոր­ձում է ժա­մա­նակ շա­հել: Այն է` տա­րա­ծաշր­ջան է նե­տում ցա­մա­քա­յին ստո­րա­բա­ժա­նում­ներ, օ­պե­րա­ցիա է պատ­րաս­տում եւ, հի­մա պետք է Ի­րա­նին խա­բե­լով, ժա­մա­նակ ստա­նալ, որ այդ նա­խա­պատ­րաս­տութ­յունն ա­վար­տի: Բայց միայն այն, որ Ի­րա­նում կա այդ տե­սա­կե­տը, այ­սինքն` ի­րա­նա­կան բա­նակն ու­շադ­րութ­յամբ հե­տե­ւում է ա­մե­րիկ­յան այդ բո­լոր զո­րա­շար­ժե­րին` դրա դեմ, թե­րեւս, նա­խա­պատ­րաս­տե­լով հա­կա­քայ­լեր, գա­լիս է հու­շե­լու, որ ե­թե ժա­մա­նակ շա­հելն է Թ­րամ­փի նպա­տա­կը, ա­պա նա ա­նի­մաստ է մտել Թեհ­րա­նին խա­բե­լու նման խա­ղե­րի մեջ:

­Կար­ծես թե քիչ ի­րա­տե­սա­կան է, որ գործ ու­նենք նման պար­զու­նակ սխե­մա­յի հետ` Ի­րա­նին խա­բել, թե բա­նակ­ցում ենք, դուք չգի­տեք, եւ տա­կից պատ­րաստ­վել ցա­մա­քա­յին օ­պե­րա­ցիա­յի:

­Բայց, կրկնենք, ե­թե Թ­րամփն ի­րոք վստա­հա­բար է խո­սում բա­նակ­ցե­լու մա­սին, ա­պա դա եւս առն­վազն տա­րօ­րի­նակ տեսք ու­նի, երբ Թեհ­րա­նը բո­լոր խո­ղո­վակ­նե­րով դա հեր­քում է:

Այս ամ­բողջ պատ­մութ­յու­նը կա­րող է տրա­մա­բա­նա­կան տեսք ստա­նալ մեկ բա­ցատ­րութ­յան դեպ­քում. Թ­րամ­փը միջ­նոր­դի մի­ջո­ցով է բա­նակ­ցում Թեհ­րա­նի հետ: Այս դեպ­քում եր­կու կողմն էլ ճիշտ կլի­նեն` Թ­րամ­փը բա­նակ­ցում է եւ իր խոս­քով` ոչ Ի­րա­նի Գե­րա­գույն ա­ռաջ­նոր­դի հետ, իսկ Թեհ­րա­նը չի բա­նակ­ցում Թ­րամ­փի հետ, այլ մի­գու­ցե դեռ նախ­նա­կան զրույց­ներ ու­նեն միջ­նոր­դի հետ: Ու երբ սրան ա­վե­լաց­նում ենք նա­խօ­րեին Լավ­րո­վի եւ Ա­րաղ­չու մի­ջեւ ե­ղած հե­ռա­խո­սազ­րույ­ցի փաս­տը, ինչ­պես նաեւ ռուս­–ա­մե­րիկ­յան կրկին աշ­խու­ժաց­ված շփում­նե­րը, ա­պա դրա­նից կա­րող է ո­րո­շա­կի տրա­մա­բա­նա­կան շղթա ձե­ւա­վոր­վել: Ի վեր­ջո, շատ փոր­ձա­գետ­ներ են ե­կել եզ­րա­կա­ցութ­յան, որ Մոսկ­վան կա­րող է դառ­նալ ԱՄՆ­–ի եւ Ի­րա­նի մի­ջեւ միակ ռեալ բա­նակ­ցա­յին միջ­նոր­դը:

­Սա­կայն միջ­նոր­դա­վոր­ված, թե ա­ռանց դրա, մեկ է, Ի­րանն ու­նի միան­գա­մայն կոնկ­րետ պա­հանջ­ներ, ա­ռանց ո­րոնց բա­վա­րար­ման, ոչ մի հաշ­տութ­յուն չի կա­րող լինել: Ա­մե­նա­կա­րե­ւո­րը, որ սա պետք է լի­նի վերջ­նա­կան հաշ­տութ­յուն, ո­րը կբա­ցա­ռի նոր պա­տե­րազ­մը: Ա­պա, որ ԱՄՆ–ն դա­դա­րի քի­թը խո­թել Ի­րա­նի գոր­ծե­րի մեջ, հե­ռաց­նի իր բա­զա­նե­րը ի­րա­նա­կան ազ­դե­ցութ­յան դաշ­տից, Հոր­մու­զի նե­ղու­ցի, պատ­ժա­մի­ջոց­նե­րի վե­րաց­ման հար­ցե­րը եւ այն: Ընդ ո­րում, ԱՄՆ­–ի կող­մից այդ ուղ­ղութ­յամբ ո­րո­շա­կի քայ­լեր այս պա­հին էլ կան: Այդ թվում, զոր­քե­րը վերջ­նա­կա­նա­պես հա­նեց Ի­րա­քից (բա­ցա­ռութ­յամբ քրդա­կան գո­տու, որ­տեղ էլ կենտ­րո­նա­ցել են Ի­րա­նի հար­ված­նե­րը), եւ տա­րա­ծաշր­ջանն այդ փաստն ըն­կա­լում է` որ­պես Թեհ­րա­նի եւ պրոի­րա­նա­կան ու­ժե­րի հաղ­թա­նակ 22 տար­վա պա­տե­րազ­մից հե­տո: Թ­րամ­փը խո­սեց նաեւ Հոր­մու­զի նե­ղու­ցում ա­մե­րի­կա­–ի­րա­նա­կան հա­մա­տեղ վե­րահս­կո­ղութ­յան մա­սին, ո­րը մի­գու­ցե Թեհ­րա­նը մեր­ժի, բայց Վա­շինգ­տո­նի կող­մից դա մեծ զի­ջում է: Եվ այդ­պես շա­րու­նակ: Իսկ Իրա­նը, ըստ Թ­րամ­փի, ըն­դա­մե­նը պետք է հաս­տա­տի, թե չի պատ­րաստ­վում մի­ջու­կա­յին զենք ստեղ­ծել: Մի բան, որն ա­սել է բազ­միցս, սա­կայն դա Թ­րամ­փին հնա­րա­վո­րութ­յուն կտա ի­րեն հաղ­թող հռչա­կե­լով, անց­նել նե­րա­մե­րիկ­յան հու­նից դուրս ե­կած թե­մա­նե­րի կար­գա­վոր­մա­նը:

ՈՐՊԵՍ ՎԵՐՋԱԲԱՆ

Ի­հար­կե, պա­տե­րազմ թե խա­ղա­ղութ­յուն հար­ցում կա մեկ մեծ հար­ցա­կան` իսկ ի՞նչ կա­սի Նե­թան­յա­հուն, ում հա­մար այդ խա­ղա­ղութ­յու­նը կա­րող է դառ­նալ անձ­նա­կան կամ թի­մա­յին կոր­ծա­նում: Բա­ցա­հայտ հայ­տա­րա­րում է, թե Թ­րամ­փին ինչ կա­սի, դա էլ կա­նի, թեեւ ու­զում է շա­րու­նա­կել պա­տե­րազ­մը: Բայց փաս­տը, որ ի­րա­նա­կան հրթիռ­ներն այս օ­րե­րին գրե­թե ա­նար­գել են հար­վա­ծում Իս­րա­յե­լին, գա­լիս է հու­շե­լու, որ պա­տե­րազմ շա­րու­նա­կե­լու պո­տենց­իալ պար­զա­պես չկա:

Իսկ մյուս կող­մից, կա­րող է դի­մել մասշ­տա­բա­յին պրո­վո­կա­ցիա­նե­րի, այդ թվում` Ալ–Ակ­սա­յի ոչն­չաց­մա­նը կամ նույ­նիսկ մի­ջու­կա­յին հար­վա­ծի: Ալ–Ա­կսա­յի ոչն­չաց­ման դեպ­քում հաս­տատ իր դեմ է հա­նե­լու ողջ իս­լա­մա­կան աշ­խար­հը, ան­կախ այն բա­նից, որ ա­րա­բա­կան կոնկ­րետ շեյ­խե­րի հետ ու­նի լավ հա­րա­բե­րութ­յուն­ներ: Մի­ջու­կա­յին զեն­քի դեպ­քում էլ, ինչ­պես Թեհ­րա­նը, ա­սենք նաեւ Շոյ­գուն ակ­նար­կեց, Ի­րա­նը դեռ իր տրա­մադ­րութ­յան տակ ու­նի մի շարք զի­նա­տե­սակ­ներ, ո­րոնք կա­րող են ոչն­չաց­նել ոչ միայն Իս­րա­յե­լը, այլ ողջ Մեր­ձա­վոր Ա­րե­ւել­քը. ակ­նար­կը ե­րե­ւի թա­փան­ցիկ է: Այ­սինքն, ոչ թե տա­րաբ­նույթ հայ­տա­րա­րութ­յուն­նե­րը, այլ ռազ­մա­կան ի­րա­վի­ճակն է գա­լիս հու­շե­լու, որ այս պատ­մութ­յան հան­գու­ցա­լու­ծու­մը մոտ է:

Այս թեմայով Գեւորգ Սուջյանը նորություն ունի ՇՏԱՊ. Նարիմանյանը ցույց է տալու այն մարդկանց, ովքեր դիմակով և առանց դիմակի բռնության են ենթարկել. Խորխոռունու սպանության հետքերով Ռուսաստանը շատ ավելի ազդեցիկ է, քան Ադրբեջանն ու Թուրքիան, հետևաբար Ռուսաստանի հետ ևս պետք է զգույշ լինել Հայաստանը վերջին հորիզոնականում է տարածաշրջանում՝ զիջելով Վրաստանին, Ադրբեջանին ու Թուրքիային. Կրթության փորձագետը ահազանգում է Ունի Հայաստանը գազի այլընտարանք. Մեկնաբանում է տնտեսագետը