«ԲԱԺԱՆԻՐ, ՈՐ ՏԻՐԵՍ» ԱՆԳԼՈՍԱՔՍՈՆԱԿԱՆ ՍԿԶԲՈՒՆՔՆ ԱՅՍ ԱՆԳԱՄ ՉԳՈՐԾԵՑ
ՄիջազգայինԱյն, որ Չինաստանում երեկ մեկնարկած Շանհայի համագործակցության կազմակերպության (ՇՀԿ) գագաթաժողովը եւ դրան կից ընթացող տարբեր այլ միջոցառումներy (Տես նաեւ https://iravunk.com/?p=321768&l=am), առանց չափազանցության, կարող են ողջ աշխարհի համար ճակատագրական նշանակություն ունենալ, պարզ դարձավ դեռ գագաթաժողովը չմեկնարկած: Նկատի ունենք Հնդկաստանի վարչապետի եւ Չինաստանի նախագահի հանդիպումը յոթամյա ընդմիջումից հետո:
Մոդիին Չիանստանում դիմավորեցին ոչ թե մեկին, որի հետ խնդիրներ ունեն, այլ կատարյալ սիրալիրությամբ, ամեն ինչով ի ցույց դնելով, որ ընդունում են ոչ թե հակառակորդի կամ թշնամու, այլ՝ մերձավոր բարեկամի: Ասենք այն, որ Մոդին համաձայնեց գնալ Չինաստան, ընդ որում, ոչ թե միայն ՇՀԿ-ի գագաթաժողովին մասնակցելու, այլ նաեւ նախագահ Սիի հետ պաշտոնական հանդիպում-բանակցություններին, մոտավորապես նման ժեստ էր Հնդկաստանի կողմից: Իսկ ահա Սիի եւ Մոդիի հանդիպումից հետո սկսեց շրջանառվել կատակի նմանվող լուր, թե երկու առաջնորդները որոշել են Թրամփին առաջադրել որպես Նոբելյան մրցանակի թեկնածու: Այն իմաստով, որ նա երկու խոշորագույն երկրներին հաշտեցնելու համար արեց այն, ինչ երկար տարիներ ոչ մեկն անել չէր կարողանում: Ճիշտ է, այդ հաշտեցումը Թրամփը չէր ուզում, բայց դա միայն բազմապատկում է նրա արածի գնահատականը:
Բայց, իհարկե, արդեն ոչ թե Թրամփի կամ Վաշինգտոնի, այլ անգլոսաքսոնիզմ ասվածի (թե որքանով է Թրամփը դրա մասիկ, այլ հարց է) համար ամենամեծ մղձավանջը կարելի է համարել այն, որն արձանագրվեց Սի-Մոդի հանդիպումից հետո, երբ արդեն Պուտինն էլ էր տեղ հասել: Դա ամփոփեց ընդամենը մեկ լուսանկար, որը, միանշանակ, պատմական նշանակություն է ստանալու: Այն է՝ Պուտինը, Մոդին եւ նախագահ Սին միասնաբար ձեռքերը բռնած, իսկ ընդհանուր տպավորությունն այն է, թե նրանք միասին են ամեն ինչում:
Մնացած այն ամենը, ինչ կորոշվի ինչպես գագաթաժողովում, այնպես էլ դրան զուգահեռ ընթացող եւ դեռ սպասվող հանդիպումներում, այդ թվում՝ դեռ կայանալիք՝ ՌԴ-ի եւ Չինաստանի նախագահների քննարկումներում, ինչ խոսք, էլի չափազանց կարեւոր է: Բայց գլխավորն այն է, ինչը պատկերում է այդ մեկ լուսանկարը՝ կա միասնականության գաղափարը այս երեք երկրների մեջ: Իսկ դրա տակ, չմոռանանք, կա մոտ 3 միլիարդ մարդ, համաշխարհային տնտեսության մի պատկառելի մասնաբաժին եւ հսկա ռազմական պոտենցիալ: Իսկ դա միանգամայն տեսանելի կերպով ֆիքսում է մեկ էական բան՝ ամերիկյան հեգեմոնիան գոյություն չունի: Այն կարելի էր պահել, քանի դեռ կա Չինաստան-Հնդկաստան հակասությունը` «բաժանիր, որ տիրես» սկզբունքով: Եվ չկա, եթե «բաժանիր» բաղադրիչը, որը հարյուրամյակներով կիրառման մեջ էր, չի գործում:
ՇՀԿ գագաթաժողովը եւ վաղը կայանալիք՝ Հաղթանակի 80-ամյակի տոնակատարությունը Չինաստանում դառնում են իրական բազմաբեւեռ աշխարհի մեկնարկային կետ, քանի որ ձեւավորվում է Մոսկվա-Պեկին-Նյու Դելի կայուն եվրասիական առանցք։ Ընդ որում, այս եռյակի համակցված կշիռը հիմնված է ոչ թե հռչակագրերի, այլ` ֆինանսների, էներգետիկայի, լոգիստիկայի եւ տեխնոլոգիական փոխանակման պրագմատիկ շահերի համընկնման վրա, որոնք արդեն ընթացող քննարկումների դետալային կողմն են: Իսկ արդեն ստեղծված անվտանգային կենտրոնը, որը միջամտելու է ՇՀԿ-ի անդամ երկրներին սպառնացող անվտանգության դեպքում, ՇՀԿ-ի միասնական բանկը եւ մնացած դետալները ազդակ են, որ այս համակարգը ոչ միայն ի զորու է, այլ պատրաստ է ինքն իրեն պաշտպանել: Սա նաեւ ազդանշան է, որ երկրները համակարգում են իրենց արտաքին քաղաքականության ջանքերը, լոգիստիկայի, տեխնոլոգիական փոխանակման հարցերը, էներգետիկան եւ հումքային ուղղությունները, տրանսպորտը եւ ֆինանսական ձեւաչափերը՝ դրանք դիտարկելով որպես մեկ փաթեթ։
Կա նաեւ իրավիճակի խորհրդանշական կողմը. Պեկինում երկու տասնյակ առաջնորդների մասնակցությամբ շքերթը ամրապնդում է Համաշխարհային Հարավի զգալի մասի վերակողմնորոշումը դեպի այլընտրանքային ծանրության կենտրոն։ Ու ընդհուպ՝ արեւմտյան աղբյուրներն են սա համարում գլոբալ ճեղքում, ինչպես նաեւ մատնանշում են Վաշինգտոնի եւ Եվրոպայի համաշխարհային օրակարգի կազմակերպիչների դերի շարունակվող անկումը։
Ու ամենեւին էլ այնպես չէ, որ ԱՄՆ-ն Հնդկաստանի հետ Ռուսաստանի պատճառով մտավ հակամարտության մեջ, եւ Մոդին էլ որոշեց, թե չէ, ավելի լավ է այն կողմ գնամ: Այդ նույն միջադեպը պարզապես ավելորդ անգամ ի ցույց դրեց, որ Հնդկաստանն իր շահն այլ ուղղությամբ է տեսնում, իսկ անգլոսաքսոնական աշխարհը պարզապես արդեն ի զորու չէ ճնշել հնդիկների այս հերթական «ապստամբությունը»: Այսինքն` կա ռեալ ուժային բալանսի իրական փոփոխություն, եւ հենց դա էլ նոր իրողություններ եւ նոր լուծումներ է պարտադրում:
Ու մյուս կողմից, Մոսկվա-Պեկին-Նյու Դելի առանցքն ամեն կերպ ընդգծեց, որ հանդես է գալիս ոչ թե որպես հակաարեւմտյան ճակատ, այլ որպես նոր բազմավեկտոր համակարգի միջուկ, որը գլոբալիզացիայի այլընտրանք է: Այն է՝ հակագլոբալիստական, այլ ոչ թե՝ հակաարեւմտյան կենտրոն, որը շատ խորքային տարբերություն է: Այն իմաստով, որ հակագլոբալիստական դաշտում է նաեւ Թրամփը, ու այստեղ նաեւ այն հարցն է գալիս օրակարգ, թե ներկա իրավիճակում ո՞րն է լինելու թրամփյան ԱՄՆ-ի դերը: Ընդ որում, նաեւ հաշվի առնելով, որ ՇՀԿ-ի գագաթաժողովի իր ելույթում Պուտինը դրական երանգներով հիշատակեց Թրամփի հետ Ալյասկայի հանդիպումը, ինչը ցուցիչ է, որ այդ հանդիպման արդյունքները նաեւ Սիի եւ Մոդիի հետ են քննարկվելու:
Եվ, կրկնենք, մասնակից տասնյակ երկրների ներկայացուցիչները, այդ թվում` մեր տարածաշրջանից Էրդողանը, Փեզեշքիանը վերջապես՝ Նիկոլն ու Ալիեւը հենց այդ իրողություններից ելնելով էլ պետք է գնահատեն այն աշխարհաքաղաքական կուրսը, որը այս մեկնարկային կետից հետո պետք է շարունակեն:
Չնայած, գագաթաժողովն ու հարակից միջոցառումները դեռ շարունակվում են, եւ նոր ու չափազանց կարեւոր դրվագներ դեռ տեսնելու ենք:
Տես նաեւ https://t.me/iravunk/57160

