ԱՇԽԱՐՀԸ ՄՏԱՎ ՄԻՋՈՒԿԱՅԻՆ «ԲԱՐԴԱԿԻ» ԴԱՐԱՇՐՋԱՆ

­Կար­ծես թե Եվ­րո­պա­յում, Բ­րի­տա­նիա­յի ա­ռաջ­նոր­դութ­յամբ, մի­ջոց գտան, թե ինչ­պես պայ­քա­րեն Էպշ­տեյ­նի սկան­դա­լի դեմ: Թե­րեւս, չկա­րո­ղա­նա­լով այլ բան մտա­ծել, ո­րո­շե­ցին դի­մել ա­մե­նա­պար­զու­նակ տար­բե­րա­կին` Էպշ­տեյ­նին հռչա­կե­լով ԿԳԲ­–ի գոր­ծա­կալ: Մի­գու­ցե Նի­կո՞լն է հու­շել` ել­նե­լով իր` կա­թո­ղի­կո­սին ԿԳԲ­–ի գոր­ծա­կալ ներ­կա­յաց­նե­լու փոր­ձից:

ԷՊՇՏԵՅՆԻ ՍԿԱՆԴԱԼԸ ԿԱՐՈՂ Է «ՊԱՅԹԵՑՆԵԼ» ԲՐԻՏԱՆԻԱՆ

Ի­հար­կե, հատ­կա­պես Բ­րի­տա­նիա­յի հա­մար ինչ­–որ բան մո­գո­նե­լը` Էպշ­տեյ­նի սկան­դա­լի տա­կից դուրս գա­լու հա­մար, պետք է: Թե­կու­զեւ հաշ­վի առ­նե­լով այն ու­ղիղ մե­ղադ­րանք­նե­րը, ո­րոնք ներ­կա­յաց­վե­ցին բրի­տա­նա­կան թա­գա­վո­րի եղ­բո­րը, հան­գուց­յալ թա­գու­հու որ­դուն` ար­քա­յազն Էնդր­յո­ւին: Խոս­քը ոչ միայն Էպշ­տեյ­նից ան­չա­փա­հաս աղջ­կա գնե­լու, բռնա­բա­րե­լու եւ տան­ջա­մահ ա­նե­լու մա­սին է, այլ` քրեա­կան եւ բա­րո­յա­կան հան­ցա­գոր­ծութ­յուն­նե­րի մի ամ­բող­ջա­կան հա­վա­քա­ծո­ւի: Ու Բ­րի­տա­նիա­յի հա­մար ա­մե­նա­վատն այն մե­ղադ­րանք­ներն են, որ թա­գա­վո­րա­կան ըն­տա­նիքն ի­մա­ցել է ար­քա­յազ­նի չա­րա­գոր­ծութ­յուն­նե­րի մա­սին, բայց Էնդր­յո­ւի դեմ քրեա­կան մե­ղադ­րանք չի ա­ռա­ջադր­վել: Հի­մա եւս, թեեւ Էնդր­յո­ւին գի­շե­րով` գաղ­տա­գո­ղի վտա­րե­ցին Վին­ձո­րի իր նստա­վայ­րից, սա­կայն է­լի դեռ պաշ­տո­նա­կան մե­ղադ­րանք­ներ չկան: Զու­գա­հեռ, քիչ չեն խո­սակ­ցութ­յուն­նե­րը, որ բրի­տա­նա­կան ար­քա­յա­կան ըն­տա­նի­քում Էնդր­յուն ա­մե­նե­ւին էլ միա­կը չէր, որ կա­պեր է ու­նե­ցել Էպշ­տեյ­նի հետ. ժա­մա­նա­կին նման կա­պե­րի մեջ մե­ղադր­վել է նաեւ Կառ­լոս 3–րդ­ ը` նախ­կին ար­քա­յազն Չարլ­զը: Ընդ ո­րում, Էպշ­տեյ­նի գոր­ծով դեռ շատ բա­ցա­հայ­տում­ներ էլ են լի­նե­լու, եւ ե­թե հան­կարծ թա­գա­վո­րի հետ կապ­ված նույն­քան տե­սա­նե­լի փաս­տեր դուրս լո­ղան, որ­քան Էնդր­յո­ւի, ա­պա...

­Կարճ ա­սած, սկան­դա­լը փա­կել է պետք, բայց, կրկնենք, գտան ա­մե­նա­հի­մար տար­բե­րա­կը` փոր­ձում են Էպշ­տեյ­նին Մոսկ­վա­յի գոր­ծա­կալ հրամց­նել: Բայց չաշ­խա­տող տար­բե­րակ է, քա­նի որ այս­տեղ խնդի­րը բո­լո­րո­վին այլ է. ե­թե ան­գամ մի պահ Էպշ­տեյ­նին հա­մա­րենք ԿԳԲ­–ի գոր­ծա­կալ, ա­պա մեկ է` դա չի փո­խում ի­րո­ղութ­յու­նը` Էպշ­տեյ­նի հա­ճա­խորդ­ներն է՞լ էին ԿԳԲ­–ի գոր­ծա­կալ­ներ: Էպշ­տեյնն ըն­դա­մե­նը «ծա­ռա­յութ­յուն մա­տու­ցողն» էր, իսկ այդ «ծա­ռա­յութ­յուն­նե­րից» օգտ­վող­նե­րը եւ դրա ըն­թաց­քում ա­մե­նա­տար­բեր հան­ցա­գոր­ծութ­յուն­ներ գոր­ծող­նե­րը ներ­կա­յիս հա­մաշ­խար­հա­յին է­լի­տա­յի ներ­կա­յա­ցու­ցիչ­ներն են: Կոնկ­րետ դեպ­քում, ար­քա­յազն Էնդր­յուն է, ըստ մե­ղադ­րան­քի, ան­չա­փա­հաս աղջ­կան գնել, բռնա­բա­րել եւ տան­ջա­մահ ա­րել, ոչ թե «ա­րան­քից վե­րաց­ված» Էպշ­տեյ­նը: Իսկ դա նշա­նա­կում է, որ որ­քան էլ Կառ­լոս թա­գա­վո­րը հի­մա փոր­ձի խիստ ար­քա խա­ղալ, մեկ է, հար­վածն այն­քան մեծ է, որ դա սուր հար­ցա­կան­ներ է ա­ռա­ջաց­նում ար­քա­յա­կան ըն­տա­նի­քի ներ­կա կար­գա­վի­ճա­կի, այն է` Բ­րի­տա­նիա­յի կա­ռա­վար­ման մո­դե­լի լի­նե­լիութ­յան հար­ցում: Ու հենց այդ մո­դե­լը, ո­րի վրա, չմո­ռա­նանք, կա­ռուց­ված էր անգ­լո­սաք­սո­նիզ­մի ողջ գա­ղա­փա­րա­խո­սութ­յու­նը, հայտն­վել է մի այն­պի­սի ճգնա­ժա­մի ա­ռաջ, ինչ­պի­սին չէր ե­ղել վեր­ջին մի քա­նի հար­յուր տա­րում. կա­րող է ա­մեն բան պայ­թել, կրկնենք, գլո­բալ կա­ռա­վար­ման այն մո­դե­լը, ո­րի հիմ­քում անգ­լո­սաք­սո­նիզմն էր: Եվ Էնդր­յո­ւին Վին­ձո­րից վտա­րե­լը կամ Էպշ­տեյ­նին ԿԳԲ­–ի գոր­ծա­կալ ներ­կա­յաց­նելն այս­տեղ բան չի փո­խում:

ՍՊԱՌԱԶԻՆՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐԻ ՆՈՐ ՄՐՑԱՎԱԶՔ ՉԻ ԼԻՆԻ

­Վի­ճակն ա­վե­լի վա­տա­ցավ նրա­նով, որ այս ա­մե­նին զու­գա­հեռ, ա­վե­լի կոնկ­րետ` ե­րեկ­վա­նից աշ­խար­հում եւս մեկ գլո­բալ տե­ղա­շարժ ար­ձա­նագր­վեց: Մի փոքր անն­կատ մնա­ցած, բայց այն, միան­շա­նակ, շատ ա­վե­լի վտան­գա­վոր է, քան Էպշ­տեյ­նի սկան­դալն ու դրա­նում ներգ­րավ­ված բո­լոր այ­լա­սեր­ված­նե­րը միա­սին վերց­րած:

Այն է` փետր­վա­րի 5–ին լրա­ցավ «Ստ­րա­տե­գիա­կան հար­ձա­կո­ղա­կան սպա­ռա­զի­նութ­յուն­նե­րի» (ՍՀՍ, СНВ) գոր­ծող վեր­ջին պայ­մա­նագ­րի ժամ­կե­տը: Հի­շեց­նենք. ստրա­տե­գիա­կան հար­ձա­կո­ղա­կան սպա­ռա­զի­նութ­յուն­ներ աս­վա­ծը ստրա­տե­գիա­կան (չշփո­թել փոքր հզո­րութ­յան տակ­տի­կա­կա­նի հետ) մի­ջու­կա­յին զենքն է: Դեռ 1972թ.­–ին ԽՍՀՄ–ն եւ ԱՄՆ կնքե­ցին ա­ռա­ջին պայ­մա­նա­գի­րը, ո­րը նա­խա­տե­սում էր ո­րո­շա­կի վե­րահս­կո­ղութ­յուն ստրա­տե­գիա­կան մի­ջու­կա­յին զեն­քի, դրա կրիչ­նե­րի (միջ­մայր­ցա­մա­քա­յին հրթիռ­ներ, ստրա­տե­գիա­կան ա­վիա­ցիա եւ նա­վա­տորմ) նկատ­մամբ: Այդ շար­քի վեր­ջին փաս­տա­թուղթն ար­դեն ՌԴ­–ի եւ ԱՄՆ­–ի մի­ջեւ կնքվեց 2010թ.­–ին, եւ այն նա­խա­տե­սում էր ինչ­պես մի­ջու­կա­յին մար­տագլ­խիկ­նե­րի եւ դրանց կրիչ­նե­րի սահ­մա­նա­փա­կում, այն­պես էլ` թա­փան­ցի­կութ­յու­նը: Եվ ա­հա, այդ պայ­մա­նագ­րի ժամ­կե­տը լրա­ցավ, եւ 1972թ.­–ից ի վեր ա­ռա­ջին ան­գամ ստրա­տե­գիա­կան մի­ջու­կա­յին զի­նա­տե­սակ­նե­րի ո­լոր­տը դար­ձավ լիո­վին ան­վե­րահս­կե­լի:

­Մինչ այս Մոսկ­վան ա­ռա­ջար­կեց մտա­ծել այդ ուղ­ղութ­յամբ եւ, մինչ նոր պայ­մա­նա­գիր կնքե­լը` եր­կա­րաց­նել ե­ղա­ծի գոր­ծու­նեութ­յու­նը: ԱՄՆ­–ից ռեալ պա­տաս­խան չե­ղավ: Դա փոր­ձե­ցին բա­ցատ­րել, թե Վա­շինգ­տո­նը սրա­նով ռուս­նե­րին ներ­քա­շում է նոր սպա­ռա­զի­նութ­յու­նների մրցա­վազ­քի մեջ, ո­րը, սա­կայն, միան­գա­մայն խո­ցե­լի վար­կած է: Նախ, ներ­կա պա­հին միջու­կա­յին զեն­քի ո­լոր­տում Ռու­սաս­տանն ա­ռա­ջա­տա­րի դե­րում է: Այն է` ու­նի մոտ 5500 մար­տագլ­խիկ (գրա­ֆի­կում), որն ա­վե­լի շատ է ԱՄՆ­–ի ու­նե­ցա­ծից եւ հա­մար­ժեք է ՆԱՏՕ­–ի երկր­նե­րի ու­նե­ցա­ծին: Իսկ 5,5 հա­զար մար­տագլ­խիկն այն ծա­վալն է, ո­րը կա­րող է մո­լո­րա­կը մի քա­նի ան­գամ ոչն­չաց­նել: Այդ մար­տագլ­խիկ­նե­րը տեղ հասց­նող մի­ջոց­նե­րի մա­սով եւս ռուս­ներն ան­վի­ճե­լի ա­ռա­ջա­տար են: Ու­նեն հի­պեր­ձայ­նա­յին տեխ­նո­լո­գիա­ներ եւ դրանց վրա հիմն­ված «Սարկ­մատ», «Ա­վան­գարդ», «Ցիր­կոն», «Կին­ժալ» եւ այլ հրթիռ­ներ: Ան­ցած տա­րի սպա­ռա­զի­նութ­յան մեջ մտան ոչ հի­պեր­ձայ­նա­յին, բայց գոր­ծու­նեութ­յան ան­սահ­մա­նա­փակ ժամ­կետ, շա­ռա­վիղ ու­նե­ցող «Բու­րե­վեստ­նիկ» հրթի­ռը եւ «Պո­սեյ­դոնն» խորջ­րյա տոր­պե­դը, ո­րոնք ան­խո­ցե­լի են հա­մար­վում: Այս ա­մե­նին ԱՄՆ–ն դեռ նոր պետք է հաս­նի, այն է` սպա­ռա­զի­նութ­յան մրցա­վազ­քի դեպ­քում հենց ԱՄՆ–ն է լի­նե­լու մեծ ծախ­սեր ա­նող կող­մը: Այս ա­մե­նին էլ պետք է ա­վե­լաց­նել, որ Ռու­սաս­տա­նը փո­խել է իր մի­ջու­կա­յին դոկտ­րի­նը` ընդ­լայ­նե­լով մի­ջու­կա­յին զեն­քի օգ­տա­գործ­ման հնա­րա­վոր տար­բե­րակ­նե­րը:

Այ­սինքն, ե­թե ՍՀՍ պայ­մա­նա­գի­րը կա­րող էր ո­րո­շա­կի սահ­մա­նա­փա­կում­ներ մտցնել, ին­չի հի­ման վրա ա­ռա­ջա­ցել էր ո­րո­շա­կի մի­ջու­կա­յին բա­լանս, ա­պա այդ պայ­մա­նագ­րի բա­ցա­կա­յութ­յու­նը կտրուկ փո­խում է այդ բա­լան­սը եւս ու ա­մե­նե­ւին էլ ոչ ԱՄՆ­–ի օգ­տին: Դա, ի դեպ, պնդում են նաեւ ա­րեւմտ­յան աղբ­յուր­նե­րը: Օ­րի­նակ, ռոտ­շիլ­դա­կան The Economist-ն­ այն կար­ծիքն է ներ­կա­յաց­նում, որ ա­մե­նա­շա­տը «Ստ­րա­տե­գիա­կան հար­ձա­կո­ղա­կան սպա­ռա­զի­նութ­յուն­նե­րի» պայ­մա­նագ­րի կա­րիքն ԱՄՆ-ն­ ու­նի: Նախ, որ դրա բա­ցա­կա­յութ­յու­նը աշ­խար­հը մտցրեց նոր, շատ ա­վե­լի վտան­գա­վոր դա­րաշր­ջան։ Ընդ ո­րում, այս դեպ­քում ԱՄՆ-ն, ի տար­բե­րութ­յուն ԽՍՀՄ­–ի ժա­մա­նակ­նե­րի, այժմ միա­ժա­մա­նակ բախ­վում է եր­կու հզոր մի­ջու­կա­յին տե­րութ­յուն­նե­րի՝ Ռու­սաս­տա­նի եւ­ ա­րա­գո­րեն ընդ­լայն­վող Չի­նաս­տա­նի հետ, «ին­չը կաս­կա­ծի տակ է դնում Վա­շինգ­տո­նի ռազ­մա­վա­րա­կան գե­րա­զան­ցութ­յու­նը»: Այն է` Չի­նաս­տանն ար­դեն իսկ ու­նի 600–ի կար­գի մար­տագլ­խիկ (դա հայտ­նի ծա­վալն է) եւ ա­րա­գո­րեն ընդ­լայ­նում է իր պա­շա­րը` կա­ռու­ցում է լիար­ժեք հա­մաշ­խար­հա­յին ա­ռա­ջա­տար մի­ջու­կա­յին եռ­յակ։ Այն դեպ­քում, երբ, ըստ աղբ­յու­րի, ա­մե­րիկ­յան զի­նա­նո­ցի ար­դիա­կա­նաց­ման ծրագ­րե­րը՝ նոր Sentinel միջ­մայր­ցա­մա­քա­յին հրթիռ­նե­րը, Columbia սու­զա­նա­վե­րը եւ B-21 ռմբա­կո­ծիչ­ներն ար­դեն իսկ հետ են մնում ժա­մա­նա­կա­ցույ­ցից եւ գե­րա­զան­ցում են բյու­ջեն: «Ընդ­հա­նուր պա­շար­նե­րի ար­մա­տա­կան ​​ընդ­լայ­նու­մը տաս­նամ­յակ­ներ կտեւի։ Լայ­նա­ծա­վալ սպա­ռա­զի­նութ­յուն­նե­րի մրցա­վազ­քի դեպ­քում «Քե­ռի Սե­մի» դիր­քե­րը կլի­նեն ա­վե­լի թույլ. նրա արդ­յու­նա­բե­րութ­յու­նը տա­րե­կան ու­նակ է ար­տադ­րել ըն­դա­մե­նը տասն­յակ նոր մար­տագլ­խիկ­ներ, մինչ­դեռ Ռու­սաս­տա­նի­նը՝ հար­յու­րա­վոր»,- նշում է The Economist-ը:
­Մի խոս­քով, որ Միաց­յալ Նա­հանգ­նե­րը ան­պատ­րաստ է ե­ղել բազ­մաբ­եւեռ աշ­խար­հի ի­րա­կա­նութ­յա­նը, որ­տեղ նրա ռազ­մաարդ­յու­նա­բե­րա­կան հա­մա­լի­րը չի կա­րո­ղա­նում մրցակ­ցել Ռու­սաս­տա­նի նե­րու­ժի եւ Չի­նաս­տա­նի ա­ճող հզո­րութ­յան հետ: Դ­րա արդ­յուն­քում, աղբ­յու­րի գնա­հատ­մամբ, դաշ­նա­կից­նե­րը սկսում են կաս­կա­ծել ա­մե­րիկ­յան անվ­տան­գութ­յան ե­րաշ­խիք­նե­րի հու­սա­լիութ­յա­նը: Իսկ այն, որ Ֆ­րան­սիան, ինչ­պես հայտ­նի դար­ձավ, գաղ­տա­գո­ղի բա­նագ­նաց է ու­ղար­կել Մոսկ­վա, աս­վա­ծի հիմ­նա­վո­րում­նե­րից է: Թե­րեւս նաեւ այն, որ մին­չեւ իսկ այն­պի­սի ծայ­րա­հեղ ռու­սատ­յաց­ներ, ինչ­պի­սիք են Լատ­վիան եւ Էս­տո­նիան, սկսել են կո­չեր հնչեց­նել` Կ­րեմ­լի հետ երկ­խո­սութ­յուն սկսել:

ՎԱՇԻՆԳՏՈՆՆ ԻՆՉՈՒ ՉԳՆԱՑ ՆՈՐ ՊԱՅՄԱՆԱԳԻՐ ԿՆՔԵԼՈՒՆ

­Թե այս ի­րա­վի­ճա­կում Վա­շինգ­տոնն ին­չու չգնաց նոր պայ­մա­նա­գիր կնքե­լու եւ մինչ այդ ե­ղա­ծը շա­րու­նա­կե­լու մոս­կով­յան ա­ռա­ջար­կին ըն­դա­ռաջ, թե­րեւս, այլ ի­մաստ պետք է որ ու­նե­նա, քան նոր սպա­ռա­զի­նութ­յուն­նե­րի մրցա­վազ­քը: Չ­նա­յած, կա­րե­լի է դա կռա­հել. մտնե­լով նման բա­նակ­ցութ­յու­ննե­րի մեջ, որ­տեղ, չնա­յած Թ­րամ­փի մե­ծա­խո­սութ­յա­նը, ԱՄՆ–ն այդ ուղ­ղութ­յամբ թույ­լի դե­րում է, պետք է նա­եւ լի­նի զի­ջող կող­մը: Ա­մեն դեպ­քում, Թ­րամ­փի ողջ ռազ­մա­վա­րութ­յան հիմ­քը հենց այդ տրա­մա­բա­նութ­յունն է. ու­ժե­ղը պետք է պա­հան­ջի, թույլ կող­մը` տա: Ան­գամ այն, որ ԱՄՆ–ն տնտե­սա­պես բազ­մա­կի ան­գամ­նե­րով ա­ռաջ է Ռու­սաս­տա­նից, այս­տեղ բան չի փո­խում. Մոսկ­վան հնա­րա­վո­րութ­յուն ու­նի այդ ողջ տնտե­սա­կան լի­դե­րութ­յունն ու մնա­ցած ա­մեն բան «կար­միր կո­ճա­կի» մեկ սեղ­մու­մով զրո­յաց­նել: Այ­սինքն, Մոսկ­վա­յի հետ մի­ջու­կա­յին բա­նակ­ցութ­յուն­նե­րում ԱՄՆ­–ին կմնա գո­նե պահ­պա­նել հա­վա­սա­րութ­յան սկզբուն­քը:

Ա­ռա­վել եւս, որ այս­տեղ կա նաեւ Չի­նաս­տա­նի գոր­ծո­նը: Պե­կի­նի հետ Վա­շինգ­տո­նը պայ­քա­րում է` որ­պես հա­վա­սա­րի: Բայց հենց Մոսկ­վան է այն միակ ու­ժը, որ այս խա­ղում տի­րա­պե­տում է «ոս­կե խա­ղա­քար­տին». կա­րող է այդ բա­լան­սը փո­խել ինչ­պես Վա­շինգ­տո­նի, այն­պես էլ` Պե­կի­նի օգ­տին, կախ­ված, թե որ մե­կի հետ կգոր­ծար­կի: Իսկ Մոսկ­վան, շնոր­հիվ այդ «ոս­կե խա­ղա­քար­տի», պա­հան­ջում է ոչ թե կող­մե­րից մե­կի գոր­ծա­կա­լի, այլ` հա­վա­սար գոր­ծըն­կե­րոջ դեր` սե­ղա­նին դնե­լով իր 5,5 հա­զար մի­ջու­կա­յին մար­տագլ­խիկ­նե­րը: Պե­կի­նը, կար­ծես թե, ըն­դու­նում է խա­ղի այդ պայ­մա­նը: Վա­շինգ­տո­նը, ըստ ա­մե­նայ­նի, դեռ միայն փոր­ձում է հար­մար­վել այդ ի­րո­ղութ­յուն­նե­րին. դա կնշա­նա­կի հե­գե­մո­նի դիր­քից պաշ­տո­նա­պես հրա­ժար­վել, ո­րին Թ­րամ­փը, ե­թե ան­գամ շատ ցան­կա­նա, չի կա­րող այդ­քան հեշտ գնալ:

­Բայց մյուս կող­մից, մի­ջու­կա­յին ան­կա­ռա­վա­րե­լի վի­ճա­կը, ո­րը ստեղծ­վեց փետր­վա­րի 5–ին, դա­տե­լով The Economist-ի դիր­քո­րո­շու­մից, լուրջ մտա­հո­գութ­յուն է նաեւ գլո­բա­լիս­տա­կան թե­ւի հա­մար: Այ­սինքն, երբ Եվ­րո­պան ա­վե­լի բա­ցա­հայտ է խո­սում Մոսկ­վա­յի հետ լե­զու գտնե­լուց, Մակ­րոնն էլ բո­լո­րից առաջ ըն­կած վա­զում է Կ­րեմլ, իր հեր­թին է աս­վա­ծի մա­սին վկա­յում: Դա, ի­հար­կե, նաեւ Թ­րամ­փի ուղ­ղութ­յամբ ճնշումն է թու­լաց­նում, եւ որ նաեւ փոխ­նա­խա­գահ Վեն­սը սկսեց խո­սել մի­ջու­կա­յին նոր պայ­մա­նագ­րի անհ­րա­ժեշ­տութ­յան մա­սին, ինչը զարգացրեցին Ուիտկոֆն ու Դմիտրիեւն Աբու Դաբիում, կա­րե­ւոր ազ­դակ էր: Ս­րան էլ, ե­թե գու­մա­րում ենք նա­խօ­րեին նա­խա­գահ­ներ Սիի եւ Թ­րամ­փի «շատ լավ հե­ռա­խո­սազ­րույ­ցը», ա­պա պետք է գալ այն մտքին, որ նոր «Պոտս­դա­մի կոն­ֆե­րան­սը» ա­մե­նե­ւին էլ սա­րե­րի հե­տե­ւում չէ:

Չ­նա­յած, Թ­րամ­փը դեռ մտա­ծում է` հար­վա­ծե՞լ Ի­րա­նին, թե` ոչ: Թե­րեւս, հենց դա էլ կդառ­նա վճռա­կան ազ­դա­կը, թե ուր է գնում աշ­խար­հը:  

Այս թեմայով Իրանի միջուկային զենք ստեղծելու վերջին զգուշացումը հղեց ԱԲ-ն 2030թ.-ին աշխարհը չի ոչնչացնի Եթե Ռուսաստանի և Եվրոպայի միջև պատերազմ սկսվի, ապա այն կլինի միջուկային. Լավրով Հայաստանը վերջին հորիզոնականում է տարածաշրջանում՝ զիջելով Վրաստանին, Ադրբեջանին ու Թուրքիային. Կրթության փորձագետը ահազանգում է Եվս մեկ ակնարկ, որ Իրանը միջուկային զենք ունի