Սիրիան, սովորականի պես, նորից խառնեց բոլոր հաշվարկները

Ի­րա­նի շուրջ մթնո­լոր­տի ո­րո­շա­կի հան­դար­տե­ցում կա: Ի­հար­կե, սա ժա­մա­նա­կա­վոր է, եւ ցան­կա­ցած պա­հի մեծ պայթ­յունն այս­տեղ մնում է հնա­րա­վոր: Ա­ռա­վել եւս, որ ե­թե ըն­դա­մե­նը մի քա­նի օր ա­ռաջ Թ­րամ­փը սկսել էր խո­սել ի­րա­նա­կան իշ­խա­նութ­յուն­նե­րի հետ պայ­մա­նա­վոր­վե­լու հնա­րա­վո­րութ­յան մա­սին, նո­րից կտրուկ վե­րա­դար­ձավ իշ­խա­նա­փո­խութ­յան թե­մա­յին:

ՀԵՐԹԱԿԱՆ ՊԱՏԵՐԱԶՄԸ

­Բայց մյուս կող­մից, տա­րա­ծաշր­ջա­նում սկսվե­ցին գոր­ծըն­թաց­ներ, ո­րոնք կա­րող են ի­րա­նա­կան մթնո­լոր­տին միան­գա­մայն այլ տեսք տալ: Ա­վե­լի ճիշտ, խոր­քա­յին փո­փո­խութ­յուն­ներ ա­ռաջ բե­րել ողջ Մեր­ձա­վոր Ա­րե­ւել­քում, չնա­յած պա­տե­րազ­մի հա­վա­նա­կա­նութ­յու­նը, կար­ծես թե, դառ­նում է ա­վե­լի մեծ:

­Խոս­քը` Սի­րիա­յի մա­սին է, որ­տեղ վեր­ջին օ­րե­րին շատ հե­տաքր­քիր ի­րա­դար­ձությ­ուն­ներ են ծա­վալ­վում: Տեխ­նի­կա­կան ի­մաս­տով խոս­քը հե­տեւ­յա­լի մա­սին է. սի­րիա­կան կա­ռա­վա­րա­կան ու­ժե­րը, ո­րոնք կազմ­ված են նախ­կին ա­հա­բե­կիչ­նե­րից (չնա­յած նախ­կին ա­հա­բե­կիչ­ներ չեն լի­նում), ո­րոնց Թուր­քիան եւ Արեւ­մուտ­քը մեկ տա­րի ա­ռաջ իշ­խա­նութ­յու­նը հանձ­նե­ցին, հա­վա­քել են ի­րենց ու­ժե­րը եւ Թուր­քիա­յի ու, ընդգ­ծենք՝ ինչ­պես ռու­սա­կան հե­ղի­նա­կա­վոր աղբ­յուրն է ար­տա­հայտ­վել՝ «Նաեւ ո­րոշ չա­փով նույ­նիսկ Ռու­սաս­տա­նի» (սրան դեռ կհաս­նենք) օգ­նութ­յամբ հզոր հար­ված հասց­րել երկ­րում ի­րենց հիմ­նա­կան մնա­ցած հա­կա­ռա­կոր­դին՝ Սի­րիա­յի ժո­ղովր­դա­վա­րա­կան ու­ժե­րին (SDF):

SDF-ը, հի­շեց­նենք, ստեղծ­վել է ա­մե­րի­կա­ցի­նե­րի կող­մից դեռ 2011 թվա­կա­նին`քրդե­րի բա­զա­յի հի­ման վրա: Ն­պա­տակը` երկ­րի վե­րահս­կո­ղութ­յունն էր, ո­րը վեր­ջին ժա­մա­նակ­ներս այլ ի­մաստ ստա­ցավ: Այն է՝ Իս­րա­յելն ար­դեն գրե­թե բա­ցա­հայտ էր խո­սում Սի­րիա­յի հա­րա­վա­յին գո­տով Եփ­րատ գե­տից ա­րե­ւելք՝ SDF-ի վե­րահս­կո­ղութ­յան գո­տի ճա­նա­պարհ բա­ցե­լու եւ Քուր­դիս­տան ստեղ­ծե­լու ծրագ­րե­րի մա­սին, ին­չին դեռ կվե­րա­դառ­նանք: Այ­նու­հետեւ, ԱՄՆ-ի ջան­քե­րով, երբ պարզ դար­ձավ, որ միայն քրդե­րից լուրջ ուժ հնա­րա­վոր չէ ստեղ­ծել, SDF-ի մեջ նե­րառ­վե­ցին բազ­մա­թիվ ա­նա­պա­տա­յին ա­րա­բա­կան ցե­ղեր (նե­րառ­յալ նախ­կին ISIS ստո­րա­բա­ժա­նում­նե­րը՝ ամ­բող­ջութ­յամբ):

Այդ ժա­մա­նակ Վա­շինգ­տո­նը կար­ծում էր, որ սա եր­կու չա­րիք­նե­րից փոք­րա­գույնն է, եւ­ որ Ա­սա­դին (այն ժա­մա­նակ երկ­րի օ­րի­նա­կան կա­ռա­վա­րութ­յա­նը) պետք է թույլ չտալ Եփ­րա­տի ա­րե­ւել­յան հատ­վա­ծում գտնվող Սի­րիա­յի նավ­թարդ­յու­նա­հա­նող հիմ­նա­կան շրջա­նը գրա­վե­լը: Բայց արդ­յուն­քում ստաց­վեց այն­պես, որ SDF-ի եւ այդ գո­տու բնակ­չութ­յան մինչեւ կե­սը սկսեց կազմ­ված լի­նել ա­րա­բա­կան ջո­կատ­նե­րից։ Եվ հենց այս փաստն էլ ներ­կա­յումս դա­ժան կա­տակ խա­ղաց քրդե­րի գլխին:

Այս­պի­սով, սի­րիա­կան կա­ռա­վա­րա­կան ու­ժերն ան­ցան հար­ձակ­ման, եւ Եփ­րա­տի ա­րե­ւել­յան քրդա­կան վե­րահս­կո­ղութ­յան գո­տում իս­կա­կան բլիցկ­րիգ տե­ղի ու­նե­ցավ. ներ­կա­յիս սի­րիա­կան բա­նա­կը ա­րա­գո­րեն գրա­վում է այդ գո­տին։ Մի քա­նի օր­վա ըն­թաց­քում կա­ռա­վա­րա­կան ու­ժե­րը վե­րահս­կո­ղութ­յուն ձեռք բե­րե­ցին կար­եւոր քա­ղաք­նե­րի, ռազ­մա­վա­րա­կան ամ­բար­տա­կի եւ նույ­նիսկ տա­րա­ծաշր­ջա­նի հիմ­նա­կան նավ­թա­գա­զա­յին հան­քա­վայ­րե­րի նկատ­մամբ: Հար­ձա­կու­մը ա­րագ զար­գա­նում է, ակ նհայտ է, որ Դա­մաս­կոսն ձգտում է վե­րահս­կել Եփ­րա­տի գրե­թե ամ­բողջ աջ ա­փը։

­Սա, ի դեպ, սի­րիա­կան բա­նա­կի ձեռք­բե­րու­մը չէ: Պար­զա­պես SDF-ի մաս կազ­մող եւ ա­մե­րի­կա-իս­րա­յել­յան խո­ղո­վակ­նե­րով զին­ված ա­րա­բա­կան ու­ժե­րը թի­կուն­քից հար­վա­ծե­ցին ի­րենց քուրդ «եղ­բայր­նե­րին»՝ հստա­կո­րեն հա­մա­կար­գե­լով ի­րենց գոր­ծո­ղութ­յուն­նե­րը երկ­րի ներ­կա­յիս թուր­քա­մետ պաշ­տո­նա­կան կա­ռա­վա­րութ­յան հետ:

ԻՐԱԿԱՆՈՒՄ Ի՞ՆՉ ԿԱ ՍԻՐԻԱԿԱՆ ՆՈՐ ՊԱՏԵՐԱԶՄԻ ՏԱԿ

­Սա, կրկնենք, ի­րա­վի­ճա­կի ըն­դա­մե­նը տեխ­նի­կա­կան ֆոնն է, ո­րի տակ շատ բան կա: Սկ­սենք այն պարզ հար­ցից, թե տե­ղի ու­նե­ցածն ի­րո՞ք շատ տհաճ ա­նակն­կալ էր ԱՄՆ-ի (եւ մաս­նա­վո­րա­պես Թ­րամ­փի) հա­մար: Տե­սա­նե­լիո­րեն, Թ­րամ­փը հույս ու­ներ «հաշ­տեց­նել» բո­լո­րին եւ, Նո­բել­յան մրցա­նա­կի եւս մեկ ա­ռիթ վաս­տա­կե­լով, նաեւ Սի­րիան փաս­տա­ցի դնել իս­րա­յել­յան վե­րահս­կո­ղութ­յան տակ: Նա էր, որ վեր­ջերս ըն­դու­նեց Սի­րիա­յի նա­խա­գա­հի ա­թո­ռին նստող Ջու­լա­նիին, չե­ղար­կեց պատ­ժա­մի­ջոց­նե­րը: Թ­րամ­փի սի­րեց­յալ Իս­րա­յելն էլ զբաղ­ված էր Սի­րիա­յի հա­մար Սահ­մա­նադ­րութ­յուն գրե­լով, ո­րը ճա­նա­պարհ էր բա­ցե­լու դրուզ­նե­րի, քրդե­րի հա­մար՝ ան­կա­խութ­յուն հռչա­կե­լու ա­ռաջ: Ու հի­մա, թեեւ Վա­շինգ­տո­նից ու­շա­ցած ակ­նարկ­ներ են լսվում, թե Դա­մաս­կո­սին պատ­ժա­մի­ջոց­նե­րի կեն­թար­կեն: Բայց Թ­րամփն ի­րոք դա՞ է ու­զում, դեռ են­թադ­րութ­յուն­նե­րում չշտա­պենք. մի­գու­ցե ու­ղիղ այն­քան, որ­քան ու­զում է հար­վա­ծել Ի­րա­նին:

Այս­պի­սով, փաս­տա­ցի, Ան­կա­րան ա­վե­լի խո­րա­մանկ գտնվեց Իս­րա­յե­լից: Ընդ ո­րում, ե­թե ինչ­պես ռու­սա­կան հի­շա­տակ­ված աղբ­յուրն է պնդում՝ դրան նաեւ Մոսկ­վան է մաս­նակ­ցել (իսկ դա, ի դեպ, ռեալ է թվում, հաշ­վի առ­նե­լով, որ Ան­կա­րա­յի միջ­նոր­դութ­յամբ Մոսկ­վա­յում Ջու­լա­նին ու նրա ներ­կա­յա­ցու­ցիչ­նե­րը քա­նիցս լավ ըն­դու­նե­լութ­յուն գտան), ա­պա դա հե­տաքր­քիր տեսք կա­րող է հա­ղոր­դել նաեւ ռուս-թուր­քա­կան հա­րա­բե­րութ­յուն­նե­րին: Ու մի փոքր շեղ­վե­լով` հի­շեց­նենք, որ ի­րա­նա­կան ո­րոշ աղբ­յուր­ներ հա­վաս­տիաց­նում էին, որ Ան­կա­րան այս ան­կար­գութ­յուն­նե­րի փու­լում նկա­տե­լի օ­ժան­դա­կութ­յուն է ցու­ցա­բե­րել Թեհ­րա­նին, այդ թվում՝ զգու­շաց­նե­լով քրդե­րի Ի­րան ներ­խուժ­ման ծրագ­րե­րի մա­սին: Այ­սինքն, այդ հե­տաքր­քիր զար­գա­ցում­նե­րը ՌԴ-­Թուր­քիա-Ի­րան շրջա­նակ­նե­րում են, եւ ֆիք­սենք՝ ըն­դդեմ իս­րա­յե­լա-ա­մե­րիկ­յան ծրագ­րե­րի:

­Բայց այս ա­մե­նով հան­դերձ, պե՞տք է ըն­դու­նել, որ Իս­րա­յե­լը սի­րիա­կան այդ խա­ղում տա­նուլ է տվել: Ներ­կա պա­հին, թեեւ սի­րիա­կան քրդե­րը սկսել են խո­սել, թե ի­րենց Քուր­դիս­տա­նի ստեղծ­ման եւ Սի­րիա­յի մաս­նատ­ման ծրագ­րեր չու­նեն, բայց նաեւ, թե­րեւս հաս­կա­նա­լով, որ այլեւս ոչ միայն վե­րահս­կո­ղութ­յան, այլ գո­յատեւ­ման, պե­տութ­յուն ստեղ­ծե­լու վեր­ջին շան­սի հարց է դրված, Սի­րիա­յի քրդա­կան շրջան­նե­րում ար­տա­կարգ զո­րա­հա­վաք է ըն­թա­նում։ Ճա­կատ է կա­ռուց­վում նաեւ գրե­թե ան­մի­ջա­պես Հա­սա­կե նա­հան­գի սահ­ման­նե­րի եր­կայն­քով, որ­տեղ բնակ­չութ­յան մե­ծա­մաս­նութ­յու­նը ներ­կա­յումս քուրդ է։

­Կարճ ա­սած, Սի­րիա­յում քա­ղա­քա­ցիա­կան պա­տե­րազ­մը կա­րող է նոր թա­փով բռնկվել է, ե­թե նաեւ դրան միա­նան իս­րա­յե­լա­կան վե­րահս­կո­ղութ­յան տակ գտնվող մյուս ցե­ղախմ­բե­րը՝ դրուզ­նե­րը եւ այլն: Շատ հա­վա­նա­կան է, որ Իս­րա­յելը, ինչ­պես դա ար­դեն ե­ղել է, ա­ռա­ջին դեմ­քով կփոր­ձի ռազ­մա­կան միջ­ամ­տութ­յան գնալ, ո­րը, ի­հար­կե, ներ­կա ի­րա­վի­ճա­կը կա­րող է ա­րա­գո­րեն տե­ղա­փո­խել բո­լո­րո­վին այլ հուն:

ԻՐԱՆԻ ՈՒՂՂՈՒԹՅԱՄԲ ՃՆՇՈՒՄՆԵՐԸ ԿԹՈՒԼԱՆԱՆ

Ա­մեն դեպ­քում, զար­գա­ցում­նե­րը, ո­րոնք տե­ղի են ու­նե­նում Սի­րիա­յում, հա­զիվ թե Թել Ա­վի­վի հա­մար ե­րա­զանք­նե­րի գա­գաթ­նա­կետ լի­նեն: Մեծ Իս­րա­յե­լի գա­ղա­փա­րա­խո­սութ­յան մեջ Սի­րիան ու­նի ա­ռանց­քա­յին տեղ, եւ ե­թե հի­մա այս­տեղ կտրուկ ամ­րա­նա թուր­քա­կան գոր­ծո­նը, ա­պա դա կա­րող է զրո­յաց­նել այն ա­մե­նը, ո­րին Իս­րա­յե­լը կա­րո­ղա­ցավ հաս­նել Ա­սա­դին տա­պա­լե­լու արդ­յու­քում: Այ­սինքն, որ ներ­կա փու­լում նո­րից Սի­րիան է դառ­նա­լու Իս­րա­յե­լի հիմ­նա­կան կենտ­րո­նաց­վա­ծութ­յան օբ­յեկ­տը, են­թադ­րե­լի է: Իսկ դա, ի դեպ, ձեռն­տու է ա­ռա­ջին հեր­թին Ի­րա­նի հա­մար, ո­րի ուղ­ղութ­յամբ ճնշում­նե­րը, շատ սպա­սե­լի են, որ այս փու­լում կսկսի էա­պես նվա­զել:

Մ­յուս կող­մից, կրկնենք, կա նաեւ Իս­րա­յե­լի կող­մից Սի­րիա­յում ռազ­մա­կան ար­շա­վանք սկսե­լու մեծ ռիսկ: Թ­րամ­փի հա­մար, մի­գու­ցե, դա ան­ցան­կա­լի սցե­նար է, ինչ­պես որ ան­ցան­կա­լի էր Ի­րա­նի դեմ մեծ պա­տե­րազ­մի գա­ղա­փա­րը: Բայց Սի­րիան Ի­րա­նը չէ, ե­թե Նե­թան­յա­հուն մտնի խա­ղի մեջ, չպետք է բա­ցա­ռել, որ Թ­րամ­փը եւս, թե­կու­զեւ չու­զե­նա­լով, կհե­տե­ւի կամ գո­նե մաք­սի­մալ օ­ժան­դա­կութ­յուն կցու­ցա­բե­րի: Չ­նա­յած, դա եւս Ի­րա­նի, աս­նեք նաեւ Ռու­սաս­տա­նի հա­մար կա­րող է լի­նել ցան­կա­լի սխե­մա, ին­չի պա­րա­գա­յում կու­նե­նան մա­նեւ­րա­կա­նութ­յան նկա­տե­լի աճ:

Ա­մեն դեպ­քում, թեեւ սի­րիա­կան քրդերը ներ­կա փու­լում գե­րա­դա­սե­ցին հա­մա­ձայ­նա­գիր ստո­րագ­րել Ջու­լա­նիի հետ՝ խոս­տա­նա­լով հանձ­նել դե­պի պե­տա­կա­նությ­ուն տա­նող այն ա­մե­նը, ին­չը կա­րո­ղա­ցել էին ձեռք բե­րել երկ­րում ան­կա­յու­նութ­յան այս եր­կար տա­րի­նե­րի ըն­թաց­քում, բայց ե­րե­ւի դա դեռ նրանց վեր­ջին խոս­քը չէ:

Մ­յուս կող­մից էլ, Իս­րա­յե­լի, ա­սենք նաեւ Սի­րիա­յի հա­մար դեռ կա դրուզ­նե­րի խնդի­րը: Այս ուղ­ղութ­յամբ Ջու­լա­նիի ու­ժե­րը ճնշում­նե­րի փոր­ձեր ար­դեն ի­րա­կա­նաց­րել են՝ բախ­վե­լով Իս­րա­յե­լին: Եվ շատ մեծ է հա­վա­նա­կա­նութ­յու­նը, որ քրդե­րից թե­կու­զեւ ժա­մա­նա­կա­վո­րա­պես ա­զատ­վե­լով, այդ փոր­ձե­րը դեռ կկրկնվեն: Մի խոս­քով, շատ լուրջ զար­գա­ցում­ներ դեռ սպաս­վում են:

Այս թեմայով Կիևի մոտակայքում նորից խոշոր հրդեհ է Վիրավոր իմ Հայաստան, դու դեռ ուղղելու ես քո ողնաշարը Ոտնակոխ անելով Փաշինյանի այս հայտարարությունները` թփռոշացած ՔՊ-իստները գործող քաղաքապետ են «խաղացնում».ուր է հակակոռուպցիոնը Իրանը խոշոր ուժեր է տեղակայել բոլոր սահմաններում՝ հնարավոր ցամաքային հարձակումը հետ մղելու համար ՇՏԱՊ. Հայաստանի կառավարությունը վարձել է արեւմտյան լոբբիստական գործակալություն