ԹՈՒՐՔԱԿԱՆ ԱՅՑԸ ՍՐԵՑ ՆԻԿՈԼԻ ՀԱՆԴԵՊ ՄՈՍԿՎԱՅՈՒՄ ԵՎ ԹԵՀՐԱՆՈՒՄ ԵՂԱԾ ՆԵԳԱՏԻՎԸ

Ե­թե ի­րոք ի­րա­նա-իս­րա­յել­յան պա­տե­րազմն այս դիր­քե­րից գնա հան­դար­տեց­ման, Թեհ­րա­նի հա­մար դա միան­շա­նակ ձեռն­տու լու­ծում է: Ա­մեն դեպ­քում, ներ­կա դի­նա­մի­կան շատ նման է, որ տա­նում է առն­վազն ար­ժա­նա­պա­տիվ խա­ղա­ղութ­յան, որն ընդ­հա­նուր տա­րա­ծաշր­ջա­նի հա­մար կա­րող է բա­վա­կա­նին ու­շագ­րավ նոր ի­րո­ղութ­յուն­ներ ա­ռա­ջաց­նել:

Ե­րեկ­վա դրութ­յամբ Իս­րա­յե­լը հայ­տա­րա­րում էր, թե՝ լու­ծել է բո­լոր խնդիր­նե­րը եւ դա­դա­րեց­նում է կրա­կը: Ի­րանն իր հեր­թին է Անվ­տան­գութ­յան խորհր­դի բարձր մա­կար­դա­կով ի­րեն հռչա­կում հաղ­թող կողմ: Թ­րամ­փը նո­րից «մեծ խա­ղա­ղա­րա­րի» դի­մակ է հա­գել: Մոսկ­վան ի­րա­վի­ճա­կին իր մաս­նակ­ցութ­յան մա­սին ակ­նարկ ան­գամ չի հնչեց­նում: Բայց բո­լորն են հաս­կա­նում՝ այս պա­տե­րազ­մի ա­վար­տը ոչ-ո­քի դար­ձավ. մի քա­նի օբ­յեկտ այս­տեղ է ա­վել ոչն­չա­ցել, կամ՝ այն­տեղ, դա չէ չա­փա­նի­շը: Այլ որ կող­մե­րը, խո­շոր հաշ­վով, ո­րո­շե­ցին, որ հե­տա­գա կռիվն ա­նի­մաստ է, եւ դա է, որ նշա­նա­կում է ոչ-ո­քի արդ­յունք:

­Բայց ե­թե ի­րոք այս ըն­թաց­քը կա­րո­ղա­նա տա­նել ինչ-որ մե­խա­նիզ­մով խա­ղա­ղութ­յան հաս­տատ­ման, ա­պա Ի­րա­նը կա­րո­ղա­նում է ներ­կա­յա­նալ մի պե­տութ­յան կեր­պա­րով, ո­րը, բա­ցի հռե­տո­րա­բա­նութ­յու­նից, կա­րո­ղա­ցավ ի­րա­կան հո­ղի վրա «քյալ­լա տալ» ԱՄՆ-Իս­րա­յել տան­դե­մի հետ եւ առն­վազն չպարտ­վել: Իսկ դա նշա­նա­կում է, որ ռազ­մա­կան ա­ռու­մով Ի­րա­նի հա­մար ոչ-ո­քին տա­րա­ծաշր­ջա­նա­յին քա­ղա­քա­կան դաշ­տում նրա հա­մար հաղ­թա­նա­կի ար­ժեք ու­նի. տա­րա­ծաշր­ջա­նի ո­րե­ւէ այլ պե­տութ­յուն դեռ ԱՄՆ-ի հետ նման արդ­յուն­քով պայ­քա­րի մեջ չի մտել:

­Բայց անց­նենք կով­կաս­յան ուղ­ղութ­յա­նը, ա­վե­լի կոնկ­րետ, թե Ի­րա­նի շուրջ այս ի­րա­վի­ճակն ինչ է են­թադ­րում: Այն, որ Իլ­համ Հեյ­դա­րո­վիչն ու­ներ Ի­րա­նի հաշ­վին իր տա­րածք­նե­րի ընդ­լայն­ման գո­նե ե­րա­զանք­ներ, դա քա­նիցս հիմ­նա­վոր­վեց, ա­մեն դեպ­քում, Ի­րա­նում այդ են­թադ­րութ­յուն­նե­րը կան: Իսկ Թուր­քիա­յի մոտ, թեեւ Ի­րա­նին ա­ջակ­ցե­լու եր­դում­ներ քա­նիցս հնչեց­րին, սա­կայն նույն­քան պարզ տե­սա­նե­լի էր թու­րա­նա­կան գա­ղա­փա­րա­խո­սութ­յան ո­րո­շա­կի նոր ա­լիք: Ա­մեն դեպ­քում այն, որ Իս­րա­յե­լի հար­ված­նե­րի ա­ռա­ջին փու­լում Բա­քուն չհա­պա­ղեց հրա­պա­րա­կա­յին օ­րա­կարգ բե­րել «Զան­գե­զու­րի մի­ջանց­քի» թե­ման, դա նշված ծրագ­րե­րի մա­սին ա­ռա­վել քան թա­փան­ցիկ ակ­նարկ էր:

Ու հի­մա այն­պես չէ, որ Ի­րա­նի չպարտ­վե­լը տա­րա­ծաշր­ջա­նա­յին ի­րո­ղութ­յուն­նե­րը պար­զա­պես վե­րա­դարձ­նում են այն վի­ճա­կին, որ մինչ այս կար: Հաշ­վի առ­նե­լով, որ տե­ղի ու­նե­ցա­ծը պետք է որ Ի­րա­նի, ա­սենք նաեւ՝ Մոսկ­վա­յի հա­մար մի քա­նի ա­ռում­նե­րով դաս դառ­նա: Նախ, Թեհ­րա­նում ե­րե­ւի հաշ­վար­կել են, որ ե­թե Ս­յու­նի­քում լի­ներ թուրք-ա­զե­րիա­կան վե­րահս­կո­ղութ­յուն, ա­պա այս ա­մե­նը կա­րող էր Ի­րա­նի հա­մար շատ ա­վե­լի բարդ ըն­թացք ստա­նալ: Թե­կու­զեւ այն ա­ռու­մով, որ Ի­րա­նի հյու­սի­սա­յին հատ­վա­ծի թյուր­քա­կան տար­րին ակ­տի­վաց­նե­լու Իս­րա­յել-­Թուր­քիա-Ադր­բե­ջան թե­ւի հնա­րա­վո­րութ­յուն­նե­րը շատ ա­վե­լի գործ­նա­կան կդառ­նա­յին: Եվ այն, որ ներ­կա արդ­յունք­նե­րը Ի­րա­նին հնա­րա­վո­րութ­յուն են տա­լիս էլ ա­վե­լի ու­ժե­ղաց­նել, ե­թե ոչ՝ կոշ­տաց­նել Ադր­բե­ջան-­Թուր­քիա ուղ­ղութ­յամբ ու­շադ­րութ­յու­նը, թե­րեւս ներ­կա ի­րա­վի­ճա­կից բխող ա­մե­նատ­րա­մա­բա­նա­կան հե­տե­ւանք­նե­րից մեկն է լի­նե­լու:

Մ­յուս կող­մից էլ այն, որ Մոսկ­վան եւս սկսեց խո­սել «Ի­րա­նին մի­ջու­կա­յին զենք տա­լու» բա­ռա­պա­շա­րով, գա­լիս է հու­շե­լու, որ Ռու­սաս­տա­նի հա­մար ի­րա­նա­կան ուղ­ղութ­յու­նը դառ­նում է էլ ա­վե­լի կա­րե­ւոր: Դա բնա­կան է. ե­թե մինչ այս «Ի­րա­նի հետ պա­տե­րազմ» գա­ղա­փա­րը տաս­նամ­յակ­ներ շա­րու­նակ ին­չում էր եւ տե­սա­կան հնա­րա­վո­րութ­յան ըն­կա­լում էր ստա­ցել, ա­պա հի­մա պարզ դար­ձավ, որ այն միան­գա­մայն գործ­նա­կան հո­ղի վրա է: Իսկ այն, որ Ի­րա­նի պար­տութ­յու­նը Ռու­սաս­տա­նի հա­մար կա­րող է ա­մե­նա­ծանր հե­տե­ւանք­ներն ու­նե­նալ, ան­զեն աչ­քով էլ է տե­սա­նե­լի: Եվ դա նշա­նա­կում է, որ կով­կաս­յան ուղ­ղութ­յու­նը, որ­պես Ի­րան տա­նող մի­ջանցք, սկսում է շատ ա­վե­լի ա­ռանց­քա­յին ի­մաստ ստա­նալ:

Այս նոր ի­րո­ղութ­յուն­նե­րը, ի­հար­կե, շատ լավ հաս­կա­նում են նաեւ Ան­կա­րա­յում եւ Բաք­վում: Նախ, սկսում է հաս­կա­նա­լի դառ­նալ նաեւ, թե ինչ հաշ­վարկ­նե­րից ել­նե­լով էր Ա­լիե­ւը տե­ւա­կան ժա­մա­նակ այս­պես սրում Մոսկ­վա­յի հետ իր հա­րա­բե­րութ­յուն­նե­րը: Այ­սինքն, որ Ա­լիե­ւը եր­կար ժա­մա­նակ տե­ղե­կաց­ված էր Իս­րա­յե­լի գոր­ծո­ղութ­յուն­նե­րից, մի­գու­ցե վստահ էր հա­ջո­ղութ­յան հար­ցում եւ կա­մաց-կա­մաց պատ­րաստ­վում էր դրան՝ թու­լաց­նե­լով Մոսկ­վա­յի ազ­դե­ցութ­յան լծակ­նե­րը: Բայց ա­հա, երբ Ի­րա­նը չպարտ­վեց եւ չմաս­նատ­վեց (գո­նե այս պա­հին), իսկ Թ­րամփն էլ, մի­գու­ցե ա­կա­մա, բայց ըն­դու­նեց Մոսկ­վա­յի միջ­նոր­դութ­յու­նը, Ա­լիե­ւի հա­մար դառ­նում է լուրջ խնդիր: Ա­ռա­վել եւս, որ ստեղծ­վել է հար­ցե­րը զեն­քով լու­ծե­լու ի­րո­ղութ­յու­նը, ընդ ո­րում, ե­թե Թ­րամ­փը պատ­րաստ է մին­չեւ վերջ կանգ­նել Իս­րա­յե­լի կող­քին, ա­պա մեծ հարց է, որ դա կա­նի նաեւ Ա­լիե­ւի հա­մար:

Էր­դո­ղա­նը, մի­գու­ցե դեռ կպաշտ­պա­նի «փոքր եղ­բո­րը»: Միայն թե նրա հա­մար ա­ռա­ջա­նում է շատ վտան­գա­վոր ի­րա­վի­ճակ: Այն է՝ չլու­ծե­լով ի­րա­նա­կան հար­ցը, ԱՄՆ-Իս­րա­յե­լը, մեծ հա­վա­նա­կա­նութ­յամբ, կա­րող են անց­նել տա­րա­ծաշր­ջա­նա­յին «Բ» պլա­նին՝ Քուր­դիս­տա­նի ստեղծ­ման սցե­նա­րին` որ­պես Իս­րա­յե­լի հա­մար «անվ­տան­գութ­յան բար­ձիկ»: Ու չկա­րո­ղա­նա­լով Քուր­դիս­տան ստեղ­ծել նաեւ Ի­րա­նի հաշ­վին, հի­մա կա­րող են խա­ղար­կել Ի­րա­քի, Սի­րիա­յի, Թուր­քիայի հաշ­վին ստեղ­ծե­լու տար­բե­րա­կը: Ընդ ո­րում, այս մե­խա­նիզ­մը կա­րող է միաց­վել շատ ա­րագ, հաշ­վի առ­նե­լով նաեւ, որ Ի­րա­նի հետ պա­տե­րազ­մի ֆո­նին քրդա­կան գոր­ծոնն ար­դեն իսկ օ­րա­կարգից դուրս բեր­վեց, եւ հի­մա դժվար թե այն նո­րից սա­ռեց­նեն:

Իսկ ա­հա Նի­կո­լի հա­մար բարդ վի­ճակ է ստեղծ­վում: Մի­գու­ցե են­թադ­րելով, թե Մոսկ­վան ցան­կա­նում է ի­րեն «թախ­տից գցել», Նի­կո­լը վա­զեց Թուր­քիա: Դա, ըստ էութ­յան, նշա­նա­կում էր Էր­դո­ղա­նին տա­րա­ծաշր­ջա­նա­յին «հարց լու­ծող» ճա­նա­չել: Այ­սինքն՝ «հա­վա­տար­մութ­յան եր­դում» նրա բո­լոր ծրագ­րե­րին՝ թյուր­քիզ­մով եւ նման բա­նե­րով հան­դերձ: Մի­գու­ցե Նի­կո­լը կար­ծում էր, որ ա­մե­րիկ­յան հար­ված­նե­րից հե­տո Ի­րա­նը կշտա­պի կա­պի­տու­լաց­վե՞լ, ո­րի դեպ­քում, ի­րոք, Էր­դո­ղա­նի ազ­դե­ցութ­յու­նը տա­րա­ծաշր­ջա­նում կտրուկ կա­վե­լա­նար: Թե՞ պար­զա­պես տա­նի­քի փնտրտու­քի մեջ է՝ ին­քը կի­մա­նա: Ե­թե այդ հաշ­վարկ­ներն էին, ա­պա նշա­նա­կում է, որ Նի­կո­լը հեր­թա­կան կո­պիտ սխա­լը թույլ տվեց. տա­րա­ծաշր­ջա­նի «հարց լու­ծո­ղի պաշ­տո­նի» հա­մար Էր­դո­ղա­նի դիր­քերն այս պա­հին նույ­նիսկ ա­վե­լի թույլ են, քան պա­տե­րազ­մից ա­ռաջ էր: Ու, միա­ժա­մա­նակ, իր նման քայ­լով սրեց այն նե­գա­տի­վը, որն ա­ռանց այդ էլ իր հան­դեպ կար ինչ­պես Մոսկ­վա­յում, այն­պես էլ՝ Թեհ­րա­նում: Ա­ռա­վել եւս, երբ հաշ­վի ենք առ­նում նաեւ հա­կաե­կե­ղե­ցա­կան ար­շավն ու ՌԴ քա­ղա­քա­ցի Սամ­վել Կա­րա­պետ­յա­նի ձեր­բա­կա­լութ­յու­նը:

­Մի խոս­քով, ա­մեն ինչ ակ­նար­կում է այն մա­սին, որ տա­րա­ծաշր­ջա­նը կանգ­նած է լուրջ տրանս­ֆոր­մա­ցիա­նե­րի շե­մին: Բայց նաեւ տես­նենք, թե Ի­րան-Իս­րա­յել խա­ղա­ղութ­յու­նը որ­քա­նո՞վ կա­յուն կդառ­նա:

Այս թեմայով Թրամփն առաջարկել է Զելենսկուն՝ հանդիպել Պուտինի հետ Մոսկվայում. Bloomberg Թուրքական զորքը դուրս է բերվում Իրաքի հյուսիսից Վիրավոր իմ Հայաստան, դու դեռ ուղղելու ես քո ողնաշարը Մոսկվայում բենզինի վաճառքի նոր սահմանափակում է մտցվել Պետդումայի ընտրություններին Մոսկվայում  քվեարկելու է եկել անձամբ Ստալինը (Տեսանյութ)