ՏԱՐՕՐԻՆԱԿ Է, ԲԱՅՑ ԹՐԱՄՓԻ ՔԱՅԼԵՐԸ ԲԽՈՒՄ ԵՆ ՆԱԵՎ ՄՈՍԿՎԱՅԻ ՇԱՀԵՐԻՑ

ԱՄՆ-Գ­րե­լան­դիա. վի­ճա­կը նետ­ված է: ԱՄՆ Կոնգ­րես ներ­կա­յաց­վել է Գ­րե­լան­դիան միաց­նե­լու մա­սին օ­րի­նա­գիծ: Ըստ դրա, Գ­րելան­դիան պետք է դառ­նա ԱՄՆ նա­հանգ­նե­րից մե­կը:

Ի՞նչ կա­րե­լի է ա­սել: 2026 թվա­կա­նի մեկ­նար­կից ան­ցել է ըն­դա­մե­նը 14 օր, ու այդ եր­կու շա­բաթ­նե­րի ըն­թաց­քում աշ­խարհն ան­ճա­նա­չե­լիո­րեն փոխ­վել է։ Եվ այն եր­բեք այ­լեւս նույ­նը չի լի­նի, ինչ­պի­սին էր ըն­դա­մե­նը... 14 օր ա­ռաջ: Հի­մա ար­դեն ա­մե­նա­մեծ հար­ցը հե­տեւ­յալն է`իսկ միգու­ցե սա դե­պի լա՞վն է տա­նե­լու: Թե՞ կգա մի պահ, երբ ե­րա­նի կտանք այն ա­մե­նին, ինչն ու­նեինք դեռ ան­ցած տա­րե­վեր­ջին: Ու­րեմն, մո­տա­վո­րա­պես դե­պի ո՞ւր ենք գնում…

ՈՎ ԻՆՉ Է ՇԱՀՈՒՄ

Գ­րելան­դիան Հա­յաս­տա­նից շատ է հե­ռու, եւ, ան­կեղծ ա­սած, թե ում են­թա­կա­յութ­յան տակ է այն, մեզ հա­մար ա­ռա­ջին հա­յաց­քից ա­մե­նե­ւին էլ կա­րե­ւոր չէ: Բայց ի­րա­կա­նում աշ­խար­հի ա­մե­նա­մեծ կղզու պատ­կա­նե­լիութ­յան հար­ցը մի այն­պի­սի կա­րե­ւո­րա­գույն թե­մա է, ո­րը, ա­ռանց չա­փա­զան­ցութ­յան, կա­րող է դառ­նալ ա­մե­նա­կա­րե­ւոր մե­սիջ­նե­րից մե­կը, թե ներ­կա­յիս այս կա­տա­ղի փո­փո­խութ­յուն­նե­րը դե­պի ուր են մեզ տա­նե­լու: Ա­սենք, նման մե­սիջ է նաեւ Վե­նե­սո­ւե­լան, Ի­րա­նը, Կա­նա­դա­յի հան­դեպ Թ­րամ­փի հա­վակ­նութ­յուն­նե­րը եւ այլն:­ Մե­սիջ հատ­կա­պես այն մա­սին, թե ներ­կա ի­րա­դար­ձութ­յուն­ներն ինչ ­նոր բա­ժա­նա­րար գծեր են ուր­վագ­ծում եւ հատ­կա­պես հա­մաշ­խար­հա­յին եր­կու հիմ­նա­կան մի­ջու­կա­յին տեր­ութ­յուն­նե­րի` Ռու­սաս­տա­նի եւ ԱՄՆ-ի մի­ջեւ, ա­պա, բնա­կա­նա­բար, նաեւ տնտե­սա­կան գի­գան­տի` Չի­նաս­տա­նի:

Այս­պես, ե­թե խո­րը նա­յենք, ինչ­պես Վե­նե­սո­ւե­լա­յի, այն­պես էլ Գ­րե­լան­դիա­յի եւ Ի­րա­նի շուրջ զար­գա­ցում­նե­րը, որ­քան էլ որ գլո­բա­լիս­տա­կան հիմ­նա­կան քա­րոզ­չա­կան մի­ջոց­նե­րը փոր­ձում են ներ­կա­յաց­նել, որ­պես ռուս-ա­մե­րիկ­յան հա­րա­բե­րութ­յուն­նե­րի շի­կաց­ման գնա­հա­տում, ի­րա­կա­նում ե­րե­ւի նույ­նիսկ ու­ղիղ հա­կա­ռա­կի մա­սին են ակ­նար­կում: «Մենք չգի­տեինք, որ Վե­նե­սո­ւե­լա­յում այդ­քան շատ նավթ կա»,- դեմ­քի ա­մե­նաան­մեղ ար­տա­հայ­տութ­յամբ նա­խօ­րեին հայ­տա­րա­րեց Թ­րամ­փը: Ի­հար­կե, միայն այդ հայ­տա­րա­րութ­յու­նը բա­վա­կան է, որ նա ոչ թե «Խա­ղա­ղութ­յան նո­բել­յան մրցա­նա­կի», այլ «Օս­կա­րի» հա­վակ­նի` որ­պես տար­վա լա­վա­գույն դե­րա­կա­տար: Բայց դա մի կողմ. իսկ Թ­րամ­փը գի­տե՞ր, թե այդ նավթն ուր էր գնում: Մի քա­նի տան­կեր բռնե­ցին, ո­րոն­ցից մե­կի վրա, չգի­տես ին­չու, ռու­սա­կան դրոշ էին բարձ­րաց­րել, թեեւ այն­տեղ ըն­դա­մե­նը 2 ռուս կար, բայց նաեւ 20 ուկ­րաի­նա­ցի: Ու նա­վը, ի դեպ, գնում էր ոչ թե դե­պի Ռու­սաս­տան (ո­րը ոչ թե նավթ գնող է, այլ` մե­ծա­ծա­վալ վա­ճա­ռող), այլ` ­Չի­նաս­տան: Եվ մնա­ցած բո­լոր տան­կեր­նե­րը: Արդ­յուն­քում, թեեւ Թ­րամ­փը «չգի­տեր», բայց «ա­կա­մա» Չի­նաս­տա­նին զրկեց նավ­թի հիմ­նա­կան մա­տա­կա­րար­նե­րից մե­կից: Ու հի­մա չի­նա­ցի­ներն ինչ­պե՞ս են այդ բա­ցը լրաց­նե­լու. ճիշտ է, ռուս­նե­րի հաշ­վին: Սա Մոսկ­վա­յին ա­ռավ­ել քան ձեռն­տո՞ւ է. ե­րե­ւի երկ­րորդ կար­ծիք լի­նել չի կա­րող:

Ի­հար­կե, չի­նա­ցի­նե­րը կա­րող են նաեւ Ի­րա­նի հաշ­վին ի­րենց ա­ռա­ջա­ցող նավ­թա­յին պա­կա­սը լրաց­նել: Բայց այ` նոր ան­հա­ջո­ղութ­յուն. Ի­րա­նի ներ­կա ծանր վի­ճա­կի ֆո­նին, Թ­րամ­փը հայ­տա­րա­րեց Ի­րա­նի հետ գոր­ծարք կնքող բո­լոր երկր­նե­րի հա­մար Միաց­յալ Նա­հանգ­նե­րի հետ առևտ­րի վրա 25% մաք­սա­տուրք սահ­մա­նե­լու մա­սին: «Այս պա­հից ցան­կա­ցած եր­կիր, ո­րը ցան­կա­ցած գոր­ծարք կնքում է Ի­րա­նի Իս­լա­մա­կան Հան­րա­պե­տութ­յան հետ, կվճա­րի 25% մաք­սա­տուրք Միաց­յալ Նա­հանգ­նե­րի հետ առևտ­րի վրա։ Այս ո­րո­շու­մը վերջ­նա­կան է և­ են­թա­կա չէ վե­րա­նայ­ման»,- հայ­տա­րա­րել է ԱՄՆ նա­խա­գա­հը: Կրկ­նենք, Չի­նաս­տանն է Ի­րա­նի հիմ­նա­կան առևտ­րա­յին գոր­ծըն­կե­րը, եւ այդ­տեղ շատ մեծ մաս­նա­բա­ժին ու­նի նավ­թը: Չի­նա­ցի­նե­րը, ի­հար­կե, կա­րող են շա­րու­նա­կել Ի­րա­նից նավթ գնել` ու­շադ­րութ­յուն չդարձ­նե­լով ԱՄՆ-ի վրա: Միայն թե քիչ հա­վա­նա­կան է թվում, որ կկա­րո­ղա­նան ա­վե­լաց­նել գնում­նե­րը` Վե­նե­սո­ւե­լա­յից ե­կող պա­կա­սը լրաց­նե­լու հա­մար: Մ­նում է ռու­սա­կան նավ­թի հաշ­վին դա ա­նեն: Իսկ դա, բա­ցի բուն նավ­թի վա­ճառ­քից, այն է` ե­կա­մուտ­նե­րից, Պե­կի­նի հա­մար նաեւ ռազ­մա­վա­րա­կան ի­մաս­տով է Մոսկ­վա­յի դե­րը դարձ­նում շատ ա­վե­լի կա­րե­ւոր, քան կար: Գու­մա­րած, այն ճնշում­նե­րը, ո­րոնք այս պա­հին կան Իրա­նի վրա, Թեհ­րա­նի հա­մար շա­րու­նա­կում են ար­տա­կարգ կեր­պով կա­րե­ւո­րել Մոսկ­վա­յի ռազ­մա­վա­րա­կան նշա­նա­կութ­յու­նը: Այ­սինքն, որ կող­մից էլ որ մո­տե­նում ես ի­րա­նա­կան թե­մա­յին, Ռու­սաս­տանն այդ ա­մե­նից կա­րող է միայն օգտ­վել:

ԴԱՇՆԱԿԻՑՆԵՐԸ ԴԱՌՆՈՒՄ ԵՆ ԹՇՆԱՄԻ

­Տես­նես այդ ի՞նչ հաշ­վարկ­ներ են ա­նում թրամփ­յան ստրա­տեգ­նե­րը, որ բո­լոր քայ­լե­րի տակ ուր­վագծ­վում է նաեւ Մոսկ­վա­յի շա­հը: Ան­գամ Գ­րե­լան­դիա­յի հետ կապ­ված սրա­ցում­նե­րի հիմ­քում մոս­կով­յան շահ կա­րե­լի է տես­նել: Ա­մե­նա­պարզ տար­բե­րա­կը. Եվ­րո­պա­յում ար­դեն բա­ցա­հայ­տո­րեն են խո­սում, որ Գ­րե­լան­դիա­յի գրա­վումն ԱՄՆ-ի կող­մից կա­րող է դառ­նալ ՆԱՏՕ-ի «դա­գա­ղի վեր­ջին մե­խը»: Ու ե­թե դրա­նով ա­մեն բան ա­վարտ­վի, Եվ­րո­պա­յի հա­մար կլի­նի չար­յաց փոք­րա­գույ­նը: Ի­րա­կա­նում վի­ճա­կը շատ ա­վե­լի լուրջ է. Գ­րե­լան­դիան գրա­վե­լը նշա­նա­կում է Եվ­րո­պա­յից տա­րածք գրա­վել: Ա­վե­լին ա­սենք` տա­րածք, որն ա­ռա­ջի­կա առն­վազն 100 տար­վա հա­մար կու­նե­նա ար­տա­կարգ մեծ նշա­նա­կութ­յուն, թե ին­չու, դեռ կհաս­նենք: Այդ տա­րած­քը պաշտ­պա­նե­լու հա­մար Բ­րի­տա­նիան, ա­պա նաեւ Գեր­մա­նիան խո­սում են կղզի զոր­քեր մտցնե­լու մա­սին: Կա­նեն դա, թե` ոչ, ա­նե­լու դեպ­քում Թ­րամ­փը կհար­վա­ծի, թե` ոչ, դա այլ հարց է: Բուն փաստն այս պա­հին հե­տեւ­յալն է. ՆԱՏՕ-ում դաշ­նա­կից հիմ­նա­կան պե­տութ­յու­ններն  այս պա­հին բա­ցա­հայտ խո­սում են ռազ­մա­կան ա­ռու­մով ի­րար դեմ դուրս գա­լու մա­սին: Սա ար­դեն ըն­դա­մե­նը ՆԱՏՕ-ի տրոհ­ման նշան չէ, սա դաշ­նա­կից­նե­րից թշնա­մի դառ­նա­լու մա­սին բաց մե­սիջ է:

Ի­րա­կա­նում, ի­հար­կե, պատ­կե­րը «մի փոքր» այլ է. Եվ­րո­պա­յում իշ­խող գլո­բա­լիստ­նե­րը, ա­ռանց այս ա­մե­նի էլ, Թ­րամ­փի հետ թշնա­մի են: Գ­լո­բա­լիստ­ներն այդ թշնա­ման­քը սրե­ցին ուկ­րաի­նա­կան ուղ­ղութ­յամբ, հի­մա Թ­րամփն է ան­ցել հա­կագ­րո­հի: Սա­կայն վե­րա­դառ­նանք հիմ­նա­կան հար­ցին. Թ­րամ­փի այս գոր­ծո­ղութ­յու­ննե­րը, ո­րոնք ՆԱՏՕ-ին եւ Եվ­րո­պա­յին տա­նում են խո­րը պա­րա­լի­զաց­ման, ձեռն­տո՞ւ է Մոսկ­վա­յին. հարցն ան­գամ ա­նի­մաստ է թվում:

ԳՈՅՈՒԹՅԱՆ ՊԱՅՔԱՐ

Չ­նա­յած, այս պայ­քա­րը շատ ա­վե­լի խոր­քա­յին է, միտ­ված ա­պա­գա­յին: Այս­պես, ի՞նչ է ի­րե­նից ներ­կա­յաց­նում Գ­րելան­դիան: Ի­հար­կե, բնա­կան պա­շար­նե­րով հա­րուստ կղզի: Սա­կայն ա­մե­նա­մեծ հարս­տութ­յու­նը արկ­տի­կա­կան գո­տու 14 տո­կո­սի նկատ­մամբ վե­րահս­կո­ղութ­յունն է, որն ու­նի Դա­նիան` Գ­րե­լան­դիա­յի շնոր­հիվ: Թ­րամ­փին ին­չո՞ւ է այդ­քան պետք նաեւ Կա­նա­դան. այս եր­կի­րը վե­րահս­կում է Արկ­տի­կա­յի 21 տո­կո­սը: ԱՄՆ-ն­ ու­նի ըն­դա­մե­նը 8 տո­կո­սի նկատ­մամբ վե­րահս­կո­ղութ­յուն` Ալ­յաս­կա­յի մի­ջո­ցով: Վերց­նե­լով Գ­րելան­դիան եւ Կա­նա­դան, Թ­րամփն ԱՄՆ-ի 8 տո­կո­սը կդարձ­նի 43: Մո­տա­վո­րա­պես հա­վա­սար ռու­սա­կան 44 տո­կո­սին: 13 տո­կոսն էլ Նոր­վե­գիա­յի վե­րահս­կո­ղութ­յան տակ է, ո­րը, թե­րեւս, եր­բեք չի դառ­նա հա­մաեվ­րո­պա­կան մաս­նա­բա­ժին:

Իսկ ի՞նչ բան է Արկ­տի­կան: Այս պա­հի առ­կա գի­տա­կան տվյալ­նե­րով, միայն ռու­սա­կան շել­ֆում կան 15.5 մի­լիարդ տոն­նա նավ­թի և 84.5 տրի­լիոն խո­րա­նարդ մետր գա­զի պա­շար­ներ: Սա կազ­մում է աշ­խար­հի ընդ­հա­նուր ած­խաջ­րած­նա­յին պա­շար­նե­րի մո­տա­վո­րա­պես 20-25%-ը։ Ներ­կա­յումս ար­դեն հայտ­նա­բեր­վել է ա­վե­լի քան 20 խո­շոր նավ­թա­գա­զա­յին հան­քա­վայր: Ընդ ո­րում, ա­մե­նե­ւին էլ միայն նավ­թով եւ գա­զով չէ, որ Արկ­տի­կան հա­րուստ է. են­թադր­վում է, որ այս­տեղ է կենտ­րո­նա­ցած հա­մաշ­խար­հա­յին ռե­սուրս­նե­րի առն­վազն մոտ 30 տո­կո­սը: Գ­րե­թե ձեռք չտրված, նախ­նա­կան վի­ճա­կում: Ու սա այն դեպ­քում, երբ հա­մաշ­խար­հա­յին ռե­սուր­սա­յին պա­շար­նե­րը հյուծ­վում են աչ­քի ա­ռաջ, եւ ա­մե­նա­մոտ ա­պա­գա­յում հիմ­նա­կան շեշ­տը դրվե­լու է հենց արկ­տի­կա­կան պա­շար­նե­րի վրա: Ու հի­մա Թ­րամ­փը, փաս­տա­ցի, փոր­ձում է արկ­տի­կա­կան տի­րույ­թը դարձ­նել եր­կու հիմ­նա­կան ու­ժե­րի` ԱՄՆ-ի եւ ՌԴ-ի սե­փա­կա­նութ­յու­նը: Գու­մա­րած լո­գիս­տիկ ու­ղի­նե­րը, ո­րոնք այս եր­կու ու­ժե­րի տակ կա­րող են դնել գլո­բալ ծո­վա­յին ա­ռեւտ­րա­շար­ժը:

­Սա ա­պա­գան է, առն­վազն մի 100 տար­վա հաշ­վար­կով: Այս հիմ­քի վրա էլ դա­սա­վոր­վե­լու են մնա­ցած ա­մեն բան: Եվ այն, որ Պու­տինն ու Թ­րամ­փը հան­դի­պե­ցին հենց Ալ­յաս­կա­յում, ի­հար­կե, ո­րե­ւէ կերպ չէր կա­րող պա­տա­հա­կան լի­նել:

Իսկ ի՞նչ հույ­սեր կա­րող է նման զար­գա­ցում­նե­րի դեպ­քում ռե­սուրս­նե­րից զրկված Եվ­րո­պան կա­պել ա­պա­գա­յի հետ. միան­գա­մայն մռայլ: Այ­սինքն, պետք է հի­մա պա­հել Գ­րե­լան­դիա­յի 14 եւ գլո­բա­լիս­տա­կան Կա­նա­դա­յի 21 տո­կոս վե­րահս­կո­ղութ­յու­նը: Նաեւ հաշ­վի առ­նե­լով, որ այդ­պես էլ չկա­րո­ղա­ցան խլել ռու­սա­կան 44 տո­կո­սի գո­նե մի մա­սը:

Այս թեմայով Ո՛չ Կառավարությունը պետք է դառնա եկեղեցական ժողով, ո՛չ Եկեղեցին՝ կառավարություն Փաշինյանի տրանսֆորմացիան իրականում պայքար է այն հարցի շուրջ, թե Ռուսաստանը Հայաստանի համար լինելու է գործընկե՞ր, թե՞ համակարգային հենարան «Լեվ Գրուպը» շարունակում է փաստաբանական պրոֆեսիոնալիզմի մաստեր կլաս ցույց տալ Թրամփի եւ Սիի բանակցությունների առանցքը «Պոտսդամ 2»–ն է «Ժողովուրդ». «Վեոլիա Ջուր»-ը պետք է հետաքրքրեր պետական մարմիններին, բայց չի հետաքրքրում