ԲՍՆՏԻՑ ԴՈՒՐՍ ԳԱԼՈՒ ԻՐԱՎՈՒՆՔԸ. «Խեղված ճակատագրեր»

«Իրավունքը» շարունակում է ներկայացնել հայտնի փաստաբանի հեղինակային «Խեղված ճակատագրեր» բացառիկ հոդվածաշարերը։ Վստահ ենք, ոֆ  դրանցից յուրաքանչյուրում Դուք կգտնեք Ձեզանից մի մասնիկ

ԽԵՂՎԱԾ ՃԱԿԱՏԱԳՐԵՐ
ՄԱՍ   ԵՐԿՐՈՐԴ
ԲԱՆՏԻՑ ԴՈՒՐՍ ԳԱԼՈՒ ԻՐԱՎՈՒՆՔԸ
Բանտը ստեղծվել է հասարակությանը պաշտպանելու համար, ոչ թե մարդու մեջ մնացած մարդկայնությունը վերջնականապես ոչնչացնելու։
Քրեական իրավունքի հիմնական նպատակներից մեկը ոչ միայն պատժելն է, այլև ուղղելն ու վերասոցիալականացնելը։
Եթե մարդը չի կարող վերադառնալ հասարակություն, ապա հարց է առաջանում՝ արդյո՞ք պատժի ինստիտուտը չի վերածվում վրեժի ինստիտուտի։
Իրավունքի տեսության մեջ վաղուց ընդունված է, որ պատիժը պետք է ունենա երեք նպատակ՝
կանխարգելել հանցագործությունը,
պաշտպանել հասարակությունը,
հնարավորություն տալ հանցագործին ուղղվելու։
Եթե այս երեքից վերջինը բացակայում է, ապա պատիժը կորցնում է իր մարդասիրական և իրավական իմաստը։
Ցմահ ազատազրկման դեպքում այս հարցը առավել սուր է դառնում։
Եթե պետությունը մարդուն ասում է՝
«Դու կարող ես ազատվել 20 տարի անց, եթե ապացուցես, որ փոխվել ես»,
ապա այդ խոստումը պետք է լինի իրական, ոչ թե ձևական։
Հակառակ դեպքում առաջանում է վտանգավոր իրավական իրավիճակ.
մարդուն օրենքով տրվում է հույս, սակայն իրականում այդ հույսը երբեք չի իրականանում։
Այդ դեպքում բանտը դառնում է ոչ թե ուղղման վայր, այլ հույսի դանդաղ մահվան վայր։
Ժամանակակից միջազգային իրավունքը նույնպես անդրադարձել է այս խնդրին։
Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարանը բազմիցս արձանագրել է, որ նույնիսկ ամենածանր հանցագործություն կատարած անձը պետք է ունենա իրատեսական հնարավորություն ազատ արձակվելու, եթե ապացուցում է, որ այլևս վտանգ չի ներկայացնում հասարակության համար։
Դատարանը փաստել է, որ եթե ցմահ դատապարտյալը զրկված է ազատման իրական հնարավորությունից, ապա այդ պատիժը կարող է դիտվել որպես անմարդկային կամ նվաստացուցիչ վերաբերմունք։
Իրավունքը չի կարող ամբողջությամբ մերժել մարդու փոխվելու հնարավորությունը։
Քանի որ եթե մարդը չի կարող փոխվել, ապա ինչու՞ գոյություն ունեն բանտեր, կրթական ծրագրեր, հոգեբանական աջակցություն, սոցիալական վերականգնման մեխանիզմներ։
Եթե փոխվելո հնարավորություն չկա, ապա ամբողջ քրեակատարողական համակարգը կորցնում է իր իմաստը։
Սակայն կա նաև մի այլ խնդիր, որի մասին քիչ է խոսվում։
Հասարակությունը հաճախ չի հավատում մարդու փոխվելու հնարավորությանը։
Մարդը կարող է տարիներ շարունակ աշխատել իր վրա, փոխվել, հասկանալ իր կատարածի ծանրությունը, սակայն երբ գալիս է ազատության հարցը, հասարակությունը հաճախ ասում է.
«Նա մեկ անգամ հանցագործ է եղել, ուրեմն միշտ հանցագործ է»։
Սա արդեն ոչ թե իրավական, այլ բարոյական դատավճիռ է, որը երբեմն ավելի ծանր է, քան դատարանի դատավճիռը։
Բայց պատմությունը բազմիցս ապացուցել է հակառակը։
Մարդիկ կարող են փոխվել։
Երբեմն հենց ամենախորը անկումից հետո է մարդը վերագտնում իր մարդկայնությունը։
Իսկ եթե հասարակությունը մերժում է այդ հնարավորությունը, ապա իրականում փակվում է ոչ միայն դատապարտյալի ճանապարհը դեպի ազատություն, այլ նաև հասարակության ճանապարհը դեպի արդարություն։
Քանի որ արդարությունը չի կարող գոյություն ունենալ առանց հույսի։
Իսկ հույսը մարդու վերջին իրավունքն է, որը չի կարող խլվել նույնիսկ ամենածանր դատավճռով։
Ցմահ դատապարտյալը կարող է կորցնել ազատությունը, կարող է կորցնել տարիները, կարող է կորցնել երիտասարդությունը։
Բայց եթե նա կորցնում է նաև հույսը, ապա այդ պահին պատիժը դադարում է լինել իրավական և դառնում է գոյաբանական մահապատիժ։
Այդ պատճառով պետության մեծագույն պատասխանատվությունը միայն դատապարտելը չէ։
Պետության մեծագույն պատասխանատվությունը նաև այն է, որ նույնիսկ ամենածանր հանցագործություն կատարած մարդու առաջ թողնի փրկության մի փոքր դուռ։
Քանի որ երբ այդ դուռը փակվում է, բանտը դառնում է գերեզման ոչ միայն մարդու կյանքի, այլ նաև հասարակության խղճի համար։
Եվ այդ ժամանակ հարցը արդեն այլևս դատապարտյալի մասին չէ։
Հարցը մեր մասին է։
Արդյո՞ք մենք հավատում ենք, որ մարդը կարող է փոխվել։
Եթե հավատում ենք, ապա իրավունքը պետք է բացի այդ ճանապարհը։
Եթե չենք հավատում, ապա պետք է ազնիվ լինենք և ընդունենք՝
մենք ստեղծել ենք ոչ թե արդարադատության համակարգ,
այլ ընդամենը օրինականացված հուսահատության համակարգ։

Նշեմ, որ ԴՕԿ կուսակցության պատվավոր նախագահ Վարդան Ղուկասյան ծրագրային դրույթներից է դառապարտյալների նկատմամբ թիրախային ռեֆորմատիկ փոփոխություններ կատարելու պոզիտիվ պարտավորությունները

(շարունակելի)

ԼԵՎՈՆ ՍՈԽԱԿԻ ԲԱՂԴԱՍԱՐՅԱՆ
«ԼԵՎ Գրուպ» փաստաբանական գրասենյակի
հիմնադիր նախագահ

Այս թեմայով Եվրաայլանդшկները հասկանում են միայն կոպիտ ուժը. Մեդվեդև Ջերմաստիճանը կիջնի, հետո կբարձրանա ՇՏԱՊ․ Արմավիր ՔԿՀ-ի բանտախցում կտրուկ վատացել է Արթուր Վարդանյանի առողջական վիճակը կտրուկ վատացել է Սիբիրում արթնանում է «քնած հսկան»․ գիտնականները զգուշացնում են գլոբալ վտանգի մասին Գեւորգ Սուջյանը նորություն ունի