Խեղված ճակատագրեր. «Իրավունք» թերթը այսուհետ պատիվ ունի ներկայացնելու հայտնի իրավապաշտպանի բացառիկ հոդվածաշարերը

Սիրով տեղեկացնում ենք մեր ընթերցողներին, որ օրերս հանրության լայն շերտերին հայտնի իրավապաշտպան, «Իրավունք մեդիա» հոլդինգի շահերի պաշտպան եւ լավագույն բարեկամ Լևոն Բաղդասարյանի և «Իրավունք» թերթի միջև կնքվել է հուշագիր, որի ուժով միայն «Իրավունք» թերթի միջոցով մեր ընթերցողներին կներկայացվի «Խեղված ճակատագրեր» խորագրի տակ հոդվածաշարեր։
Այսօրվա թեման վերաբերվում է ցմահ դատապարտյալներին։

ԽԵՂՎԱԾ ՃԱԿԱՏԱԳՐԵՐ

Նրանք ապրում են մեր կողքին՝ օտարված ու մոռացված

«Նախքան դատապարտելը միշտ պետք է մտածել՝ արդյոք չի կարելի արդարացում գտնել»։
— Լիխտենբերգ

ՑՄԱՀ ԴԱՏԱՊԱՐՏՅԱԼՆԵՐ

Դատապարտվում են այն անձինք, ովքեր կատարել են առանձնապես ծանր հանցագործություններ։ Կան երկրներ (նախկին ԽՍՀՄ որոշ երկրներ, Եվրոպա), որտեղ ցմահ դատապարտումը չի տարածվում անչափահասների, կանանց և 65 տարին անց տղամարդկանց վրա։ Որպես կանոն, այն գործում է այն երկրներում, որտեղ մահապատիժը վերացված է, ինչպես նաև այն երկրներում, որտեղ մահապատիժը պահպանված է, սակայն որպես այլընտրանքային պատժի ձև կիրառվում է նաև ցմահ ազատազրկումը։
Կան պետություններ (Աֆրիկայի, Ասիայի և Ամերիկայի որոշ երկրներ), որտեղ երկրի ղեկավարին կամ տվյալ նահանգի նահանգապետին օրենքով վերապահված է դատական ակտով նշանակված մահապատիժը փոխարինել ցմահ դատապարտմամբ։
Հին աշխարհում ցմահ դատապարտյալները, որպես կանոն, դատապարտված էին դանդաղ մահվան։ Նրանց ուղարկում էին տաժանակիր աշխատանքի՝ մինչև ուժասպառ լինելը, հիվանդանալը կամ մահանալը։
Ժամանակակից իրավակարգերում ցմահ դատապարտյալներին տրվում է հնարավորություն որոշակի ժամկետ անց դիմելու պայմանական վաղաժամկետ ազատման համար։ Տարբեր երկրներում այդ ժամկետը տարբեր է՝ 20, 25 կամ ավելի տարի։ Հայաստանում այն սահմանված է 20 տարի։ Սակայն ազատման համար անհրաժեշտ է հատուկ հանձնաժողովի եզրակացությունը, ըստ որի՝ դատապարտյալը պետք է «վաստակած լինի ազատության օդը շնչելու իրավունքը»։
Ազատման դեպքում անձը որոշակի ժամանակ մնում է պետական լիազոր մարմինների վերահսկողության և հատուկ հաշվառման ներքո։
Ընդունված է կարծել, որ մահապատիժ կամ ցմահ ազատազրկում նախատեսող հոդվածների առումով Հայաստանի Հանրապետությունը համեմատաբար մեղմ իրավական համակարգ ունի, օրինակ՝ ԱՄՆ-ի կամ Ֆրանսիայի համեմատությամբ։ Սակայն բնակչության թվի հաշվարկով Հայաստանում ցմահ դատապարտյալների թիվը հարաբերականորեն ավելի մեծ է, քան Ֆրանսիայում։
Սովորաբար ընդունված է կարծել, որ ցմահ դատապարտումը ավելի մեղմ պատիժ է, քան մահապատիժը, քանի որ մարդը չի զրկվում կյանքից։ Սակայն այս տեսակետը բացարձակ չէ։
Անգլիայում, երբ դեռ գործում էր մահապատիժը, դատապարտյալին հնարավորություն էր տրվում ընտրելու՝ մահապատի՞ժ, թե՞ ցմահ արտաքսում Անգլիայից նորահայտ երկիր՝ Ամերիկա, կամ ցմահ մեկուսացում բանտախցում՝ ամբողջ կյանքում տեսնելով միայն խցի գորշ պատերը և երկնքի փոքր պատառիկը՝ ճաղերի միջից։
Ուստի այն երկրները, որոնք օրենքով ամրագրում են ցմահ դատապարտյալի վաղաժամկետ ազատման իրավունքը, սակայն իրականում խուսափում են այն կիրառելուց, փաստացիորեն խախտում են դատապարտյալի այդ իրավունքը։
Օրենսդիրը սահմանում է խաղի հստակ կանոններ։ Դատապարտյալը պարտավորվում է դրանք ընդունել և կատարել։ Սակայն հաճախ, առանց բավարար հիմնավորման, հատուկ հանձնաժողովի կողմից ստանում է մերժում։ Մերժում, որը տեղի է ունենում պետության և հասարակության լուռ անտարբերության պայմաններում՝ «մեկը ավել, մեկը պակաս» սկզբունքով։
Հայերենը այն բացառիկ լեզուներից է, որտեղ մարդկանց հաշվում են ոչ թե քանակով, այլ հոգիով։
Յուրաքանչյուր մարդ ունի հոգի՝ Աստծո կողմից նրան տրված։
Պետք է փորձել մտնել այդ հոգու ներաշխարհը, տեսնել այնտեղ մնացած աստվածային կայծը, արթնացնել մարդու մեջ մարդ լինելու գաղափարը՝ այն գիտակցումը, որ նա ստեղծված է Աստծո պատկերով։
Երբ այդ գիտակցությունը արթնանում է, մարդը սկսում է փրկվել։
Բայց կա մի ավելի մեծ հարց, որից հասարակությունը հաճախ խուսափում է։
Ո՞վ է իրականում դատապարտվածը։
Այն մարդը, ով փակված է բանտի խցում, թե՞ այն հասարակությունը, որը փակել է իր խիղճը։
Բանտի պատերը քարից են կառուցվում,
իսկ հասարակության պատերը՝ անտարբերությունից։
Քարե պատերը երբեմն քանդվում են,
իսկ անտարբերության պատերը կարող են կանգուն մնալ դարերով։
Ցմահ դատապարտյալը ապրում է ճաղերի հետևում։
Բայց երբեմն ամբողջ հասարակությունն է ապրում անտեսանելի բանտում՝ վախի, վրեժի և անտարբերության ճաղերի մեջ։
Իսկ ամենասարսափելի բանտը այն չէ, որտեղ մարդը կորցնում է ազատությունը։
Ամենասարսափելի բանտը այն է, որտեղ մարդը կորցնում է մարդուն տեսնելու կարողությունը։
Եթե մենք կարողանանք մարդուն տեսնել նույնիսկ այնտեղ, որտեղ նա ընկել է ամենախորը անդունդը,
ապա դեռ կա հույս, որ փրկվելու է ոչ միայն նա, այլև մենք։
Քանի որ իրականում հասարակության մեծագույն դատավարությունը տեղի է ունենում ոչ թե դատարաններում,
այլ մարդու խղճի ներսում։

Եվ այդ դատավարության ժամանակ դատավորն էլ մենք ենք, մեղադրյալն էլ մենք,
իսկ վճիռը միշտ նույն հարցն է տալիս.

արդյո՞ք մենք դեռ մարդ ենք մնացել։

(շարունակելի)

Փաստաբան Լևոն Բաղդասարյան

Այս թեմայով ՇՏԱՊ. 36-ամյա գործարարին մահացած են գտել. Հրապարակ ՇՏԱՊ. Հայաստանի կառավարությունը վարձել է արեւմտյան լոբբիստական գործակալություն Կիևը ծխի մեջ է. բնակիչներին խորհուրդ է տրվում մնալ տանը (Տեսանյութ) Շատ մեծ հոսք է․ 3 ժամում քվեարկել է ՌԴ 1800 քաղաքացի. Կոպիրկին Թե բա 82 միլիոն դրամ էլ դեռ ես եմ ներդրել փողոցի լայնացման և բորդուրների համար