Նոր ուժի ի հայտ գալը չի նշանակում պարզապես մի քանի մարդկանց հավաքվել կամ կուսակցություն գրանցել. Արմեն Բադալյան

«Ի­րա­վունք»-ը զրու­ցել է քաղ­տեխ­նո­լոգ ԱՐՄԵՆ ԲԱԴԱԼՅԱՆԻ հետ՝ անդ­րա­դառ­նա­լով ոչ միայն ներ­քա­ղա­քա­կան, այ­լեւ ներ­կա­յիս հան­րա­յին տի­րող մթնո­լոր­տին:

— Կան տե­սա­կետ­ներ, որ ընդ­դի­մութ­յու­նը վե­րա­կազ­մա­վոր­ման փու­լում է, եւ հնա­րա­վոր է ի հայտ գան նոր ու­ժեր։ Ի՞նչ եք կար­ծում՝ այս փու­լում արդ­յո՞ք ի­րա­կան է խո­սել նոր քա­ղա­քա­կան ու­ժե­րի ա­ռա­ջաց­ման մա­սին, եւ ինչ­պե՞ս կգնա­հա­տեք այդ դի­նա­մի­կան:

— Ան­պայ­ման անհ­րա­ժեշտ է անդ­րա­դառ­նալ այդ հար­ցին, ո­րով­հե­տեւ ընդ­դի­մութ­յան վե­րա­կազ­մա­վո­րու­մը մեր քա­ղա­քա­կան կյան­քի կա­րե­ւո­րա­գույն զար­գա­ցում­նե­րից մեկն է։ Հաս­կա­նա­լի է, որ հա­սա­րա­կութ­յու­նը միշտ սպա­սում է նոր դեմ­քե­րի, նոր մո­տե­ցում­նե­րի եւ նոր նա­խա­ձեռ­նութ­յուն­նե­րի։ Սա­կայն պետք է տար­բե­րել եր­կու բան. արդ­յոք այդ ու­ժե­րը ձե­ւա­վոր­վում են բնա­կա­նոն ճա­նա­պար­հով՝ ի­րա­կան պա­հան­ջար­կից ել­նե­լով, թե՞ դրանք ար­հես­տա­կա­նո­րեն են ա­ռա­ջաց­վում ինչ-որ խմբե­րի կամ ան­հատ­նե­րի կող­մից։ Ե­թե երկ­րորդ տար­բե­րակն է, ա­պա բնա­կան է, որ արդ­յունք­նե­րը սահ­մա­նա­փակ կլի­նեն։

­Նոր ու­ժի ի հայտ գա­լը չի նշա­նա­կում պար­զա­պես մի քա­նի մարդ­կանց հա­վաք­վե­լը կամ կու­սակ­ցութ­յուն գրան­ցե­լը։ Դա են­թադ­րում է լուրջ սո­ցիա­լա­կան հիմք, հա­մախմբ­վա­ծութ­յուն, գա­ղա­փա­րա­կան հենք եւ կազ­մա­կեր­պա­կան կա­յու­նութ­յուն։ Ա­ռանց դրա ո­րե­ւէ ուժ չի կա­րող կա­յա­նալ։ Եվ հենց այդ պատ­ճա­ռով ես հա­ճախ եմ ընդգ­ծում, որ քա­ղա­քա­կան ուժ ստեղ­ծե­լը պա­հան­ջում է ոչ միայն քա­ղա­քա­կան կամք, այ­լեւ գի­տա­կան, նույ­նիսկ սո­ցիո­լո­գիա­կան լուրջ ու­սում­նա­սի­րութ­յուն­ներ։ Պետք է հաս­կա­նալ՝ հա­սա­րա­կութ­յու­նը ին­չի կա­րիք ու­նի, ինչ­պի­սի ար­ժեք­ներ են այ­սօր ա­ռաջ­նա­յին մարդ­կանց հա­մար, եւ ինչ­պի­սի հար­ցեր են պա­հան­ջում լու­ծում։ Ե­թե այդ հար­ցե­րի պա­տաս­խան­նե­րը չկան, ա­պա ա­մե­նահ­մուտ կազ­մա­կեր­պիչ­ներն էլ հա­ջո­ղութ­յուն չեն ու­նե­նա։

Այս հա­մա­տեքս­տում պետք է նշել նաեւ այն փաս­տը, որ Հա­յաս­տա­նում քա­ղա­քա­կան դաշ­տը մե­ծա­պես կենտ­րո­նա­ցած է մեկ ան­ձի շուրջ՝ վար­չա­պե­տի։ «Քա­ղա­քա­ցիա­կան պայ­մա­նա­գի­րը»՝ որ­պես իշ­խող կու­սակ­ցութ­յուն, փաս­տա­ցի նույ­նաց­վում է Նի­կոլ Փա­շին­յա­նի հետ։ Կու­սակ­ցութ­յու­նը փաս­տա­ցի չու­նի ինք­նու­րույն հե­ղի­նա­կութ­յուն, այն ամ­բող­ջութ­յամբ կախ­ված է ա­ռաջ­նոր­դի վար­կա­նի­շից։ Սա թե՛ ա­ռա­վե­լութ­յուն է, թե՛ թու­լութ­յուն։ Ա­ռա­վե­լութ­յուն է այն ա­ռու­մով, որ ա­ռաջ­նոր­դի հան­րա­յին ա­ջակ­ցութ­յու­նը փո­խանց­վում է կու­սակ­ցութ­յա­նը։ Բայց, միեւ­նույն ժա­մա­նակ, դա թու­լութ­յուն է, ո­րով­հե­տեւ ե­թե ո­րե­ւէ պա­հի այդ ա­ջակ­ցութ­յու­նը նվա­զի, կու­սակ­ցութ­յու­նը ինք­նու­րույն չի կա­րո­ղա­նա պահ­պա­նել իր դիր­քե­րը։

Այս­պի­սով, երբ խո­սում ենք ընդ­դի­մութ­յան նոր ու­ժե­րի մա­սին, պետք է նկա­տի ու­նե­նալ, որ այդ ու­ժե­րը պետք է կա­րո­ղա­նան ներ­կա­յաց­նել այ­լընտ­րանք, ո­րը կշար­ժի հա­սա­րա­կութ­յան լայն շեր­տե­րին։ Ե­թե պար­զա­պես կրկնօ­րի­նա­կեն ար­դեն գո­յութ­յուն ու­նե­ցող ու­ժե­րին կամ ա­ռաջ­նորդ­վեն միայն անձ­նա­կան ամ­բի­ցիա­նե­րով, ա­պա նման փոր­ձե­րը դա­տա­պարտ­ված են ձա­խող­ման։

— Այս հա­մա­տեքս­տում ի՞նչ կա­սեք իշ­խող «Քա­ղա­քա­ցիա­կան պայ­մա­նագ­րի» դիր­քե­րի մա­սին։ Կա­րե­լի՞ է ա­սել, որ այն դե­ռեւս վա­յե­լում է հա­սա­րա­կութ­յան վստա­հութ­յու­նը, թե՞ այդ վստա­հութ­յունն աս­տի­ճա­նա­բար նվա­զում է։

— Սա բա­վա­կա­նին զգա­յուն հարց է։ Ինչ­պես ար­դեն նշե­ցի, կու­սակ­ցութ­յու­նը եւ վար­չա­պե­տը գործ­նա­կա­նում նույ­նաց­վում են։ Ե­թե վար­չա­պետ Նի­կոլ Փա­շին­յա­նի նկատ­մամբ վստա­հութ­յու­նը պահ­պան­վում է, ա­պա կու­սակ­ցութ­յու­նը նույն­պես պահ­պա­նում է իր դիր­քե­րը։ Բայց ե­թե այդ վստա­հութ­յու­նը նվա­զում է, կու­սակ­ցութ­յու­նը նույն­պես սկսում է կորց­նել հա­սա­րա­կա­կան ա­ջակ­ցութ­յու­նը։

Այ­սօր կա­րե­լի է ա­սել, որ հա­սա­րա­կութ­յան մեջ դե­ռեւս գո­յութ­յուն ու­նի ո­րո­շա­կի վստա­հութ­յուն վար­չա­պե­տի նկատ­մամբ։ Բայց այդ վստա­հութ­յու­նը ոչ այն­քան կու­սակ­ցա­կան է, որ­քան` անձ­նա­կան։ Մար­դիկ ա­վե­լի շատ վստա­հում են Փա­շին­յա­նին՝ որ­պես ա­ռաջ­նոր­դի, քան «Քա­ղա­քա­ցիա­կան պայ­մա­նագ­րին»՝ որ­պես ինս­տի­տու­ցիո­նալ կա­ռույ­ցի։

­Սա­կայն կա մեկ այլ կա­րե­ւոր հան­գա­մանք. հա­սա­րա­կութ­յան մի հատ­վա­ծը, հատ­կա­պես քա­ղաք­նե­րում, սկսում է ա­վե­լի քննա­դա­տա­բար վե­րա­բեր­վել իշ­խա­նութ­յան գոր­ծու­նեութ­յա­նը։ Տն­տե­սա­կան խնդիր­նե­րը, սո­ցիա­լա­կան բար­դութ­յուն­նե­րը, անվ­տան­գա­յին ռիս­կե­րը եւ ար­տա­քին քա­ղա­քա­կան մար­տահ­րա­վեր­նե­րը աս­տի­ճա­նա­բար հան­գեց­նում են նրան, որ քննա­դա­տութ­յան ա­լի­քը մե­ծա­նում է։ Այս ա­մե­նը կա­րող է ժա­մա­նա­կի ըն­թաց­քում լուրջ ազ­դե­ցութ­յուն ու­նե­նալ իշ­խա­նութ­յան վար­կա­նի­շի վրա։

Այ­նո­ւա­մե­նայ­նիվ, պետք է ըն­դու­նել, որ ներ­կա­յիս իշ­խա­նութ­յու­նը դե­ռեւս շա­րու­նա­կում է պա­հել վե­րահս­կո­ղութ­յու­նը քա­ղա­քա­կան դաշ­տի նկատ­մամբ։ Ն­րանք ու­նեն հստակ ռազ­մա­վա­րութ­յուն՝ իշ­խա­նութ­յու­նը պահ­պա­նե­լու։ Դա նրանց գլխա­վոր ճա­նա­պարհն է, եւ նրանք չեն պատ­րաստ­վում կանգ առ­նել ոչ մի խո­չըն­դո­տի ա­ռաջ։

— Այս պայ­ման­նե­րում ի՞նչ հիմ­նա­կան մի­տում­ներ կա­րե­լի է նկա­տել։ Ինչ­պե՞ս կգնա­հա­տեիք ներ­կա­յիս իշ­խա­նութ­յան եւ ընդ­դի­մութ­յան դիր­քե­րը։ Եվ, ի վեր­ջո, ո՞րն է այս ա­մե­նից բխող հնա­րա­վոր ել­քը։

— Պա­տաս­խա­նը շատ պարզ է. իշ­խա­նութ­յան ռազ­մա­վա­րութ­յու­նը հստակ է՝ պահ­պա­նել իշ­խա­նութ­յու­նը եւ վստա­հութ­յու­նը, մինչ­դեռ ընդ­դի­մութ­յու­նը շա­րու­նա­կում է գոր­ծել իշ­խա­նութ­յան սահ­մա­նած խա­ղի կա­նոն­նե­րով։ Սա նշա­նա­կում է, որ նրանք հա­ճախ կորց­նում են նա­խա­ձեռ­նո­ղա­կա­նութ­յու­նը եւ զրկվում արդ­յու­նա­վետ գոր­ծե­լու հնա­րա­վո­րութ­յու­նից։

­Տե­ղա­կան մա­կար­դա­կում ընդ­դի­մութ­յան հա­ջո­ղութ­յուն­ներ են գրանց­վում, օ­րի­նակ՝ քա­ղա­քա­պե­տե­րի ընտ­րութ­յուն­նե­րում ո­րոշ քա­ղաք­նե­րում հաղ­թա­նակ­ներ են ար­ձա­նագր­վում, սա­կայն դա չի նշա­նա­կում, որ նույն հա­ջո­ղութ­յու­նը հնա­րա­վոր է պե­տա­կան մա­կար­դա­կում։ Տե­ղա­կան պաշ­տոն­նե­րը հիմ­նա­կա­նում զբաղ­վում են քա­ղա­քա­յին խնդիր­նե­րով, շի­նա­րա­րութ­յամբ, բա­րե­կարգ­մամբ եւ չեն կա­րող ազ­դե­ցութ­յուն ու­նե­նալ ար­տա­քին քա­ղա­քա­կա­նութ­յան կամ ազ­գա­յին անվ­տան­գութ­յան հար­ցե­րի վրա։

­Հե­տե­ւա­բար, հա­ջո­ղութ­յան հաս­նե­լու հա­մար ընդ­դի­մութ­յա­նը անհ­րա­ժեշտ է զար­գաց­նել սե­փա­կան օ­րա­կար­գը, մշա­կել ռազ­մա­վա­րութ­յուն, ո­րը չի սահ­ման­ված իշ­խա­նութ­յան կող­մից, եւ ստեղ­ծել վստա­հե­լի, տե­սա­նե­լի եւ հստակ ա­ռաջ­նորդ­ներ։ Միակ ճա­նա­պար­հը հնա­րա­վոր է, ե­թե հան­րութ­յան պա­հանջ­նե­րը հստակ ու­սում­նա­սիր­ված լի­նեն, հա­սա­րա­կութ­յու­նը վստահ լի­նի նոր ու­ժե­րին, եւ ստեղծ­վեն հա­մա­պա­տաս­խան կազ­մա­կերպ­չա­կան ու ֆի­նան­սա­կան ռե­սուրս­ներ։

— Ինչ­պե՞ս կա­րող են ար­տա­քին գոր­ծոն­նե­րը ազ­դել նոր ու­ժե­րի ձե­ւա­վոր­մա­նը։

— Ար­տա­քին գոր­ծոն­նե­րը միշտ մեծ դեր են ու­նե­ցել։ Մի­ջազ­գա­յին խա­ղա­ցող­նե­րը կա­րող են ա­ջակ­ցել նոր ու­ժե­րին ֆի­նան­սա­կան, մե­դիա կամ կազ­մա­կերպ­չա­կան ռե­սուրս­նե­րով։ Սա­կայն նույ­նիսկ ա­մե­նա­բարձ­րա­կարգ ա­ջակ­ցութ­յու­նը չի կա­րող փո­խա­րի­նել հա­սա­րա­կութ­յան ի­րա­կան պա­հան­ջար­կը։ Ե­թե ներ­սում չկա վստա­հութ­յուն կամ պա­հանջ, ա­պա նոր ու­ժե­րը եր­կա­րա­ժամ­կետ հա­ջո­ղութ­յան չեն հաս­նի։

Ա­վե­լին, իշ­խա­նութ­յան մի­ջազ­գա­յին ա­ջակ­ցութ­յու­նը խրա­խու­սում է նրա ներ­սում ու­նե­ցած դիր­քե­րը եւ մե­ծաց­նում հան­րա­յին վստա­հութ­յու­նը։ Հա­սա­րա­կութ­յու­նը տես­նում է, որ գոր­ծող իշ­խա­նութ­յու­նը մի­ջազ­գա­յին գոր­ծըն­կեր­նե­րի հա­մար վստա­հե­լի է, ին­չը ամ­րապն­դում է ներ­քին կա­յու­նութ­յու­նը։

— Ինչ­պե՞ս եք գնա­հա­տում ներ­քին սո­ցիա­լա­կան եւ տնտե­սա­կան գոր­ծոն­նե­րի ազ­դե­ցութ­յու­նը։

— Նախ եւ ա­ռաջ, տնտե­սա­կան եւ սո­ցիա­լա­կան ի­րա­վի­ճա­կը չա­փա­զանց ո­րո­շիչ է։ Հա­սա­րա­կութ­յան դժգո­հութ­յու­նը աշ­խա­տա­տե­ղե­րի պա­կա­սից, կեն­սա­մա­կար­դա­կի նվա­զու­մից, կրթութ­յան եւ ա­ռող­ջա­պա­հութ­յան խնդիր­նե­րից ան­մի­ջա­պես ազ­դում է քա­ղա­քա­կան գոր­ծըն­թաց­նե­րի վրա։

Ընդ­դի­մութ­յան հա­մար սա հնա­րա­վո­րութ­յուն է հան­րութ­յան ա­ջակ­ցութ­յու­նը ստա­նա­լու, սա­կայն միայն այն դեպ­քում, ե­թե նրանք վստա­հե­լի են եւ կա­րո­ղա­նում են կոնկ­րետ, հստակ ա­ռա­ջարկ­ներ ներ­կա­յաց­նել։ Իշ­խա­նութ­յան հա­մար տնտե­սա­կան ան­կա­յու­նութ­յու­նը կա­րող է հան­գեց­նել վստա­հութ­յան նվազ­ման, սա­կայն հստակ ռազ­մա­վա­րութ­յուն ու­նե­ցող կա­ռա­վա­րութ­յու­նը փոր­ձում է կան­խել դժգո­հութ­յան սրըն­թաց ա­ճը։

— Ինչ­պե՞ս եք գնա­հա­տում նոր ու­ժե­րի հնա­րա­վոր զար­գա­ցում­նե­րը ա­ռա­ջի­կա տա­րի­նե­րին։

— Նոր ու­ժե­րի հա­ջո­ղութ­յու­նը կախ­ված է մի շարք գոր­ծոն­նե­րից. հան­րութ­յան պա­հան­ջարկ, վստա­հե­լի ա­ռաջ­նորդ­ներ, հստակ գա­ղա­փա­րա­կան դիր­քո­րո­շում, ֆի­նան­սա­կան եւ կազ­մա­կերպ­չա­կան կա­րո­ղութ­յուն­ներ։ Ե­թե այս պայ­ման­նե­րը հա­մընկ­նեն, նոր ու­ժե­րը կա­րող են փո­փո­խել քա­ղա­քա­կան դաշ­տի հա­վա­սա­րակշ­ռութ­յու­նը։

Մ­յուս կող­մից, ե­թե նոր ու­ժե­րը չեն կա­րող բա­վա­րար ա­ջակ­ցութ­յուն ստա­նալ, չեն զար­գաց­նի անհ­րա­ժեշտ կա­ռույց­ներ կամ չեն ներգ­րա­վել հան­րութ­յան լայն շեր­տե­րը, ա­պա դրանք կմնան կար­ճա­ժամ­կետ եւ չեն փո­խի քա­ղա­քա­կան դաշ­տի հիմ­նա­կան կա­ռուց­ված­քը։

— Ու­րեմն՝ ո՞րն է վերջ­նա­կան ու­ղեր­ձը, ո­րը կա­րե­լի է հան­գել այս ամ­բողջ ի­րա­վի­ճա­կից։

— Վերջ­նա­կան ու­ղեր­ձը շատ պարզ է՝ քա­ղա­քա­կան դաշ­տում հա­ջո­ղութ­յու­նը գա­լիս է ոչ պա­տա­հա­կա­նութ­յամբ, այլ` լուրջ:

ԴԻԱՆԱ ՄԱՆՈՒԿՅԱՆ

Այս թեմայով Նիկոլին ու նրա ոճի պոպուլիստին կիրթ հասարակությունը ձեռնտու չէ. Արմեն Հովասափյան «Ժողովուրդ». Որտեղ են տեղցավորել ՀՀ նախկին ԱԽՔ Արմեն Գրիգորյանին Արմեն Գրիգորյանը նոր պաշտոն է ստացել միջազգային ընկերությունում «Ժողովուրդ». Փաշինյանը Արմեն Գրիգորյանի համար նոր պաշտոն է փնտրում «Իրավունք». Արմեն Գրիգորյանը շուտով ՊՆ–ում բարձր պաշտոնի է նշանակվելու. Նա վաղուց էր երազում