Հայաստանի յոթ ոչ սովորական բարեկամները 3

ՄԱՐԻՆԱ ԵՎ ՀԱՄԼԵՏ ՄԻՐԶՈՅԱՆՆԵՐԻ ՀԱՏՈՒԿ ՆԱԽԱԳԻԾԸ

«ԶԱՐՄԱՑՆԵԼ» բառի իմաստը Վ. Ի. Դալի բառարանում (Սանկտ Պետերբուրգ, 1863–1866). «Զարմացնել մեկին, ապշեցնել, հիացնել, ստիպել զարմանալ... Զարմանալի, զարմանք առաջացնող, հրաշալի, տարօրինակ, արտասովոր կամ անսովոր, արտակարգ, զմայլելի, հիանալի, չտեսնված, ոչ սովորական, բացառիկ...»։ Եվ վերջապես՝ «մարդ, որը ինչ-որ բանով սովորական չէ», այսինքն՝ մյուսներից շատ տարբերվող է, ականավոր է։

Հայաստանի յոթ ոչ սովորական բարեկամները՝ Հայաստանի ժողովրդական բանաստեղծ Վալերի Բրյուսովը, ԽՍՀՄ գիտությունների ակադեմիայի ակադեմիկոս և Էրմիտաժի տնօրեն Բորիս Պիոտրովսկին, Հայաստանի ազգային հերոս Նիկոլայ Ռիժկովը, Հայաստանի Հանրապետության «Պատվո շքանշանի ասպետ» և գրող Կիմ Բակշին, Հայաստանում Ռուսաստանի Դաշնության արտակարգ և լիազոր դեսպան Վլադիմիր Ստուպիշինը, սոցիոլոգիական գիտությունների  դոկտոր, «Ապստամբ Ղարաբաղ» վեպի հեղինակ Վիկտոր Կրիվոպուսկովը, ՌԴ Պետդումայի պատգամավոր Կոնստանտին Զատուլինը՝ մեր «Այս զարմանահրաշ ռուսաստանցիները» նախագծի հերոսները, պատկանում են տարբեր դարաշրջանների։ Սակայն նրանցից յուրաքանչյուրը նկատելի հետք է թողել պատմության մեջ։

Բորիս Բորիսովիչ Պիոտրովսկի

(01.02.1908, Սանկտ Պետերբուրգ - 15.10.1990, Լենինգրադ)

Ծնվել է հնատոհմ ազնվականների ընտանիքում: Այն բանից հետո, երբ նրա հայրը՝ գնդապետ Բորիս Բրոնիսլավովիչը, 1915 թվականին նշանակվեց Նեպլյուևսկու կադետական ​​կորպուսի ուսումնական մասի տնօրենի տեղակալ, Պիոտրովսկիների ընտանիքը տեղափոխվեց Օրենբուրգ, որտեղ և անցկացրեց հեղափոխության ու քաղաքացիական պատերազմի առաջին տարիները:

Բ. Բ. Պիոտրովսկին հնագետ և արևելագետ է, Հին Արևելքի (Ուրարտու, Նուբիա և Սկյութիա) մշակույթների և քաղաքակրթությունների մասնագետ։ Պատմական գիտությունների դոկտոր է (1944), ՌՍՖՍՀ արվեստի վաստակավոր գործիչ (1964), Հայկական ԽՍՀ գիտությունների ակադեմիայի ակադեմիկոս (1964), ԽՍՀՄ գիտությունների ակադեմիայի ակադեմիկոս (1970), Սոցիալիստական ​​աշխատանքի հերոս (1983)։

1930 թվականին տեղի ունեցավ 21-ամյա Բորիսի առաջին գիտարշավը դեպի Հայաստան, որտեղ ԽՍՀՄ գիտությունների ակադեմիայի փոխնախագահ Նիկոլայ Մառի նախաձեռնությամբ ուղևորվեց որոնելու Ուրարտու հին պետության հետքերը։

Հայրենական մեծ պատերազմի սկզբում Պիոտրովսկին արշավախմբում էր։ Վերադառնալով Լենինգրադ՝ նա անցկացրեց 1941–1942 թվականների պաշարման ձմեռը, ապա տարհանվեց Երևան՝ Էրմիտաժի աշխատակիցների խմբի հետ, որը ղեկավարում էր ԽՍՀՄ գիտությունների ակադեմիայի իսկական անդամ, Էրմիտաժի տնօրեն (1934–1951) և Հայկական ԽՍՀ գիտությունների ակադեմիայի առաջին նախագահ (1943–1947) Հովսեփ Օրբելին:

1946 թվականին նա արժանացել է Ստալինյան II աստիճանի մրցանակի գիտության և տեխնիկայի ոլորտում՝ «Ուրարտուի պատմությունն ու մշակույթը, մ. թ. ա. VIII–VI դարերում» (1943) գրքի համար։ 1946 թվականին վերադառնալով Լենինգրադ՝ Պիոտրովսկին սկսեց հնագիտության դասընթաց կարդալ Լենինգրադի պետական ​​համալսարանի արևելագիտության ֆակուլտետի ուսանողների համար։ Դասախոսությունների համար մանրակրկիտ մշակված սղագրությունները շուտով նրան հնարավորություն տվեցին դրանց հիման վրա հրատարակելու «Անդրկովկասի հնագիտությունը» (1949) գիրքը։

Պիոտրովսկու հետազոտությունների առանցքային խնդիրը Ուրարտուի պատմությունն ու մշակույթն են։ Նա մասնակցել և ղեկավարել է դեպի Հայաստան բազմաթիվ արշավախմբեր, հետազոտել է Անդրկովկասի, Հյուսիսային Կովկասի, Կենտրոնական Ասիայի, Հին Եգիպտոսի հնագիտական հուշարձանները։ Նրա աշխատանքի շնորհիվ հայտնաբերվել և նկարագրվել են ուրարտական ​​նյութական մշակույթի բազմաթիվ հուշարձաններ։ Երևանի մոտակայքում գտնվող Կարմիր բլուր բլրի վրա գտնվող ուրարտական ​​Թեյշեբաինի ամրոցի պեղումները Բ. Բ. Պիոտրովսկու գլխավորությամբ աշխարհի համար բացահայտեցին այս հին պետությունը։ Նրա «Վանի թագավորությունը» (1959) աշխատությունը դարձավ Ուրարտուի հետազոտողների համար դասականներից մեկը։

1949 թվականին նա դարձավ Էրմիտաժի տնօրեն Հովսեփ Օրբելու տեղակալը գիտական մասով։ 1953-1964 թվականներին նա միաժամանակ ԽՍՀՄ գիտությունների ակադեմիայի հնագիտության ինստիտուտի Լենինգրադի մասնաճյուղի տնօրենն էր։ 1964 թվականին Պիոտրովսկին նշանակվեց Էրմիտաժի տնօրեն և այդ պաշտոնում աշխատեց ավելի քան 25 տարի։

1985 թվականին Էրմիտաժում տեղի ունեցավ սարսափելի ողբերգություն։ Հանցագործը Ռեմբրանդտի «Դանայա» կտավի վրա թթու լցրեց և դանակով կտրատեց այն։ «Դանայայի» համար պայքարը տևեց 12 տարի, հնարավոր է՝ քայքայելով թանգարանի տնօրենի առողջությունը։ Վերականգնված նկարը թանգարանի սրահ վերադարձավ միայն 1997 թվականի հոկտեմբերին, բայց Բորիս Բորիսովիչը այն արդեն չտեսավ։

Նա «Անդրկովկասի հնագիտությունը հնագույն ժամանակներից մինչև մ. թ. ա. I հազարամյակը» աշխատության հեղինակն է (Լենինգրադ, 1949):

Բ. Բ. Պիոտրովսկին Լենինի երեք շքանշանների (1968, 1975, 1983), Հոկտեմբերյան հեղափոխության շքանշանի, Աշխատանքային կարմիր դրոշի երեք շքանշանների (1945, 1954, 1957) ասպետ է։ Պարգևատրվել է արտասահմանյան շքանշաններով՝ Արվեստի և գրականության շքանշան՝ կոմանդորի աստիճանի (Ֆրանսիա), Կիրիլի և Մեթոդիոսի 1-ին աստիճանի շքանշան (Բուլղարիայի Ժողովրդական Հանրապետություն), Գիտությունների և արվեստի համար (ԳՖՀ), Սուրբ Մարկոսի շքանշան (Վենետիկ)։

Բորիս Բորիսովիչի կինը հայտնի հնագետ Հռիփսիմե Միքայելի Ջանփոլադյան-Պիոտրովսկայան է, որդին՝ Միխայիլ Պիոտրովսկին, հայտնի արևելագետ է, Ռուսաստանի գիտությունների ակադեմիայի ակադեմիկոս, 1992 թվականից մինչև օրս Պետական ​​Էրմիտաժի տնօրենը, Սանկտ Պետերբուրգի պետական ​​համալսարանի արևելագիտության ֆակուլտետի պրոֆեսոր և դեկան։ Միխայիլ Բորիսովիչը հաճախ է հիշում, թե ինչպես էր հայրը սիրում նարդի խաղալ երևանյան տան բակում։ Հայաստանի մայրաքաղաքում Բորիս Պիոտրովսկու պատվին փողոց է կոչվում։ Բ. Բ. Պիոտրովսկին թաղված է Սանկտ Պետերբուրգի Սմոլենսկի ուղղափառ գերեզմանատանը՝ հոր և մոր շիրիմների կողքին։

Այս թեմայով Փաշինյանի «դիվերսիֆիկացման» քաղաքականությունը Ալեքսանդրապոլի պայմանագիր 2 է «Գունավոր հեղափոխությունները»՝ հիբրիդային զենք Ֆաշիզմի ​​քարոզչությունը Հայաստանում անընդունելի է Արցախցի պատանի նկարչուհի Եվա Դանիելյան. «Միևնույն է, ես նկարելու եմ» Ֆուտբոլի պաշտոնյաների ոչ ֆուտբոլային կրքերը