ԵՎՐԱԼԻԲԵՐԱԼՆԵՐԸ ՕՐԱԿԱՐԳՈՒՄ ԵՆ ՊԱՀՈՒՄ «ԶԱՆԳԵԶՈՒՐԻ ՄԻՋԱՆՑՔԻ» ՍՑԵՆԱՐԸ

­Հա­յաս­տա­նում էր Եվ­րո­պա­կան միութ­յան ար­տա­քին գոր­ծե­րի եւ­ անվ­տան­գութ­յան քա­ղա­քա­կա­նութ­յան հար­ցե­րով բարձր ներ­կա­յա­ցու­ցիչ, Եվ­րո­պա­կան հանձ­նա­ժո­ղո­վի փոխ­նա­խա­գահ Կա­յա Կա­լա­սին: Սա­կայն մինչ այ­ցի ի­մաս­տին հաս­նե­լը` նախ պետք է հի­շեց­նել, թե ի­րա­կա­նում ինչ է ի­րե­նից ներ­կա­յաց­նում Եվ­րո­պա­յի թիվ 1 դի­վա­նա­գե­տի պաշ­տո­նը զբա­ղեց­նող սույն էս­տո­նու­հին: Շատ կարճ. ան­գամ Եվ­րո­պա­յում տի­կին Կա­լա­սին ըն­կա­լում են, որ­պես հի­մա­րիկ, նվա­զա­գույն կրթա­կան մա­կար­դա­կով, լիո­վին ոչ կոմ­պե­տենտ աղջ­նակ, ով բազ­միցս է աչ­քի ըն­կել ծի­ծաղ ա­ռա­ջաց­նող հայ­տա­րա­րութ­յուն­նե­րով: Այ­սինքն, խոս­քը սո­վո­րա­կա­նից էլ ցածր լի­բե­րաս­տու­հու մա­սին է, ո­րին նման պաշ­տո­նի են նշա­նա­կել տե­րե­րի ա­մեն մի հրա­ման կա­տա­րե­լու բա­ցար­ձակ պատ­րաս­տա­կա­մութ­յան եւ սու­պեր­ռու­սատ­յա­ցութ­յան հա­մար, ո­րին էլ գու­մար­վել է թրամ­փատ­յա­ցութ­յու­նը:

ԻՆՉՈՒ ԷՐ ԿԱԼԱՍԸ ԵԿԵԼ

Ու­րեմն, ին­չո՞ւ էր Կա­լա­սը ե­կել, ա­վե­լի ճիշտ՝ ին­չո՞ւ էին նրան ու­ղար­կել Հա­յաս­տան: Նա ինքն­ իր այ­ցի հիմ­նա­կան մե­սիջն էր հա­մա­րում Հա­յաս­տան-Եվ­րո­պա­կան միութ­յուն հա­րա­բե­րութ­յուն­նե­րի զար­գաց­ման հար­ցը: Խո­սեց ան­նա­խա­դեպ սերտ հա­րա­բե­րութ­յուն­նե­րից, բայց նաեւ «բե­րա­նից փախց­րեց», որ դե­պի Եվ­րո­պա Հա­յաս­տա­նի շար­ժը եր­կար ու եր­կար տա­րի­ներ է պա­հան­ջում, բա­զում պայ­ման­ներ, «բա­րե­փո­խում­ներ» կան: Մի խոս­քով, նույն կե­րա­կու­րը, ո­րով եվ­րո­պա­ցի­նե­րը սո­վոր են կե­րակ­րել հատ­կա­պես հետ­խորհր­դա­յին տի­րույ­թի եվ­րո­պա­մոլ­նե­րին, եւ ո­րի արդ­յուն­քում նման երկր­նե­րից եւ ոչ մե­կը դեռ ԵՄ ան­դամ չի դար­ձել:

­Բայց սա, ի­հար­կե, այ­ցի ցու­ցադ­րա­կան կողմն էր: Ի­րա­կան նպա­տա­կը, թե­րեւս, գտնվում էր Կա­լա­սի տար­բեր հա­խուռն մտքե­րի այն հատ­վա­ծում, ո­րոնք ու­նեին` «ԵՄ-ն պատ­րաստ է կանգ­նել Հա­յաս­տա­նի կող­քին՝ ա­ջակ­ցե­լով երկ­րի դի­մադ­րո­ղա­կա­նութ­յան բարձ­րաց­մա­նը» ուղղ­վա­ծութ­յուն: Թե ինչ­պես, դա այլ հարց է. այն պա­հին, երբ Եվ­րո­պան սե­փա­կան դի­մադ­րո­ղա­կա­նութ­յան բարձ­րա­ցու­մը կա­պում է հար­յու­րա­վոր մի­լիարդ­նե­րի եւ եր­կար տա­րի­նե­րի հետ, ա­պա խոս­տո­վա­նում, որ ո´չ­ այդ փո­ղե­րը կան եւ ո´չ­ էլ՝ ժա­մա­նա­կը, հա­զիվ թե ինչ-որ Հա­յաս­տա­նի «դի­մադ­րո­ղա­կա­նութ­յան բարձ­րաց­ման» մա­սին ա­ռանձ­նա­պես դարդ ա­նի: Բայց սա հար­ցի մի կողմն է: Ա­վե­լի հե­տաքր­քիր է, թե Եվ­րո­պա­յի այդ ին­չի՞ն է պետք Հա­յաս­տա­նի «դի­մադ­րո­ղա­կա­նութ­յու­նը»: Տ­րա­մա­բա­նո­րեն, այս պա­հին Հա­յաս­տա­նի հիմ­նա­կան խնդիրն ադր­բե­ջա­նա­կան ուղ­ղութ­յունն է, հենց այս­տե­ղից է հիմ­նա­կան վտան­գը: Մինչ­դեռ Կա­լասն իր ե­լույթ­նե­րում չա­փա­զանց ջեր­մե­ռանդ էր այս ուղ­ղութ­յամբ դրա­կան զար­գա­ցում­նե­րին, ա­վե­լին, միան­գա­մայն լա­վա­տես է, որ «հնա­րա­վո­րինս շուտ» կտես­նի հայ-ադր­բե­ջա­նա­կան «խա­ղա­ղութ­յան պայ­մա­նագ­րի» ստորագ­րու­մը:

Ա­հա այս­տեղ է, որ հաս­նում ենք հիմ­նա­կան մե­խին: Թե Եվ­րո­պան ին­չու է այդ­պես «ի­րեն կո­տո­րում» «խա­ղա­ղութ­յան պայ­մա­նագ­րի» հա­մար, այն էլ՝ «հնա­րա­վո­րինս շուտ», Կա­լասն է­լի «լեզ­վից թռցրեց»՝ Հա­յաս­տա­նի եւ Ադր­բե­ջա­նի մի­ջեւ հա­րա­բե­րութ­յուն­նե­րի կար­գա­վո­րու­մը կա­րե­ւոր է նրա հա­մար, որ Եվ­րո­պա­յի եւ Կենտ­րո­նա­կան Ա­սիա­յի մի­ջեւ կա­պերն ամ­րապնդ­վեն: Ընդ ո­րում, նա նաեւ ման­րա­մաս­նեց, որ Բաք­վում եւս նույն ուղղ­վա­ծութ­յամբ է թե­ման քննար­կել. «Երբ մենք քննար­կում ենք տար­բեր տար­բե­րակ­ներ եւ Եվ­րո­պա­յի ու Ա­սիա­յի մի­ջեւ կա­պը, դա կա­րե­ւոր է որ­քան հնա­րա­վոր է շուտ»: Ցի­նիզ­մի աս­տի­ճան պարզ եւ հաս­կա­նա­լի. Եվ­րո­պա­յի խնդիրն այն է, որ երկր­նե­րը խա­ղա­ղութ­յուն ու­նե­նան, քա­նի որ պա­տե­րազ­մը լավ բան չէ: Ըն­դա­մե­նը պետք է ինչ-որ փոս­տա­թուղթ, ո­րը թույլ կտա Եվ­րո­պա­յի ու Ա­սիա­յի մի­ջեւ կա­պու­ղի հաս­տա­տել:

­Թե ինչ կա­պու­ղու մա­սին է խոս­քը, դա եւս հաս­կա­նա­լի է՝ ցա­մա­քա­յին ճա­նա­պարհ, ո­րը Թուր­քիա­յով, Հա­յաս­տա­նով եւ Ադր­բե­ջա­նով Եվ­րո­պան կկա­պի Կենտ­րո­նա­կան Ա­սիա­յին: Ու քա­նի որ ե­թե ան­գամ Կա­լա­սին «մոր­թես», չի խո­սի Հա­յաս­տա­նով եւ Ադր­բե­ջա­նով Ռու­սաս­տա­նից Ի­րան կա­պի մա­սին, նշա­նա­կում է, որ խոսքն ա­մե­նե­ւին էլ այն «Խա­ղա­ղութ­յան խաչ­մե­րուկ» կոչ­վա­ծի մա­սին չէ, ո­րը սի­րում են քա­րո­զել Նի­կոլն ու Ա­րոն: Խոս­քը բա­ցա­ռա­պես Ա­րե­ւելք-Ա­րեւ­մուտք կա­պի մա­սին է, ո­րը ներ­կա­յաց­վում է տար­բեր ան­վա­նում­նե­րով, եւ որն ի­րա­կա­նում Թ­յուր­քա­կան մի­ջանցք» կոչ­վածն է՝ Հա­յաս­տա­նի տա­րած­քում «Զան­գե­զու­րի մի­ջանցք» հաս­կա­ցութ­յամբ հան­դերձ: Այն նույն ծրագ­րի, ո­րի ուղ­ղութ­յամբ հատ­կա­պես 2020թ.­-ից ի վեր հա­մառ աշ­խա­տանք է տա­նում Բ­րի­տա­նիան, եւ հի­մա էլ լի­բե­րաս­տա­կան կա­տա­րա­ծու էս­տո­նու­հի տիկ­նի­կը բա­ցա­հայտ ի ցույց է դնում, որ այս պա­հին էլ այդ թե­ման պա­հում են օ­րա­կար­գում: Թե­րեւս հաշ­վի առ­նե­լով, որ այս ուղ­ղութ­յամբ ո­րո­շա­կի փո­փոխ­ված ի­րա­վի­ճակ կա:

ԻՐԱՆԸ ՇԱՐՈՒՆԱԿՈՒՄ Է ՃՆՇԵԼ ԲԱՔՎԻՆ

Այս­պես, 2022-23թթ.-ից ի վեր, թեեւ Նի­կո­լը հա­մա­ռո­րեն գնում էր այդ սխե­մա­յի շուրջ «խա­ղա­ղութ­յան պայ­մա­նա­գիր» ստո­րագ­րե­լու ուղ­ղութ­յամբ, սա­կայն Ա­լիե­ւը սեղ­մել էր ար­գե­լակ­նե­րը՝ ել­նե­լով ՌԴ-ի եւ Ի­րա­նի կող­մից ե­կող հա­կազ­դե­ցութ­յու­նից: Բայց ա­հա, երբ ան­ցած տա­րե­վեր­ջից սկսած, ակն­հայ­տո­րեն բրի­տա­նա-իս­րա­յել­յան ծա­գում­նա­բա­նութ­յան խա­ղե­րի արդ­յուն­քում Ա­լիե­ւը սկսեց գնալ ՌԴ-ի հետ հա­րա­բե­րութ­յուն­նե­րի վատ­թա­րաց­ման ուղ­ղութ­յամբ, Ի­րանն էլ այս պա­հին ու­նի դիր­քա­յին ո­րո­շա­կի թու­լա­ցում­ներ, ա­պա եվ­րա­լի­բե­րալ­նե­րի հա­մար հնա­րա­վո­րութ­յան պա­տու­հան է բաց­վել՝ Բաք­վին այդ ծրագ­րե­րի ուղ­ղութ­յուն վե­րա­դարձ­նե­լու հար­ցում: Իսկ ա­հա Նի­կո­լը, մեկ­նե­լով Էր­դո­ղա­նին խո­նարհ­վե­լու, դրա­նով եւս մեկ ան­գամ վե­րա­հաս­տա­տեց իր հա­վա­տար­մութ­յու­նը Կա­լա­սի ա­սած՝ Եվ­րո­պա­յի ու Ա­սիա­յի մի­ջեւ կա­պի ծրագ­րե­րին: Այս­պի­սով, ամ­բողջ հարցն այս պա­հին այն է, թե Ա­լիե­ւը որ­քա՞ն է պատ­րաստ ա­ռաջ գնալ Մոսկ­վա­յի հետ ներ­կա հա­կա­մար­տութ­յու­նում:

­Նախ, մի կող­մից, Բա­քուն մի շարք վտան­գա­վոր մե­սիջ­ներ Ի­րա­նից ար­դեն ստա­ցել է: Ե­ղավ հեր­թա­կա­նը. «Կաս­պից ծո­վում դեռեւս հայտ­նա­բեր­վում են իս­րա­յե­լա­կան կոր­ծա­նիչ­նե­րի ա­վե­լաց­ված վա­ռե­լի­քի բա­քեր»,- հայտ­նում են ի­րա­նա­կան լրատ­վա­մի­ջոց­նե­րը` դա հաս­տա­տե­լով տե­սան­յու­թե­րով: Սա մեկ բան է հաս­տա­տում` ի­սրա­յե­լա­կան ինք­նա­թիռ­նե­րը Կաս­պից ծո­վի հատ­վա­ծից են հար­ված­ներ հասց­րել Ի­րա­նին: Այն է` այդ տա­րածք են հա­սել Ադր­բե­ջա­նով: Մի կող­մից, սա Ի­րա­նի դեմ պա­տե­րազ­մում Ադր­բե­ջա­նի ներգ­րավ­վա­ծութ­յու­նը հաս­տա­տող կոնկ­րետ փաս­տեր են: Մ­յուս կող­մից, կա մերձ­կասպ­յան երկր­նե­րի հնգա­կողմ պայ­մա­նա­գիր, ո­րով ար­գել­վում է Կաս­պից ծո­վի տի­րույթ ո­րե­ւէ այլ եր­րորդ ու­ժի մուտ­քը: Այ­սինքն, Ադր­բե­ջա­նը, թույլ տա­լով կասպ­յան տա­րած­քում իս­րա­յե­լա­կան ինք­նա­թիռ­նե­րի թռիչ­քը, նաեւ այդ պայ­մա­նա­գիրն է ոտ­նա­հա­րել: Ընդ ո­րում` չմո­ռա­նանք, որ պայ­մա­նագ­րի կող­մե­րից մեկն էլ Ռու­սաս­տանն է:

­Միա­ժա­մա­նակ, Ի­րա­նը պաշ­տո­նա­պես տե­ղե­կաց­րեց, որ դեռ ի­րա­կա­նաց­նում է մո­նի­տո­րին­գա­յին աշ­խա­տանք՝ ի ­մի բե­րե­լով փաս­տե­րը, թե որ երկր­ներն են Ի­րա­նին հար­վա­ծե­լու հա­մար օ­դա­յին տա­րածք տրա­մադ­րել, ո­րը եւս Բաք­վի հա­մար հստակ նա­խազ­գու­շա­ցում է: Ու թեեւ շա­րու­նա­կում են շրջա­նառ­վել փոր­ձա­գի­տա­կան գնա­հա­տում­ներ, թե Ի­րա­նի հետ ա­մե­րի­կա-իս­րա­յել­յան պա­տե­րազմն ա­մե­նե­ւին էլ դեռ ա­վարտ­ված չէ, սա­կայն դա Ա­լիե­ւի հա­մար վտան­գը ոչ միայն չի նվա­զեց­նում, այլ նույ­նիսկ՝ ա­վե­լաց­նում է: Այ­սինքն, որ նոր պա­տե­րազ­մի ժա­մա­նակ Ադր­բե­ջա­նը եւս միան­գա­մայն ցա­վոտ հար­ված­ներ կստա­նա, ե­թե միայն նույն կուր­սը պա­հի, փոր­ձա­գետ­նե­րը հա­մա­րում են գրե­թե ան­խու­սա­փե­լի:

ՄՈՍԿՎԱ-ԲԱՔՈՒ

Ս­րա­նից էլ զատ, Բաք­վի գլխին կախ­վել է նաեւ Ռուս­աստա­նի հետ ներ­կա բա­խու­մը, ո­րի պատ­ճա­ռով նա­խօ­րեին Ադր­բե­ջա­նի դես­պա­նին երկ­րորդ ան­գամ հրա­վի­րե­ցին ՌԴ ԱԳՆ՝ կապ­ված Ադր­բե­ջա­նում ՌԴ քա­ղա­քա­ցի հան­դի­սա­ցող լրագ­րող­նե­րի, ապա նաեւ այլ քաղաքացիների ձեր­բա­կա­լութ­յուն­նե­րի հետ:

Կա նաեւ այն հար­ցը, թե ներ­կա սրա­ցում­ներն ի­րո՞ք «չոր» քա­ղա­քա­կան բա­խում­ներ են, թե՞ դրանց տակ այլ հար­ցեր եւս կան, ին­չի դեպ­քում «լե­զու գտնե­լու» հնա­րա­վո­րութ­յու­նը պահ­պան­վում է: Նախ, այս օ­րե­րին օ­րա­կարգ մտավ վար­կա­ծը, թե Ե­կա­տե­րին­բուր­գում ադր­բե­ջա­նա­կան հան­ցախմ­բի հետ կապ­ված պատ­մութ­յունն ի­րա­կա­նում կա­րող է բո­լո­րո­վին այլ հիմ­քեր ու­նե­նալ: Այն է՝ Ա­լիեւն այդ հան­ցախմ­բի մի­ջո­ցով ի­րա­կա­նաց­րել է ՌԴ քա­ղա­քա­ցի հան­դի­սա­ցող թա­լիշ հա­սա­րա­կա­կան գոր­ծիչ Զա­հի­րադ­դին Իբ­րա­հի­մի առեւանգումը եւ բան­տար­կել: Դա Մոսկ­վա­յին եւ ռու­սա­կան հա­տուկ ծա­ռա­յութ­յուն­նե­րին ուղղ­ված ապ­տակ էր: Հա­ջոր­դեցին հան­ցախմ­բի ան­դամ­նե­րի ձեր­բա­կա­լութ­յու­նն­երը, եւ ե­թե ձեր­բա­կալ­ված­նե­րը սկսեն խո­սել, ա­պա կա­րող է Ա­լի­եւը, մեղմ ա­սած, տհաճ վի­ճա­կում հայտն­վել, ե­թե Մոսկ­վան նրան սկսի մե­ղադ­րել հան­ցա­վոր սին­դի­կա­տի հետ հա­մա­գոր­ծակ­ցե­լու եւ ՌԴ քա­ղա­քա­ցուն ա­ռե­ւան­գե­լու մեջ՝ բո­լոր հետ­եւանք­նե­րով հան­դերձ: Ա­լիեւն էլ բարձ­րաց­րեց այս հիս­տե­րիան, բռնեց ռուս լրագ­րող­նե­րի եւ հի­մա կա­րող է «բա­զար­նե­րի մեջ մտնել»՝ սպաս­վող վտան­գը չե­զո­քաց­նե­լու հա­մար: Կա նաեւ վար­կած, որ Ա­լիե­ւին նյար­դայ­նաց­րել է փաս­տը, որ Ուկ­րաի­նա­յում գտնվող ադր­բե­ջա­նա­կան ո­րո­շա­կի ակ­տիվ­ներ, ո­րոնք ժա­մա­նա­կին ան­ձեռնմ­խե­լի էին, հար­վա­ծի տակ են հայտն­վել: Օ­րի­նակ, Օ­դե­սա­յի նա­վա­հանգս­տա­յին բեռ­նա­փո­խադր­ման հա­մալիր­ներից մե­կը, որն ադր­բե­ջա­նա­կան SOCAR-ի վե­րահս­կո­ղութ­յան տակ եւ դրա մի­ջո­ցով ի­րա­կա­նաց­վում էր տա­րե­կան 1,3 մի­լիոն տոն­նա ադր­բե­ջա­նա­կան նավ­թի շրջա­նա­ռութ­յուն, մի շարք հար­ված­ներ է ստա­ցել: Բայց նաեւ, որ հա­մա­լի­րը դեռ գո­յութ­յուն ու­նի: Ըստ վար­կա­ծի, ե­թե ռուս-ադր­բե­ջա­նա­կան հարա­բե­րութ­յուն­նե­րը մնան այս վի­ճա­կում, ա­պա ոչ միայն Իլ­յիչեւս­կի բեռ­նա­փո­խադր­ման տեր­մի­նալը, այլ նաեւ շու­տով ա­լիեւ­յան այդ եւ մի շարք այլ ակ­տիվ­ներ պար­զա­պես կոչն­չաց­վեն: Ռու­սա­կան աղբ­յուր­ներն ակ­նար­կում են, որ այս­պես շա­րու­նակ­վե­լու դեպ­քում ընդ­հուպ ռու­սա­կան սահ­ման­նե­րը կա­րող են փակ­վել ադր­բե­ջա­նա­կան ներ­մուծ­ման դի­մաց, ինչ­պես նաեւ, չեն բա­ցա­ռում ա­զե­րի­նե­րի զանգ­վա­ծա­յին ար­տաք­սում­նե­րը եւ ՌԴ-ում ադր­բե­ջա­նա­կան օ­լի­գար­խիկ բիզ­նես­նե­րին (նաեւ Ա­լիե­ւին պատ­կա­նող) հար­ված­նե­րը:

Այ­սինքն, Ա­լիե­ւին ճնշե­լու բա­զում մի­ջոց­ներ Մոսկ­վան դեռ ու­նի, եւ, դրա­նից ել­նե­լով էլ, ռու­սա­կան ո­րոշ փոր­ձա­գի­տա­կան շրջա­նակ­ներ դեռ լավատեսորեն հա­վա­տում են, որ Ա­լիե­ւը, թեեւ ի­րա­վի­ճա­կը դեռ շի­կաց­ման փու­լում է, բայց ծայ­րա­հեղ սրա­ցում­նե­րից կփոր­ձի զերծ մնալ, ա­վե­լին, որ «լե­զու գտնե­լու» տար­բե­րա­կը մնում է հա­վա­նա­կա­ն: Ա­ռա­վել եւս, որ այ­լընտ­րան­քը, ըստ ռու­սա­կան փոր­ձա­գետ­նե­րից մե­կի՝ «Ադր­բե­ջա­նի տրանս­ֆոր­մա­ցիան է ուկ­րաի­նա­կան ճա­նա­պար­հով: Բայց Իլ­համ Ա­լիեւն աչ­քի ա­ռաջ ու­նի, թե նման ըն­թացքն ուր հասց­րեց Ուկ­րաի­նա­յին»:

Այս թեմայով Դավիթ Իշխանյանի ուղերձը , հենց ցեղասպանության ենթարկվող անձի հայի ոգեղենություն պահելու խնդրանքն էր Նախաքննական մարմնին ուղղակի պետք էր փակի տակ պահել. Նոր մանրամասներ նախկին վարչապետի որդու գործով Պատահակա՞ն է, որ հենց այս պահին գործնական օրակարգում հայտնվեց Տիգրանաշենի թեման Ալիև․ «Զանգեզուրի միջանցքի նախագիծը Ադրբեջանի տարածքում ակտիվորեն իրականացվում է» Վտանգավոր սահմանագիծ է. այսօր բռնության թիրախը կարող է լինել ոստիկանության ծառայողը, վաղը՝ քննիչը, մյուս օրը՝ փաստաբանը, լրագրողը. Հայտնի իրավապաշտպանը աղմկահարույց ծեծի մասին