ՓՈՐՁՎԱԾ ԹՐԱՄՓԻՆ ՆԵԹԱՆՅԱՀՈՒՆ ԵՐԿՈՒ ՈՏՔՈՎ ԹԱԿԱՐԴԸ ՔԱՇԵՑ

Եվ այս­պես, Թ­րամ­փը եր­կար տա­տա­նում­նե­րից հե­տո ո­րո­շեց ի­րա­նա­կան Ռու­բի­կոնն անց­նել: Ի­հար­կե, սա նրա հա­մար «ե­րա­զանք­նե­րի տար­բե­րակ» չէր, թե­կու­զեւ հաշ­վի առ­նե­լով, որ նման պա­տե­րազմն ի­րեն տե­ղա­փո­խում է 180 աս­տի­ճա­նով տար­բեր­վող ուղ­ղութ­յուն այն մե­կի հետ հա­մե­մա­տած, ո­րը Թ­րամ­փին հասց­րեց նա­խա­գա­հա­կան ա­թո­ռին: Կա­րե­լի է կռա­հել նաեւ, որ կա­յին մի շարք քիչ տե­սա­նե­լի գոր­ծոն­ներ, ո­րոնք Թ­րամ­փին վերջ­նա­կա­նա­պես տա­րան այս ուղ­ղութ­յամբ: Բայց դրանք ար­դեն անց­յալ են. ի­րո­ղութ­յունն այս պա­հին պա­տե­րազմն է, եւ այն հար­ցը, թե դե­պի ուր է տա­նե­լու այս նոր ի­րո­ղութ­յու­նը: Այդ թվում մեզ, հաշ­վի առ­նե­լով, որ պա­տե­րազ­մը մեր ան­մի­ջա­կան հա­րե­ւա­նութ­յամբ է:

ՒՆՉ ԿԱ ԱՅՍ ՊԱՀԻՆ

Այս­պի­սով, ի՞նչ ու­նենք այս պա­հին: Գլ­խա­վո­րը, ի­հար­կե, բուն հար­ձա­կումն էր, ու այն պա­հին, երբ մինչ այդ Թ­րամ­փի մա­կար­դա­կով խոս­վում էր հա­ջող բա­նակ­ցութ­յուն­նե­րի եւ բա­նակ­ցա­յին սպա­սե­լիք­նե­րի մա­սին: Այ­սինքն, առն­վազն աշ­խար­հի հզոր­նե­րի հա­մար սա դար­ձավ նա­խա­դեպ` կա­րե­լի է բա­նակ­ցութ­յուն­նե­րը սար­քել մի­ջոց պա­տե­րազ­մի պատ­րաստ­վե­լու հա­մար եւ պատ­րաստ լի­նե­լուն պես, կի­սատ թող­նել եւ անց­նել չհայ­տա­րար­ված հար­ձակ­ման: Ժա­մա­նա­կին Հիտ­լերն էլ էր սի­րուն ա­նակն­կալ պա­տե­րազմ­ներ սկսել, բայց նա գո­նե մինչ այդ բա­նակ­ցութ­յուն­նե­րի մեջ չէր: Ու հի­մա ու­նե­ցանք նա­խա­դեպ, ո­րը դի­վա­նա­գի­տութ­յուն աս­վա­ծը դարձ­նում է լիո­վին ան­հու­սա­լի գոր­ծիք:

Իսկ ա­հա կոնկ­րետ Ի­րա­նի պա­րա­գա­յում թե ին­չի հետ էր կապ­ված Թ­րամ­փի հաշ­վարկ­նե­րը, կա­րե­լի էր կռա­հել դեռ ա­ռա­ջին պա­հից: Այն է` պա­տե­րազ­մը սկսվեց Ի­րա­նի իշ­խա­նա­կան վեր­նա­խա­վի դեմ թի­րա­խա­յին հար­ված­նե­րով: Այդ թվում, սպան­վեց Գե­րա­գույն ա­ռաջ­նորդ Ա­լի Խա­մե­նեին, նաեւ տասն­յակ բարձ­րաս­տի­ճան այլ ան­ձինք, գե­նե­րալ­ներ եւ այլք: Թե ինչ­պես դա հնա­րա­վոր ե­ղավ, ա­ռա­վել եւս, երբ ան­ցած պա­տե­րազ­մի արդ­յուն­քում Ի­րա­նում քաջ գի­տակ­ցում էին, որ ա­ռաջ­նա­յին թի­րախ­նե­րից է լի­նե­լու հենց Խա­մե­նեին, այլ հարց է: Ե­ղե՞լ է այս­տեղ դա­վա­ճա­նութ­յուն, թե՞ ի­րա­նա­կան հա­տուկ ծա­ռա­յութ­յուն­նե­րը լուրջ թե­րա­ցում ու­նե­ցան. սրանք շատ կա­րե­ւոր հար­ցեր են, բայց այս պա­հին դժվար է կողմ­նո­րոշ­վել: Բայց նման է, որ Թ­րամ­փը սպա­սում էր, որ այդ սպա­նութ­յուն­ներն ակն­թար­թո­րեն կփո­խեն Ի­րա­նի ներ­քա­ղա­քա­կան լանդ­շաֆ­տը` ա­ռա­ջին պլան բե­րե­լով Ա­րեւ­մուտ­քի հետ հա­րա­բե­րութ­յուն­նե­րի կողմ­նա­կից­նե­րին եւ փո­ղոց հա­նե­լով տաս­ն­յակ­նե­րով Խա­մե­նեիի կեր­պա­րի շուրջ ստեղծ­ված հա­մա­կար­գից դժգոհ մաս­սա­նե­րին: Բայց գո­նե այս նախ­նա­կան փու­լում դա չկա: Ըստ այդմ, դիր­քը պա­հում է ինչ­պես Գե­րա­գույն հո­գե­ւոր խոր­հուր­դը, այն­պես էլ` Իս­լա­մա­կան հե­ղա­փո­խութ­յան պա­հա­պան­նե­րի կոր­պու­սը: Ինչ վե­րա­բե­րում է ի­րա­նա­կան հան­րութ­յա­նը, ա­պա մի­գու­ցե կան ներ­կա ի­րա­վի­ճա­կը որ­պես փո­փո­խութ­յան հնա­րա­վո­րութ­յուն ըն­կա­լող մաս­սա­ներ: Սա­կայն ներ­կա պա­հին փո­ղոց­նե­րը լցված են պե­տութ­յան շուրջ էլ ա­վե­լի հա­մախմբ­ված եւ ջի­հադ պա­հան­ջող մի­լիո­նա­վոր մարդ­կան­ցով: Այ­սինքն, մարդ­կանց հա­մար անվ­տան­գութ­յան բլո­կի վի­ճա­կը մնում է հիմ­նա­կան ու­ղե­ծիր: Իսկ դա հու­շում է, որ քա­նի դեռ բա­նա­կը եւ ԻՀՊԿ-ն պահ­պա­նում են միաս­նա­կան ուղ­ղա­հա­յաց հրա­մա­նա­տա­րա­կան շղթան, պե­տութ­յու­նը մնում է կա­ռա­վա­րե­լի:

Այ­սինքն, ե­թե չկա ներ­սից Ի­րա­նը պայ­թեց­նե­լու տար­բե­րա­կը, ա­պա ի­րա­տե­սա­կան չէ նաեւ պա­տե­րազ­մը շատ ա­րագ ա­վար­տե­լու Թ­րամ­փի տես­լա­կա­նը: Ընդ ո­րում, կա­րե­լի է են­թադ­րել, որ ի տար­բե­րութ­յուն Թ­րամ­փի, Իս­րա­յե­լի մոտ ծրագ­րե­րը մի փոքր այլ էին: Ի­րա­նա­կան հան­րութ­յան հա­մար կոն­սո­լի­դա­ցիա­յի մեծ շար­ժա­ռիթ դար­ձավ ոչ միայն Գե­րա­գույն ա­ռաջ­նոր­դի սպա­նութ­յունը, այլ Իս­րա­յե­լի հար­ված­նե­րը աղ­ջիկ­նե­րի տար­րա­կան դպրո­ցին, որ­տեղ զոհ­վե­ցին 150–ից ա­վել ե­րե­խա­ներ: Ա­վե­լի ճիշտ, հենց դա էր, որ դար­ձավ հա­կաա­մե­րիկ­յան տրա­մադ­րութ­յուն­նե­րի բուռն ա­ճի ա­ռա­ջին հիմ­քը ի­րա­նա­կան հան­րութ­յան մոտ, եւ պարզ հարց է ծա­գում` Իս­րա­յելն ին­չո՞ւ գնաց դրան: Չ­նա­յած` կա­րե­լի է կռա­հել. դա, ինչ­պես նաեւ նույն Իս­րա­յե­լի հար­վա­ծով Խա­մե­նեիի եւ նրա ըն­տա­նի­քի այլ ան­դամ­նե­րի սպա­նութ­յու­նը Թ­րամ­փին մին­չեւ վերջ խրեց ի­րա­նա­կան այս ճահ­ճի մեջ`զրկե­լով նա­հան­ջի հնա­րա­վո­րութ­յու­նից:

ԹՐԱՄՓԸ ԼՈՒՐՋ ԽՆԴԻՐՆԵՐ ՈՒՆԻ

Այն, որ չնա­յած նույն լա­վա­տե­սա­կան հայ­տա­րա­րութ­յուն­նե­րին, պա­տե­րազ­մը չի ըն­թա­նում Վա­շինգ­տո­նի նախ­նա­կան ծրագ­րե­րով, ե­կան հու­շե­լու մի շարք գոր­ծոն­ներ: Նախ, Թ­րամ­փի հայ­տա­րա­րութ­յու­նը, թե Ի­րա­նը խնդրում է բա­նակ­ցել: Շատ ա­րագ պարզ­վեց, որ դա սո­վո­րա­կան սուտ է. ի­րան­ցի պաշ­տոն­յա­նե­րը շտա­պե­ցին դա հեր­քել: Ի­րա­նի ազ­գա­յին անվ­տան­գութ­յան բարձ­րա­գույն խորհր­դի քար­տու­ղար (ով, ի դեպ, նախ­նա­կան ցնցում­նե­րի պա­հին ստանձ­նեց երկ­րի փաս­տա­ցի կա­ռա­վա­րու­մը եւ ռազ­մա­կան պա­տաս­խա­նը) Ա­լի Լա­րի­ջա­նին միան­շա­նակ հայ­տա­րա­րեց. «Մենք ԱՄՆ-ի հետ ոչ մի բա­նակ­ցութ­յուն չենք վա­րի»: Ու հարց է ծա­գում` ին­չո՞ւ Թ­րամ­փը գնաց նման բա­ցա­հայտ ստի: Փոր­ձա­գետ­նե­րը բա­ցատ­րում են` սա Ի­րա­նին ուղղ­ված բա­նակ­ցա­յին հրա­վեր էր, իսկ այն ի­րան­ցի պաշ­տոն­յա­նե­րի ա­ռա­ջարկ ներ­կա­յաց­նե­լը` Թ­րամ­փի հա­մար դեմ­քը փրկե­լու մի­ջոց: Թե բա­նակ­ցութ­յու­նն­երը Թ­րամ­փի ին­չին են պետք, դեռ կհաս­նենք: Այս պա­հին ֆիք­սենք միայն այն, որ փաս­տը, երբ գնում ես բա­ցա­հայտ կեղ­ծի­քի, ա­մե­նե­ւին էլ «ծրագ­րով ըն­թա­ցող պա­տե­րազ­մի» մա­սին չի խո­սում: Ա­սենք նաեւ այն, որ նույն Թ­րամ­փը պար­բե­րա­բար ԻՀՊԿ­–ին եւ ի­րա­նա­կան բա­նա­կին կոչ է ա­նում` զեն­քը վայր դնել: Իսկ ին­չո՞ւ պետք է դնեն, երբ ո­րե­ւէ նշան չկա, թե կա­րող են պարտ­վել:

Կրկ­նենք. չկա ա­վե­լի լավ ա­պա­ցույց, որ ա­մեն ինչ Թ­րամ­փի հա­մար նա­խա­տես­վա­ծի հա­մա­ձայն չի ըն­թա­ցել, քան նրա նման հայ­տա­րա­րութ­յուն­ներն են: Այ­սինքն, նաեւ Նե­թան­յա­հու­ի ջան­քե­րով նա խրվում է միան­գա­մայն ա­նո­րոշ եւ եր­կա­րա­տեւ պա­տե­րազ­մի մեջ, որն ար­դեն իսկ սկսել է Թ­րամ­փին ծան­րա­գույն հե­ռան­կար­ներ խոս­տա­նալ:

Սկ­սենք նրա­նից, որ ի­րա­նա­կան ու­ժե­րը հենց ա­ռա­ջին պա­հից ոչ թե միայն հա­ջող հա­կա­հար­ված­ներ են հասց­նում, այլ դրանք քա­ղա­քա­կան ի­մաս­տով Թ­րամ­փի հա­մար կա­րող են դառ­նալ մա­հա­ցու: Մեկ օ­րի­նակ բե­րենք. Թ­րամ­փի հի­շա­տակ­ված հայ­տա­րա­րութ­յա­նը, թե`­Թեհ­րա­նը խա­ղա­ղութ­յուն է խնդրել, Ի­րա­նը պա­տաս­խա­նեց Ի­րաք­յան Քրդս­տա­նում` Էր­բի­լում գտնվող ա­մե­րիկ­յան բա­զան (եւ դ­րա հետ մեկ­տեղ՝ այն պաշտ­պա­նող փա­ռա­բան­ված Patriot–նե­րի ողջ հա­մա­կար­գը) գրե­թե ամ­բող­ջութ­յամբ ոչն­չաց­նե­լով: Այն­պես, ինչ­պես ծան­րա­գույն հար­ված­ներ է հասց­վել տա­րա­ծաշր­ջա­նում ա­մե­րիկ­յան բո­լոր հիմ­նա­կան ռազ­մա­կա­յան­նե­րին: Փաս­տը սա է. ա­մեն քայ­լի ինքն ի­րեն գո­վեր­գող Թ­րամ­փի օ­րոք ա­մե­րիկ­յան բա­զա­նե­րը ստա­ցան այն­պի­սի հար­ված­ներ, ինչ­պի­սին եր­բե­ւէ չէին տե­սել: Դա նաեւ ծան­րա­գույն հար­ված է ռազ­մա­կան հե­ղի­նա­կութ­յա­նը. ա­մե­րիկ­յան փա­ռա­բան­ված ՀՕՊ­–ը, ո­րը, խոս­տա­նում էին, որ չի թող­նե­լու ան­գամ ճանճ թռչել, պարզ­վեց, որ այդ­քան խո­ցե­լի է: Ընդ ո­րում, դեռ ա­մե­նե­ւին էլ ի­րա­նա­կան ա­ռաջ­ա­դեմ հրթիռ­նե­րը չէ, որ հար­վա­ծում են: Բայց ա­հա, տե­սախ­ցիկ­նե­րը ֆիք­սե­ցին, թե ինչ­պես է ա­մե­րիկ­յան Patriot–ը ե­րեք թան­կար­ժեք հա­կահր­թիռ ար­ձա­կում ի­րա­նա­կան հրթի­ռի վրա, սա­կայն այն իր հա­մար հան­գիստ խո­ցում է թի­րա­խը: Գու­մա­րած, ա­ռանց այդ էլ (նաեւ հաշ­վի առ­նե­լով Ուկ­րաի­նան) ԱՄՆ­–ի մոտ կար ՀՕՊ­–ի (եւ ոչ միայն) ռազ­մամ­թեր­քի քա­նա­կա­կան խնդիր, ու թե ինչ կլի­նի ա­մե­րիկ­յան պա­հեստ­նե­րի վի­ճակն այս ին­տեն­սիվ բա­խում­նե­րի արդ­յուն­քում, փոր­ձա­գետ­նե­րը լա­վա­տե­սութ­յուն չու­նեն: Մինչ­դեռ սպա­սե­լիք­նե­րը, որ ա­մե­րիկ­յան ՀՕՊ­–ի քա­նա­կա­կան սպառ­ման հետ մեկ­տեղ, կնվա­զեն նաեւ ի­րա­նա­կան հրթիռ­ներն ու դրանց հար­ված­նե­րի ին­տեն­սի­վութ­յու­նը, քիչ ի­րա­տե­սա­կան է: Նախ, այս պա­տե­րազ­մում, ի տար­բե­րութ­յուն նա­խոր­դի, Ի­րա­նը հրա­ժար­վել է զանգ­վա­ծա­յին հա­խուռն հար­ված­նե­րի պրակ­տի­կա­յից, անց­նե­լով հրթիռ­նե­րի փոքր խմբե­րով եւ թի­րա­խա­յին հար­ված­նե­րի. քիչ քա­նա­կով մեծ վնաս: Երկ­րոր­դը, նա­խօ­րեին Ի­րա­նի հե­ռա­հար ա­նօ­դա­չու­նե­րը խո­ցե­ցին նաեւ Կիպ­րո­սում բրի­տա­նա­կան ռազ­մա­բա­զան. ա­վե­լի քան 1500 կմ հե­ռա­վո­րութ­յուն: Այ­սինքն, ողջ Մեր­ձա­վոր Ա­րե­ւել­քը ի­րա­նա­կան ա­նօ­դա­չու­նե­րի թի­րա­խում է: Այն դեպ­քում, երբ Ի­րանն ու­նի նման ա­նօ­դա­չու­նե­րի շատ ա­վե­լի մեծ պա­շար­ներ, քան հրթիռ­նե­րի: Այ­սինքն, ե­թե ԱՄՆ-ի ՀՕՊ­ ին­տեն­սի­վութ­յու­նը նվա­զի, ա­պա դա միայն կմե­ծաց­նի ա­մե­րիկ­յան օբ­յեկտ­նե­րի խո­ցում­նե­րի քա­նա­կը:

Բայց ա­մե­նա­կա­րե­ւո­րը. ԱՄՆ­–ի հա­մար օ­դա­յին հար­ված­ներն Ի­րա­նին, քիչ հար­ցեր են լու­ծում: Ե­թե չկա ներ­քին բունտ, նման հար­ված­նե­րով, ա­ռանց ցա­մա­քա­յին օ­պե­րա­ցիա­յի, հաղ­թա­նա­կը հնա­րա­վոր չէ: Ի­րա­նը, ի տար­բե­րութ­յուն, օ­դա­յին հար­ված­նե­րով շատ հար­ցեր է լու­ծում. Ի­րա­նի հա­մար գլխա­վո­րը ԱՄՆ­–ին ա­ռա­վե­լա­գույն կո­րուստ­ներ հասց­նելն է, ո­րը նա ի­րա­կա­նաց­նում է եւ դեռ կի­րա­կա­նաց­նի: Ընդ ո­րում, ար­դեն իսկ ԱՄՆ–ն սկսել է դիեր տե­ղա­փո­խել հայ­րե­նիք, եւ այդ հոս­քե­րը դեռ միայն ա­վե­լա­նա­լու են: Ա­ռա­վել եւս, որ խա­ղի մեջ մտնե­լու մա­սին հայ­տա­րա­րե­ցին հու­սիթ­ներն ու «Հեզ­բոլ­լահ»–ը: Ե­թե ա­վե­լաց­նում ենք Հոր­մու­զի նե­ղու­ցի բլո­կա­դան, ո­րը սկսել է Ի­րա­նը եւ ո­րը ե­թե շա­րու­նակ­վի, կա­րող է պայ­թեց­նել ողջ հա­մա­շխար­հա­յին է­ներ­գե­տիկ շու­կան, ա­պա պատ­կե­րը դառ­նում է ամ­բող­ջա­կան:

Արդ­յուն­քում, Թ­րամփն այս ի­րա­վի­ճա­կում է: Եր­կի­րը չգի­տես ին­չի հա­մար ներ­քա­շել է պա­տե­րազ­մի մեջ: Ա­մե­րիկ­յան բա­զա­նե­րին ոչն­չաց­վող հար­ված­ներ են հասց­վում: Զո­հե­րի հոսք է սկսվել, եւ է­լի պետք է բա­ցատ­րել, թե հա­նուն ին­չի զոհ­վե­ցին ԱՄՆ քա­ղա­քա­ցի­նե­րը: Ար­դեն կորց­րել է ինք­նա­թիռ­ներ, լու­րեր կան ա­վիա­կիր­նե­րից մե­կին հար­ված­նե­րի մա­սին եւ այդ­պես շա­րու­նակ: Եվ սրանք գու­մար­վե­լու են այն բա­զում ներ­քին մար­տահ­րա­վեր­նե­րին, ո­րոնց ա­ռաջ Թ­րամփն ա­ռանց Ի­րա­նի էլ կանգ­նած էր:

ՈՐՊԵՍ ՎԵՐՋԱԲԱՆ

Թ­րամ­փին, կար­ծես թե, մնում է միայն սպառ­նալ. «Ե­թե ի­րա­նա­կան բա­նա­կը զեն­քը չդնի...»: Ու պարզ հարց` ի­րան­ցի ե­րե­խա­նե­րի սպա­նութ­յու­նից եւ Ի­րա­նի ղե­կա­վա­րութ­յան դեմ ուղղ­ված դա­վա­ճա­նա­կան հար­վա­ծից հե­տո որ­քա­նո՞վ է հա­վա­նա­կան, որ ի­րա­նա­կան բա­նա­կը կհանձն­վի: Ա­մե­նա­կա­րե­ւո­րը, չկա հար­ցի պա­տաս­խա­նը, թե ին­չո՞ւ պետք է հանձն­վի:

Ի­հար­կե, տե­սա­կա­նո­րեն կա­րող են լի­նել նաեւ քա­ղա­քա­կան խա­ղեր, ո­րոնք Ի­րա­նին կտա­նեն ինք­նա­պար­տութ­յան ուղ­ղութ­յամբ: Չ­բա­ցա­ռենք նաեւ մի­ջու­կա­յին զեն­քի գոր­ծադ­րու­մը. Նե­թան­յա­հու­ից եւ Թ­րամ­փից, պարզ­վեց, ա­մեն ինչ է սպա­սե­լի:

Բայց այլ տար­բե­րա­կով, այս պա­հին տե­սա­նե­լի չէ այն հրա­մա­յա­կա­նը, ո­րը ի­րա­նա­կան ու­ժե­րին կտա­նի պա­տե­րազ­մը դա­դա­րեց­նե­լուն: Պետք է միայն դի­մա­նալ ա­ռա­ջի­կա մի քա­նի օ­րե­րին, երբ Թ­րամ­փը, ըստ ա­մե­նայ­նի, կանց­նի զանգ­վա­ծա­յին հար­ված­նե­րի տակ­տի­կա­յին` Գա­զա­յի օ­րի­նա­կով: Միայն թե դրա­նից հե­տո «խա­ղա­ղա­րա­րը» ե­րե­ւի բո­լո­րո­վին այլ եր­գեր է եր­գե­լու:

Այս թեմայով Ամերիկյան հեռուստաալիքները Թրամփին «զրկեցին» ձայնից (Տեսանյութ) Ոտնակոխ անելով Փաշինյանի այս հայտարարությունները` թփռոշացած ՔՊ-իստները գործող քաղաքապետ են «խաղացնում».ուր է հակակոռուպցիոնը Վերջին շաբաթներին Ռուսաստանը երկու անգամ փորձել է հարձակվել իմ ինքնաթիռի վրա. Զելենսկի Տեսախցիկը ֆիքսել է Օդեսայի նավահանգստում ուկրաինական երկու բեռնանավերի խոցման պահը 15-ամյա տղան գրեթե երկու օր մնացել է բաց ծովում՝ շրջված նավակով (Տեսանյութ)