Թշնամիներին հաճոյանալու և բարեկամներին կորցնելու ցանկությունը

ՀԱՅԿ ՆԱՀԱՊԵՏՅԱՆ, քաղաքագետ, ռազմական փորձագետ, պահեստազորի գնդապետ, Երևան

Օգոստոսի 27-ին ամերիկացի ամենահայտնի փոդքասթերներից մեկի՝ Պատրիկ Բեթ-Դևիդի հետ հարցազրույցի ժամանակ Իսրայելի վարչապետ Նեթանյահուն, ճանաչելով հայոց ցեղասպանությունը, ասել է. «Կարծում եմ՝ մենք դա արել ենք: Կարծում եմ՝ Քնեսեթը համապատասխան բանաձև է ընդունել»: Այն հարցին, թե ինչու Իսրայելի ոչ մի վարչապետ երբեք չի ճանաչել ցեղասպանությունը օսմանյան կայսրությունում, Նեթանյահուն պատասխանեց. «Ես հենց հիմա ճանաչեցի: Ահա խնդրեմ»:

Սակայն Իսրայելի խորհրդարանը՝ Քնեսեթը, նման օրենք երբեք չի ընդունել, և ցեղասպանության չճանաչման գործում կա երկու հանգամանք: Առաջին՝ Անկարան՝ Իսրայելի կարևոր առևտրային գործընկերը, որի հետ նա գտնվում է բարիկադների նույն կողմում, երկրորդ՝ այն կարծես թե խախտում է հոլոքոստի մենաշնորհը, որից Իսրայելը, լավ չէ ասելը, շահաբաժին ունի:

2011 թվականին այն ժամանակվա արտգործնախարար Շիմոն Պերեսը ցեղասպանության ճանաչումը որակեց որպես «հայկական հավակնություններ»՝ հայտարարելով, որ տեղի ունեցածը հոլոքոստի հետ համեմատելու փորձ է:

Թուրքիայի և Իսրայելի հարաբերություններում եղել են բարդություններ, որոնք դեկորատիվ բնույթ էին կրում, որպեսզի մարդիկ չմտածեն, թե Թուրքիան ու Իսրայելը նույն բանն են։ Սակայն այսօրվա բարդությունները, ըստ էության, իրական են։ Իսրայելը և Թուրքիան բախվել են Սիրիայի տարածքում՝ չկիսելով ինչպես իրենց կողմից բռնագրաված, այնպես էլ ազդեցության գոտիները։ Գազայի հատվածի հետ կապված նույնպես կան որոշ խնդիրներ։ Էրդողանի վճռական հայտարարությունները հաշվի չեն առնվում, բայց և՛ ՀԱՄԱՍ-ը, և՛ Էրդողանն ինքը պատկանում են նույն «Մուսուլման եղբայրներին» (ահաբեկչական կազմակերպություն, որն արգելված է Ռուսաստանում)։ Եվ բավական հիմնավոր կարծիք կա, որ ՀԱՄԱՍ-ի ահաբեկիչներին պատրաստել են ինչպես Թուրքիայի տարածքում, այնպես էլ Թուրքիայի կողմից վերահսկվող Սիրիայի տարածքներում։ Չի բացառվում, որ Նեթանյահուի խոստովանությունները կապված են Թուրքիայի հետ հարաբերությունների  իրական, այլ ոչ թե դեկորատիվ սրման հետ։ Եվ եթե դա տեղի ունենա Քնեսեթի մակարդակով, ապա դա կնեղացնի ցեղասպանությունը ժողովրդի հիշողությունից ջնջել փորձող Փաշինյանի կողմնակիցների շրջանակը այս հարցում։ Եվ չնայած այն բանին, որ մեր քրեական օրենսգրքով նախատեսված է պատիժ ցեղասպանությունը չճանաչելու համար, Փաշինյանը փոխում է ձևակերպումները իր ելույթներում։ Մե՛րթ ցեղասպանությունը ընդհանրապես տեղի չի ունեցել, և այդ պատճառով էլ այն «այսպես կոչված» է, մե՛րթ այն մեր արտաքին քաղաքականության առաջնահերթությունը չէ՝ կախված իրավիճակից, և ավելի լավ է մոռանալ դրա մասին՝ այն տեղափոխելով ընտանեկան ապրումների մակարդակ՝ հանուն «խաղաղության և բարգավաճման»։ Եվ ընդհանրապես ցեղասպանության ճանաչումը այլ երկրների կողմից մեզ ոչինչ չի տվել, և Նեթանյահուի ճանաչումը նա անվանել է «պատահականություն»։

Կրկին բարոյականության մասին, այժմ արդեն մեր երկրում։ Փաշինյանը հայտարարեց, որ պայքարը եկեղեցու դեմ կշարունակի։ Ես արդեն գրել եմ, որ եկեղեցու դեմ ազդեցության ոչ մի գործիք չկա։ Սահմանադրության համաձայն՝ այն առանձնացված է պետությունից և գործում է իր կանոնների համաձայն։ Բայց Փաշինյանին, որը Սամվել Կարապետյանից վերջերս խլեց էլեկտրական ցանցը (չնայած այս գործողության անօրինական լինելու մասին Ստոկհոլմի դատարանի որոշմանը),  օրենքը չի կարող կանգնեցնել, և նա, ենթադրվում է, կշարունակի  եկեղեցին իրեն ենթարկեցնելու փորձերը։ Առայժմ նա հարձակում է գործել եկեղեցու գանձարանի վրա, ճիշտ է, առանց թալանելու, հիմա էլ իրեն իրավունք է վերապահել որոշելու եկեղեցու ճակատագիրը՝ իրեն հռչակելով նրա հավատարիմ զավակը։ Թեև միաժամանակ չի անհանգստանում ինչ-որ կերպ օրինականացնելու իր ամուսնությունը Աննա Հակոբյանի հետ՝ ո՛չ եկեղեցական, ո՛չ էլ քաղաքացիական արարողությամբ՝ շարունակելով իր մեղսավոր հարաբերությունները։ Ոչ մի եկեղեցական արարողության ժամանակ նրան չեն տեսել, ոչ մի եկեղեցական համայնքի չի պատկանում։ Բայց Աստվածաշնչից մի քանի հատվածներ է կարդացել, որոնք իր պատկերացմամբ իրեն հավասարեցնում են Աստծո կողմից օծված կաթողիկոսին։ Չի բացառվում, որ նա ապրում է անցյալով, երբ Մովսեսի գավազանով Գյումրուց մտավ Երևան, և մի քանի քաղաքացիներ անհամարժեք արտահայտություններով հայտարարեցին, թե Փաշինյանն իրենց համար Աստված է։ «Կուզյա աստծո» նման մի բան՝ աղանդավորական առաջնորդ, որը սրբացվել է իր հոտի կողմից։

Բայց ասել, թե տեղի ունեցող ամեն ինչ կապված է հենց Փաշինյանի հետ, որը որոշել է սրբություններ վերագրել իրեն, լիովին ճիշտ չի լինի՝ նույնիսկ չնայած նրա վերջերս արված «կառավարությունը ես եմ» հայտարարությանը, որը խոսում է նրա երկինք հասնող բարձր ինքնագնահատականի և «Արև թագավոր» Լյուդովիկոս XIV-ին նմանակելու մասին։ Հայ առաքելական եկեղեցին վաղուց ի վեր Վատիկանի թիրախն է եղել որպես ուղղափառ աշխարհի հենասյուներից մեկը և պատկանում է հին արևելյան ուղղափառ եկեղեցիների խմբին։ Եվ, քանի որ այն հայության հոգևոր հենարանն է, ավելի շատ թիրախ է Թուրքիայի ու Ադրբեջանի համար՝ Մեծ Բրիտանիայի ղեկավարությամբ։ Շվեյցարիայում կաթողիկոսի ունեցած ելույթի նկատմամբ ծայրահեղ դժգոհությունը, ինչպես արդեն գրել եմ, Փաշինյանին փոխանցել է թուրք լոբբիստ Սամսոն Օզարարատը՝ Աննա Հակոբյանի միջոցով, որը գործուն կապուղի է։ Նա էլ հենց առաջինն արտահայտեց իր դժգոհությունը եկեղեցու հանդեպ։ Եվ եթե Աննա Հակոբյանը Թուրքիայի հետ գլխավոր հաղորդակցվողն է, ապա նա ամենևին էլ միայնակ չի գործում։ Նրան ընկերակցում են արտգործնախարար Արարատ Միրզոյանը, Ազգային ժողովի փոխնախագահ Ռուբեն Ռուբինյանը, և Փաշինյանն այս ցուցակում  ընդամենը չորրորդ համարն է։

Օզարարատի թուրքական լոբբինգը սկիզբ է առնում 1990-ական թվականներին, երբ նա զբաղված էր հայ-թուրքական հարաբերությունների կարգավորմամբ: Թուրքիան, ինչպես միշտ, Հայաստանի նկատմամբ իր պահանջներով չափազանց հեռուն գնաց, և բանակցային գործընթացը տապալվեց: Այսօր նրանք փորձում են վերակենդանացնել այն, և, եթե հետևենք թուրքական ավանդույթներին, ավելի բարձրացնելով պահանջների նշաձողը: Բանակցելու ցանկացած ցանկություն Թուրքիան ընկալում է որպես թուլություն, և եթե ուզում եք խաղաղության շուրջ բանակցել, նա պահանջում է կապիտուլյացիա։ Չգիտես ինչու, սա համարվում է օսմանյան կայսրության քուրայում  թրծված թուրքական քաղաքականության նրբություն, չնայած դրանում ոչ մի նրբություն էլ չկա: Տալիս ես նրան մատդ, նա կծում է ձեռքդ, իսկ քեզ մնում է հիանալ նրա քաղաքական նրբությամբ:

Իշխանությունները փորձում են եկեղեցին վերածել աղանդի՝ սկզբում փոխելով ընտրությունների համակարգը՝ դրանք դարձնելով աշխարհիկ և նրանց կարգավիճակը իջեցնելով մինչև քաղաքացիականի, որոնց նկատմամբ վերահսկողությանը տիրապետում են իշխանությունները: Եվ ընդհանրապես, հեղափոխությունները չեն կարող չմերժել կրոնը: Արժեքները փլուզվում են, և կրոնը բացառություն չէ: Ռուսական հեղափոխությունը կամ հոկտեմբերյան հեղափոխությունը, ինչպես այն անվանում էին վաղ խորհրդային տարիներին, ջախջախեց եկեղեցին ինչպես կարողացավ: «198 ոչ բռնի գործողությունների մեթոդներ» գրքի հեղինակ Ջին Շարփը հակված էր ակնհայտ աթեիստ Տրոցկուն։ Առաջին հերթին ի՞նչ է փորձում անել «գունավոր հեղափոխությունը»։ Գեյ շքերթներ, ջնջել սեռերի միջև եղած տարբերությունը, այսինքն՝ ստեղծել Սոդոմ և Գոմոր։ Չի բացառվում, որ վրացիների կողմից իրենց պարտադրված արժեքների կուտակված մերժումը հանգեցրել է ուղղության փոփոխության։ Գեյ շքերթներ կազմակերպելու փորձերը մեզանում նույնպես ձախողվել են, բայց ոչ այնպես, ինչպես Վրաստանում՝ աղմուկով ու կռիվներով, այլ սկզբնավորման շրջանում։ Այսինքն՝ «թավշյա հեղափոխության» նախագիծը աշխատել է բացերով, և հիմա  պետք է վերացնել դիմադրության հիմնական օջախը՝ եկեղեցին։ Ինչ վերաբերում է «գունավոր հեղափոխությունների» և ժողովրդավարության միջև որևէ կապին, ապա բոլոր «գունավոր հեղափոխությունները» ապացուցում են, որ դա փնտրելը ամբողջովին անիմաստ է։ «Գունավոր հեղափոխությունները» նշանակում են մահեր ու կործանում։ Իսկ եկեղեցու մասին ես կասեմ Ալեքսանդր Նևսկու ասույթով՝ ով սրով նրա դեմ գնա, սրով էլ կկործանվի։

Վերադառնանք աշխարհիկ կյանքին, մասնավորապես՝ Փաշինյանի այն հայտարարությանը, թե բանակը երկրի անվտանգության գործում վերջին գործիքն է։ Ոչ մի խոսք առաջինի կամ մյուս գործիքների մասին։ Եվ սա՝ թուրք-ադրբեջանական ներխուժման սպառնալիքի տակ ապրող երկրում։ Ադրբեջանի հետ խաղաղության պայմանագիրը, որին այդքան ձգտում է Փաշինյանը, կնքում են պատերազմող երկրները։ Մինչդեռ Թուրքիայի հետ մենք չհայտարարված պատերազմի մեջ ենք 1993 թվականից ի վեր, երբ Թուրքիան մեր դեմ կիրառեց պատերազմի տարր՝ շրջափակում։ Իսկ թուրքական երրորդ դաշտային բանակը պատրաստվում էր ներխուժման, և միայն Ռուսաստանի կոշտ հայտարարությունները մեզ փրկեցին ցեղասպանությունից՝ մի բան, որը թուրքերը սովորաբար անում են նվաճված տարածքներում։ Եվ հանկարծ երկրի ղեկավարը հայտարարում է, թե բանակը վերջին տեղում է երկրի պաշտպանության գործում։ Այլ կերպ ասած՝ բանակի համար ցանկացած ռեսուրս կտրամադրվի ամենավերջում։ Ադրբեջանում ընդհակառակը` նա ինտենսիվորեն զինվում է և զորավարժություններով պատրաստվում է պատերազմի։ Ռուսական աղբյուրների համաձայն նա Պակիստանից մոբիլիզացնում է 50,000 մարտիկի։ Ակնհայտ է, որ Փաշինյանի առօրյա երևակայության մեջ բանակը սպառնալիք է իր անձնական իշխանության համար։ Նրա անվտանգության հսկայական ծախսերի կրճատման մասին ոչ մի խոսք չկա։ Նա, ըստ երևույթին, հույս ունի, որ իր անվտանգությունը կպաշտպանի իրեն նույնիսկ իրադարձությունների ամենաանբարենպաստ զարգացման ժամանակ։

Ռուսաստանը բացասականը կանխատեսելով՝ զորավարժություններ է անցկացնում Կասպից ծովում՝ ցույց տալով, որ Արևմուտքին հեշտությամբ չի հաջողվի գրավել Կասպից ծովի ռեսուրսները. իրավիճակը լարված է, և հնարավոր ռազմական գործողությունները կազդեն նաև Հայաստանի վրա: Սակայն այդ  նույն ժամանակ Ազգային ժողովի խոսնակ Ալեն Սիմոնյանը հայտարարում է, թե մենք արդեն ապրում ենք խաղաղության մեջ, և պատերազմ չի լինի: Հասկանալի է, որ տարածաշրջանում պատերազմ սկսելու հրամանը չի իջեցվելու Մեծ Բրիտանիայից կամ Միացյալ Նահանգներից. պետք է ենթադրել, որ նրան խոստացել են չտալ այդ հրամանները: Եվ այստեղից էլ հարց՝ ինչո՞ւ Ադրբեջանի ռազմականացման ֆոնին տարածվում է խաղաղության մասին առասպելը, իսկ բանակը քշվում է դեպի երկրի պաշտպանության վերջապահ (արիերգարդ): Ավա՜ղ, մի նպատակով՝ բարոյալքել երկիրը: Որպեսզի ադրբեջանա-թուրքական ցանկացած ագրեսիա ընկալվի որպես անակնկալ, որին ժողովուրդը պատրաստ չէր:

«Թրամփի կամուրջը», որի շուրջ Վաշինգտոնում ձեռք է բերվել համաձայնություն, ոչ մի կերպ չի նվազեցնում այս վտանգը: Հարկ է նշել, որ «Թրամփի կամուրջը» որևէ առևտրային իմաստ չունի. դա աշխարհաքաղաքական նախագիծ է, և հաշվի առնելով, որ Թրամփի աչքի փուշը ոչ այնքան Ռուսաստանն է, որքան Իրանը, ապա այն հիմնականում ուղղված է Իրանի դեմ: Այստեղ, ի դեպ, կարող է նաև 50,000 պակիստանցու կարիք լինել: Եվ եթե Ադրբեջանն այստեղ սադրանք սարքի, ապա Ռուսաստանը կարող է իրեն ծայրահեղ կոշտ դրսևորել՝ չնայած այն հանգամանքին, որ ադրբեջանական ինքնաթիռի հետ կապված պատմությունից առաջ Ռուսաստանի և Ադրբեջանի միջև հարաբերությունները չափից դուրս բարեկամական էին: Հնարավոր է, որ Ռուսաստանում թվում էր, թե ռուս խաղաղապահների ներկայությամբ արցախցիների արտաքսումից հետո Ալիևը պետք է որ ընդմիշտ մնար իր հյուսիսային հարևանի նկատմամբ հարգանքի դիրքում: Բայց ոչ` ինչը շատերի համար անակնկալ էր Ռուսաստանում: Ավելին, պարզվեց, որ Ադրբեջանը գումար է վաստակում ոչ միայն իր նավթի, այլև Ռուսաստանի հաշվին՝ շնորհիվ ադրբեջանցիներին պատկանող շուկաներում և առևտրային հարթակներում առնվազն հսկայական դրամաշրջանառության: Միայն պաշտոնական ճանապարհով Ռուսաստանից Ադրբեջան տարեկան փոխանցվել է 6-ից մինչև 8 միլիարդ դոլար: Թե ինչու է Ռուսաստանն իր պարենային անվտանգության շուկայական բաղադրիչը այդքան հեշտությամբ տրամադրել Ադրբեջանին, լիովին պարզ չէ։

Եվ հանկարծ նման անակնկալ։ Փոխանակ Ռուսաստանի հաշվին հետագայում էլ փող աշխատելու՝ Ալիևը նեղացածի դիրքով է հանդես գալիս։ Նա իրեն հայտարարում է թուրանական նախագծի մաս, որը սպառնում է Ռուսաստանի անվտանգությանը, իր պատմության խորհրդային մասը հայտարարում է օկուպացիա, թեև Ադրբեջանը որպես պետություն ձևավորվել է հենց խորհրդային իշխանության ժամանակ, երբ Ադրբեջանն ազատագրվել է թուրքական զորքերից։ Իսկ հայր Հեյդարը սկզբում ղեկավարել է ՊԱԿ-ը, հետո երկիրը։ Այլ կերպ ասած՝ նա առնվազն համագործակից էր։ Սակայն ադրբեջանական Օլիմպոսում տեղ գրավելու համար Իլհամ Ալիևի մրցակցությունը հոր հետ քանի գնում, այնքան սրվում է։ Նա արդեն իր ծրագրի շրջանակներում կոչ է անում Ուկրաինային ամեն կերպ պայքարել ռուսական օկուպացիայի դեմ։ Ադրբեջանում տարածվում է տեղեկատվական ալիք, թե Դաղստանն էլ է պատկանում Ադրբեջանին, այլ ոչ թե Ռուսաստանին, ինչը Դաղստանին սպառնում է ահաբեկչական գործողություններով։ Եվ այսպես շարունակ։ Այսօր Ալիևը կա՛մ վերածվում է Ռուսաստանի թշնամու, կա՛մ բարձրացնում է խաղադրույքները։ Եվ այստեղ ադրբեջանա-ռուսական հարաբերությունների ապագայի վերաբերյալ կարծիքները տարբերվում են։ Որոշ վերլուծաբաններ ենթադրում են, որ Մեծ Բրիտանիայի ղեկավարությամբ Ադրբեջանը, միևնույն է, սպիտակ ֆրակով կվերադառնա այս հարաբերությունների դաշտ, իսկ մյուսները կարծում են, որ առաջացած ճաքը չի կպչի։ Ուկրաինայում ադրբեջանական նավթավերամշակման գործարանների վրա հարձակումները, Կասպից ծովում ռազմական զորավարժությունները և ադրբեջանական սփյուռքի նկատմամբ ամենաթողությունից անցումը դեպի հանցագործությունների համար պատժի ցույց են տալիս Ռուսաստանի մտադրությունների լրջությունը։ Այսօր կարելի է հաստատել, որ Ադրբեջանի քրեական բիզնեսը Ռուսաստանում փլուզվել է, և այդ բիզնեսի շատ պարագլուխներ, զրկվելով իրենց կերակրատաշտերից, ստիպված են վերադառնալ հայրենիք։ Դժվար թէ նրանց ձեռք է տալիս սննդի մատակարարումից զրկվելը, և դա կարող է անկայունության ալիք բարձրացնել Ադրբեջանում՝ նրա կլանային կառավարմամբ։

Ընդհանուր առմամբ այնպիսի զգացողություն է, որ Ադրբեջանում տեղի է ունեցել «գունավոր հեղափոխություն», աշխարհաքաղաքական վեկտորները փոխվել են, իսկ հեղափոխության առաջնորդը խելքը թռցրել է։ Նման հեղափոխություններին բնորոշ է դրանց հնաոճ լինելը։ Շրջապատող աշխարհը փոխվում է, բայց նրանք գործում են նույն հին հրահանգներով։ Այսինքն՝ հեղափոխական ստեղծագործականությունը անխուսափելիորեն փոխարինվում է բյուրոկրատիայով, իսկ առաջնորդները իշխանություն ձեռք բերելու էյֆորիաից հետո կորցնում են իրենց համարժեքությունը։ Եվ եթե Հայաստանն այսօր ունենար հայրենասեր կառավարություն, դժվար է պատկերացնել, թե ինչ հեռանկարներ կբացվեին մեր առջև։ Բայց, ավա՜ղ։ Սցենարը գրված է՝ ագրեսիա սեփական ժողովրդի նկատմամբ, թշնամիներին հաճոյանալու ցանկություն և բարեկամների կորուստ՝ ի դեմս Ռուսաստանի։

Հարցազրույցի ժամանակ Իսրայելի վարչապետը ճանաչեց հայոց ցեղասպանությունը, մինչդեռ Նիկոլ Փաշինյանը հանդես եկավ ցեղասպանության չճանաչման օգտին և Նեթանյահուի հայտարարությունը կոչեց «պատահական»

Այս թեմայով Փաշինյանի «դիվերսիֆիկացման» քաղաքականությունը Ալեքսանդրապոլի պայմանագիր 2 է «Գունավոր հեղափոխությունները»՝ հիբրիդային զենք Ֆաշիզմի ​​քարոզչությունը Հայաստանում անընդունելի է Արցախցի պատանի նկարչուհի Եվա Դանիելյան. «Միևնույն է, ես նկարելու եմ» Ֆուտբոլի պաշտոնյաների ոչ ֆուտբոլային կրքերը