Ալյասկայի ռուս–ամերիկյան լուծումները կարող են նաեվ չեղարկվել

­Վեր­ջին օ­րե­րին հա­մաշ­խար­հա­յին քա­ղա­քա­կան կյան­քը կենտ­րո­նա­ցել էր Մ­յուն­խե­նում, որ­տեղ տե­ղի ու­նե­ցավ ա­վանդա­կան դար­ձած «Անվ­տան­գութ­յան հա­մա­ժո­ղո­վը»: Այս ան­գամ հա­մա­ժո­ղովն էա­պես տար­բեր­վում էր իր նա­խորդ­նե­րից: Նաեւ այն ի­մաս­տով, որ շատ երկր­ներ, եւ ա­ռա­ջին հեր­թին` եվ­րո­պա­կան­ներն ու ան­գամ ա­ռա­ջա­տար­նե­րը, ո­րոնք ժա­մա­նա­կին անվ­տան­գությ­ուն աս­վա­ծին նա­յում էին որ­պես տե­սա­կան հաս­կա­ցութ­յան, ո­րը գործ­նա­կա­նում ի­րենց չի վե­րա­բե­րում, հի­մա ար­դեն բո­լո­րո­վին այլ դիր­քե­րից են խնդիրն մո­տե­նում: Ընդ ո­րում, շատ դեպ­քե­րում այն աս­տի­ճան ի­րար հա­կա­սող, որ ա­վե­լի ցցուն դար­ձավ հար­ցը, թե որն է լի­նե­լու Եվ­րո­պա­յի ա­պա­գան:

ՄՅՈՒՆԽԵՆՈՒՄ ԿԱՐԵՎՈՐ ԽԱՂԱՔԱՐՏԵՐ ԲԱՑՎԵՑԻՆ

­Թե ինչ է կա­տար­վում Եվ­րո­պա­յի հետ, ին­չու է անվ­տան­գութ­յան թե­ման այս կար­գի զգա­յուն խնդիր դար­ձել կամ գո­նե ներ­կա­յաց­վում որ­պես այդ­պի­սին, դժվար չէ հաս­կա­նալ: Տաս­նամ­յակ­նե­րով Եվ­րո­պա­յի հա­մար անվ­տան­գութ­յան հիմ­նա­կան «հո­վա­նոց» էր դար­ձել ԱՄՆ-ն: Ու հի­մա Թ­րամփն այլ պայ­ման­ներ է ա­ռա­ջադ­րում. անվ­տան­գութ­յան հա­մար պետք է վճա­րել: Այդ թվում, ե­թե ժա­մա­նա­կին գո­նե ձե­ւա­կա­նո­րեն Եվ­րո­պան ներ­կա­յա­նում էր, որ­պես ԱՄՆ­-ին հա­վա­սար դաշ­նա­կից, հի­մա ար­դեն վճար­ման գի­նը նաեւ դրան է վե­րա­բե­րում` պետք է ըն­դու­նել վա­սա­լա­յին կար­գա­վի­ճակ: Օ­րի­նակ, պե՞տք է ԱՄՆ­-ին Գ­րեն­լան­դիան կամ տնտե­սութ­յան ինչ­-որ ո­լոր­տը, ու­րեմն, որ­պես վա­սալ, պետք է անտր­տունջ այն հանձ­նել: Իսկ դա Եվ­րո­պա­յին աշ­խար­հա­քա­ղա­քա­կան գոր­ծո­նից վե­րա­ծում է սո­վո­րա­կան կա­տա­րո­ղի, ո­րը հատ­կա­պես Բ­րի­տա­նիան չի ցան­կա­նում ըն­դու­նել:

Ընդ ո­րում, ի­րա­վի­ճա­կը հենց այդ­պես էլ ներ­կա­յաց­վում է նաեւ հրա­պա­րա­կայ­նո­րեն: Օ­րի­նակ` Գեր­մա­նիա­յի կանց­լեր Մեր­ցը հրա­պա­րավ հայ­տա­րա­րեց` «Կա­նոն­նե­րի վրա հիմն­ված մի­ջազ­գա­յին կար­գը այլևս գո­յութ­յուն չու­նի»: Ա­վե­լի պարզ լեզ­վով` աշ­խար­հա­կար­գը, ո­րը ձե­ւա­վոր­վել էր ԽՍՀՄ­-ի փլուզ­ման արդ­յուն­քում` ԱՄն­-ի հե­գե­մո­նիա­յով, հի­մա չկա: Նույն բանն էր վեր­ջերս ա­սում նաեւ եվ­րո­պա­կան արտ­գործ­նա­խա­րար Կա­յա Կալ­լա­սը` ոչ մի ըն­դուն­ված կարգ չկա, աշ­խար­հում ջունգ­լի­նե­րի օ­րենքն է տի­րում: Զ­գաց­վեց, որ այս ի­րա­վի­ճա­կը ծայ­րա­հեղ նյար­դա­յին վի­ճա­կի է հասց­րել Բր­յու­սե­լին, ո­րի լի­դե­րը` Ուր­սու­լա Ֆոն դեր Լե­յե­նը հա­սավ այն մտքին, թե` պետք է մեռ­նեն բո­լոր նրանք, ով­քեր չեն ըն­դու­նում ԵՄ քա­ղա­քա­կան դիր­քո­րո­շու­մը: Հաս­կա­նա­լի է, սա ար­դեն ան­ցում է սո­վո­րա­կան ֆա­շիզ­մին: Միայն թե ո՛չ տի­կին Ուր­սու­լան եւ ո՛չ էլ նա­ցիս­տա­կան­նե­րի ժա­ռան­գորդ Մեր­ցը, ով սկսեց խո­սել Գեր­մա­նիա­յում «հնա­րա­վո­րինս շուտ Եվ­րո­պա­յի ա­մե­նաու­ժեղ բա­նա­կը» ստեղ­ծե­լու մա­սին, միան­շա­նակ չու­նեն Հիտ­լե­րի տրա­մա­չա­փը, ա­սենք նաեւ հա­մա­պա­տաս­խան ռե­սուրս­ներն այդ սպառ­նա­լիք­-ա­նեծք­նե­րին ի­րա­կան տեսք տա­լու հա­մար:

Ա­ռա­վել եւս, որ «Եվ­րո­պա­յի լա­վա­գույն բա­նակ» ստեղ­ծե­լու հա­մար շատ ժա­մա­նակ է պետք, այ­նինչ խնդիր­նե­րը պետք է լու­ծել շատ ա­րագ, հենց այս պա­հին: Հաշ­վի առ­նե­լով այն ի­րողութ­յու­նը, ո­րը շատ հստակ է բո­լո­րի հա­մար, եւ ո­րը հրա­պա­րա­կավ միանգա­մայն շո­շա­փե­լի ձե­ւով ներ­կա­յաց­րեց Լե­հաս­տա­նի արտ­գործ­նա­խա­րար Սի­կորս­կին, թե` «Խոս­քը Եվ­րո­պա­յի տե­ղի մա­սին է հա­մաշ­խար­հա­յին իշ­խա­նութ­յան ա­պա­գա բաշխ­ման մեջ»: Այ­սինքն. «Եվ­րո­պան պետք է լի­նի բա­նակ­ցութ­յուն­նե­րի (ուկ­րաի­նա­կան) սե­ղա­նի շուրջ, քա­նի որ խա­ղադ­րույք­նե­րը ա­ներ­ևա­կա­յե­լի բարձր են։ Խոս­քը միայն Ուկ­րաի­նա­յի ա­պա­գա­յի մա­սին չէ։ Խոս­քը միայն ար­ևել­յան թևի անվ­տան­գութ­յան մա­սին չէ։ Խոս­քը Եվ­րո­պա­յի տե­ղի մա­սին է հա­մաշ­խար­հա­յին իշ­խա­նութ­յան ա­պա­գա բաշխ­ման մեջ։ Այլ կերպ ա­սած, ո՞վ կլի­նի ու­ժե­րի հա­մաշ­խար­հա­յին հա­վա­սա­րակշ­ռութ­յան եր­րորդ հե­նաս­յու­նը՝ Չի­նաս­տա­նը, Միաց­յալ Նա­հանգ­նե­րը և Ռու­սաս­տա՞­նը, թե` Եվ­րա­միութ­յու­նը»:

Այ­սինքն, ա­մեն բան այն­քան պարզ է դար­ձել, որ այդ մա­սին ար­դեն կա­րե­լի է նաեւ հրա­պա­րա­կավ խո­սել: Աշ­խար­հի կա­ռա­վար­ման հին մո­դե­լը չկա: Պետք է ստեղ­ծել նոր մո­դել, ու Եվ­րո­պա­յից էլ ա­ռաջ, ար­դեն նախ­կին հե­գե­մոն ԱՄՆ-ն է կանգ­նած պարզ հար­ցի ա­ռաջ: Հե­գե­մո­նիա­յի կո­րուս­տը նշա­նա­կում է, որ չի կա­րող նախ­կին դիր­քը պա­հել: Իսկ երբ զի­ջում ես դիր­քե­րը, ա­պա ա­ռա­ջին հեր­թին պետք է ա­վե­լորդ բա­լաս­տից հար­ժար­վել: ԱՄՆ­-ի հա­մար դա Եվ­րո­պան է, ո­րը վա­ղուց է դար­ձել ա­վե­լորդ «ու­տող բե­րան»` ռե­սուրս­նե­րից զրկված լի­նե­լու պատ­ճա­ռով: Իսկ հա­մաշ­խար­հա­յին ռե­սուրս­նե­րի պատ­կա­ռե­լի մաս­նա­բա­ժին ու­նե­ցող Ռու­սաս­տա­նը ցան­կա­լի գոր­ծըն­կեր է ինչ­պես ԱՄՆ-ի, այն­պես էլ` Չի­նաս­տա­նի հա­մար: Եվ­րո­պա­յի հա­մար ա­ռա­ջին պլա­նում մնա­լու միակ տար­բե­րա­կը ե­ղել եւ մնում է Ռու­սաս­տա­նից այդ ռե­սուրս­նե­րը խլե­լը: Փոր­ձե­ցին դրան հաս­նել ուկ­րաի­նա­կան սցե­նա­րի մի­ջո­ցով, բայց բախ­վե­ցին մեկ այլ էա­կան գոր­ծո­նի, ո­րը եւս Վա­շինգ­տո­նը չի կա­րող հաշ­վից հա­նել. Ռու­սաս­տա­նի ու­նե­ցած մոտ 5,5-6 հա­զար մի­ջու­կա­յին մար­տագլ­խիկ­նե­րին:

ԵՎՐՈՊԱՑԻՆԵՐԻ ՏՈՒՆԸ ԿՌԻՎ Է ԸՆԿԵԼ

Ա­հա այս ի­րա­վի­ճա­կի արդ­յուն­քում, նույն Մ­յուն­խե­նում ԱՄՆ պետ­քար­տու­ղար Ռու­բի­նոն ան­գամ հրա­ժար­վեց հան­դի­պել եվ­րա­լի­դեր­նե­րի հետ` ուկ­րաի­նա­կան թե­ման քննար­կե­լու հա­մար: Իր ե­լույ­թում էլ նույ­նիսկ Ուկ­րաի­նա­յի մա­սին ըն­դա­մե­նը մեկ ան­գամ հի­շա­տա­կեց, ընդ ո­րում` ա­նուղ­ղա­կիո­րեն: Ի­մաս­տը միան­գա­մայն թա­փան­ցիկ է. Թ­րամփն ա­վե­լի նա­խընտ­րե­լի է հա­մա­րում Մոսկ­վա­յի հետ գոր­ծար­քը, եւ ար­դեն այս օ­րե­րին քննար­կե­լու են 12 տրի­լիոն դո­լա­րա­նոց տնտե­սա­կան մե­գա­փա­թեթ:

Իսկ եվ­րո­պա­ցի­նե­րին մնում էր միայն ի­րենք ի­րենց մեջ կռի­վը շա­րու­նա­կել` ինչ ա­նել հար­ցի շուրջ: Ու թե ինչ վե­րա­բեր­մունք է ստեղծ­վել եվ­րաա­ռաջ­նորդ­նե­րի մի­ջեւ, միան­գա­մայն թա­փան­ցիկ կեր­պով հու­շեց ըն­դա­մե­նը մեկ տե­սան­յութ, ո­րը շատ աղբ­յուր­ներ գնա­հա­տե­ցին, որ­պես «Մ­յուն­խե­նի անվ­տան­գութ­յան հա­մա­ժո­ղո­վի ա­մե­նա­խորհր­դան­շա­կան տե­սա­րա­նը»: Խոս­քը հե­տեւ­յա­լի մա­սին է` ի­րար հետ զրու­ցող Մեր­ցը և Ս­թար­մե­րը «շան տեղ էլ չեն դնում» մո­տե­ցած Մակ­րո­նին: Ու սա այն դեպ­քում, երբ ե­րեքն էլ ու­նեն «պլեն­տու­սից ցածր» վար­կա­նիշ, բայց Մակ­րո­նը ղե­կա­վա­րում է Եվ­րո­պա­յում այն միակ եր­կի­րը, որն ի զո­րու է մի­ջու­կա­յին զենք ար­տադ­րել: Իսկ Բ­րի­տա­նիան, թեեւ ու­նի ո­րո­շա­կի պա­շար, սա­կայն կորց­րել է ար­տադ­րա­կան պո­տենց­յա­լը: Եվ այդ պա­րա­գա­յում Մեր­ցին եր­կար տաս­նամ­յակ­ներ են պետք գեր­մա­նա­կան բա­նա­կը Եվ­րո­պա­յում ա­մե­նաու­ժե­ղը դարձ­նե­լու հա­մար, ե­թե կա­րո­ղա­նա գեր­մա­նա­կան տնտե­սութ­յան ներ­կա­յիս ան­կու­մա­յին վի­ճա­կում դրա հա­մար փող գտնել:

Այս ներ­քին գզվռտո­ցի ֆո­նին ձա­խո­ղե­ցին նաեւ Ուկ­րաի­նա­յին 90 մի­լիարդ դո­լար տա­լու գոր­ծըն­թա­ցը, թեեւ այն ի սկզբա­նե էր ձա­խող­ված: Փող չկա, ռուս­նե­րի սա­ռեց­ված փո­ղե­րին ձեռք տալն էլ վտան­գա­վոր է: Զե­լենս­կին էլ, որ ան­համ­բեր այդ փո­ղին է սպա­սում, թեեւ մի լավ հայ­հո­յեց եվ­րո­պա­ցի­նե­րին, հիս­տե­րիա­յի ճոխ նո­պա­ներ սար­քեց, բայց դա հարց չի կա­րող լու­ծել: Իսկ հարց լու­ծե­լու հա­մար ար­դեն ժա­մա­նակ էլ չու­նի. ար­դեն այս օ­րե­րին, բա­ցի ռուս­-ա­մե­րիկ­յան երկ­կողմ բա­նակ­ցութ­յուն­նե­րի` տնտե­սա­կան ուղղ­վա­ծութ­յամբ, կա­յա­նա­լու է նաեւ ե­ռա­կողմ հեր­թա­կան հան­դի­պու­մը` ՌԴ­-ի, ԱՄՆ­-ի եւ Ուկ­րաի­նա­յի մի­ջեւ: Ու սպաս­վում է, որ Զե­լենս­կին պետք է վեր­ջա­պես պա­տաս­խա­նի` ըն­դու­նո՞ւմ է Թ­րամ­փի խա­ղա­ղութ­յան ծրա­գի­րը, թե՞ Լոն­դո­նի հրա­մա­նով շա­րու­նա­կե­լու է պա­տե­րազ­մը: Ար­դեն այս պա­հին Ուկ­րաի­նան, ան­գամ ա­ռանց թաքց­նե­լու, հայ­տա­րա­րում է ռազ­մա­կան մի­ջոց­նե­րի կա­տաստ­րո­ֆիկ պա­կա­սի մա­սին, իսկ 90 մի­լիար­դի ու­շա­ցու­մը կա­րող է օր­հա­սա­կան վի­ճա­կի հասց­նել: Չ­նա­յած դրան, Զե­լենս­կին դեռ խո­սում է պա­տե­րազ­մը շա­րու­նա­կե­լու, Դոն­բա­սից զոր­քե­րը չհա­նե­լու եւ Թ­րամ­փի պա­հան­ջած ընտ­րութ­յուն­նե­րը չանց­կաց­նե­լու մա­սին: Բայց այն, որ հենց այս պա­հին են անց­կաց­վում տնտե­սա­կան ուղղ­վա­ծութ­յան հի­շա­տակ­ված ռուս­-ա­մե­րիկ­յան բա­նակ­ցութ­յուն­նե­րը, Զե­լենս­կու հա­մար շատ լուրջ նա­խազ­գու­շա­ցում է: Ն­րան ար­դեն պարզ հաս­կաց­նել տվե­ցին, որ Վա­շինգ­տո­նը կա­րող է առ­հա­սա­րակ հրա­ժար­վել ուկ­րաի­նա­կան թե­մա­յից, չե­ղար­կել ռուս­նե­րի դեմ պատ­ժա­մի­ջոց­ներն ու սկսել զբաղ­վել օ­րա­կար­գում գտնվող տնտե­սա­կան այդ մե­գա­փա­թե­թով: Դե իսկ Եվ­րո­պան էլ, որ գնա­լով միայն խրվում է ներ­քին գզվռտո­ցի մեջ, հազիվ թե իրականում օգ­նի Ուկ­րաի­նա­յին:

ՄՈՍԿՎԱՅԻ «ՎԵՐՋՆԱԳԻՐԸ»

Ա­մեն դեպ­քում, Վա­շինգ­տո­նում եւս հաս­կա­նում են, որ Ռու­սաս­տա­նի հետ հա­րա­բե­րութ­յուն­նե­րի եւ ուկ­րաի­նա­կան թե­ման այ­լեւս եր­կար այս ա­նո­րո­շութ­յան մեջ թող­նել չեն կա­րող: Թե­կու­զեւ հաշ­վի առ­նե­լով, որ Մոսկ­վա­յից ար­դեն նույ­նիսկ հրա­պա­րա­կավ են սկսել տագ­նա­պա­յին ազ­դան­շան­ներ գալ: Թե­կու­զեւ Լավ­րո­վի վեր­ջերս հնչեց­րած հայ­տա­րա­րութ­յան տես­քով, ո­րով կոնկ­րետ հար­ցեր է դնում Վա­շինգ­տո­նի ա­ռաջ: «Դե, Ան­քո­րի­ջում (Ալ­յաս­կա­յում) մենք ըն­դու­նե­ցինք Միաց­յալ Նա­հանգ­նե­րի ա­ռա­ջար­կը: Այ­սինքն՝ ե­թե մենք դրան մո­տե­նանք տղա­մարդ­կանց պես, նրանք ա­ռա­ջար­կե­ցին, մենք հա­մա­ձայ­նե­ցինք, և խն­դի­րը պետք է լուծ­վի: Ռու­սաս­տա­նի հա­մար, ինչ­պես Պու­տի­նը բազ­միցս ա­սել է, կար­ևոր չէ, թե ինչ են ա­սում Ուկ­րաի­նա­յում կամ Եվ­րո­պա­յում... Միաց­յալ Նա­հանգ­նե­րի դիր­քո­րո­շու­մը մեզ հա­մար կար­ևոր էր, եւ ըն­դու­նե­լով ա­ռա­ջար­կը, մենք, կար­ծես, կա­տա­րե­ցինք ուկ­րաի­նա­կան հար­ցը լու­ծե­լու և լիար­ժեք, լայն և փոխ­շա­հա­վետ հա­մա­գոր­ծակ­ցութ­յան անց­նե­լու խնդի­րը: Մինչ այժմ, գործ­նա­կա­նում, ա­մեն ինչ այլ կերպ է թվում: Նոր պատ­ժա­մի­ջոց­ներ են սահ­ման­վում: Տան­կեր­նե­րի դեմ պա­տե­րազ­մը մղվում է, ինչ­պես գի­տեք, բաց ծո­վում՝ խախ­տե­լով «Ծո­վա­յին ի­րա­վուն­քի» մա­սին կոն­վեն­ցիան: Ն­րանք փոր­ձում են խան­գա­րել Հնդ­կաս­տա­նին և մեր մյուս գոր­ծըն­կեր­նե­րին գնել է­ժան, մատ­չե­լի ռու­սա­կան է­ներ­գիա...»,–­ ա­սաց Լավ­րո­վը:

­Սա ար­դեն վերջ­նագ­րի է նման` պայ­մա­նա­վոր­վել ենք, կա­տա­րեք, ե­թե ոչ, մենք էլ մտա­ծենք, թե ինչ ենք ա­նե­լու տար­բե­րա­կով: Իսկ սա նշա­նա­կում է, որ Մոսկ­վան էա­կան չի հա­մա­րում` Թ­րամ­փը չի կա­րո­ղա­նում, թե չի ցան­կա­նում լու­ծել խնդի­րը: Էա­կանն այն է, որ խնդի­րը չի լուծ­վում, եւ այդ դեպ­քում Մոսկ­վան կա­րող է նաեւ Ալ­յաս­կա­յի պայ­մա­նա­վոր­վա­ծութ­յուն­նե­րը հա­մա­րել ոչ ի­րա­տե­սա­կան` մտա­ծե­լով այլ տար­բե­րակ­նե­րի մա­սին:

Ու, թե­րեւս, տպա­վո­րութ­յունն այն է, որ ա­ռա­ջի­կա օ­րե­րին ծրագր­ված հի­շա­տակ­ված եր­կու բա­նակ­ցա­յին գոր­ծըն­թաց­նե­րը նաեւ ռուս­նե­րի հա­մար է դառ­նա­լու ո­րո­շիչ` ի­րենց հե­տա­գա քայ­լե­րի հետ կապ­ված: Իսկ ա­հա Թ­րամ­փը, ե­թե ի­րոք ցան­կա­նում է Ալ­յաս­կա­յի պայ­մա­նա­վոր­վա­ծութ­յուն­նե­րը ծրագր­ված հու­նով տա­նել, եւ ռուս­նե­րի հետ այդ գոր­ծըն­թացն ըն­դա­մե­նը Եվ­րո­պա­յի վրա ճնշման լծակ չէ, պետք է վեր­ջա­պես կա­րո­ղա­նա հաս­նել տե­սա­նե­լի եւ շո­շա­փե­լի լու­ծում­նե­րի, ին­չի հա­մար, ի դեպ, դեռ ու­նի քայ­լե­րի զգա­լի զի­նա­նոց: Այդ թվում, Զե­լենս­կու նա­խա­գա­հա­կան լիա­զո­րութ­յուն­նե­րը չճա­նա­չե­լը կամ գո­նե այդ թե­ման հրա­պա­րա­կա­յին դաշտ բե­րե­լը:

Այս թեմայով Ռուսաստանը կարող է հարձակվել ՆԱՏՕ-ի անդամ երկրի վրա առաջիկա ամիսներին. Դանիայի պաշտպանության նախարար Ֆրանսիան այլևս չի կարող ֆինանսական օգնություն ցուցաբերել Ուկրաինային. Լը Պեն ՀՐԱՏԱՊ. Վարդանի շուրջ 19-ամսյա կալանքը նշանակում է արդեն հարյուր հազարավոր դոլարների հանրային միջոցների ծախս Ուկրաինան հարձակվում է ԱՄՆ-ի հետ կապված տանկերների վրա, եւ դա չի կարող շարունակվել. Ռուբիո Գերմանիայի ամերիկյան Շպանգդալեմ ավիաբազայում ռազմական ինքնաթիռ է կործանվել