Պուտինի թուրքական այցը չի ուշանա

ՌԴ նա­խա­գա­հի օգ­նա­կան Յու­րի Ու­շա­կո­վի նա­խօ­րեին ար­ված հայ­տա­րա­րութ­յուն­նե­րի (Տե´ս նաեւ https://iravunk.com/?p=282942&l=am) շար­քում, բա­ցի Նի­կո­լի մոս­կով­յան այ­ցից, կա­յին նաեւ այլ դե­տալ­ներ, ո­րոնք ­Հա­յաս­տա­նի հա­մար լուրջ հե­տաքրք­րութ­յուն ներ­կա­յաց­նում են: Խոս­քը` Պու­տի­նի` Թուր­քիա կա­տա­րե­լիք այ­ցի մա­սին է, ո­րի մա­սին տե­ւա­կան ժա­մա­նակ խոս­վում է, բայց ա­նընդ­հատ հե­տաձգ­վում է: Այս այ­ցը կա­րե­ւոր է նաեւ նրա­նով, որ, ըստ նախ­նա­կան խո­սակ­ցութ­յուն­նե­րի, այդ հան­դիպ­ման օ­րա­կար­գա­յին հար­ցե­րից է լի­նե­լու նաեւ կով­կաս­յան ուղ­ղութ­յամբ ի­րա­վի­ճա­կը, ընդ ո­րում, ինչ­պես տա­րա­ծաշր­ջա­նա­յին ե­րեք խո­շոր երկր­նե­րի՝ ՌԴ-ի, Ի­րա­նի եւ Թուր­քիա­յի, այն­պես էլ տա­րա­ծաշր­ջա­նա­յին վեց­յա­կի հա­րա­բե­րութ­յուն­նե­րի հա­մա­տեքս­տում:

­Թե ինչ են նման քննար­կում­նե­րը են­թադ­րում, դեռ կհաս­նենք: Մինչ այս, ֆիք­սենք՝ Ու­շա­կո­վը փաս­տեց, որ այդ այ­ցը, ո­րը նա ներ­կա­յաց­րեց, որ­պես «ՌԴ ար­տա­քին քա­ղա­քա­կա­նութ­յան ա­ռաջ­նա­հեր­թութ­յուն­նե­րից», օ­րա­կար­գում է, ա­վե­լին՝ «Այն պատ­րաստ­վում է, սա­կայն կոնկ­րետ ժամ­կետ­ներ դեռ հա­մա­ձայ­նեց­ված չեն»: Այ­սինքն, ըստ նախ­նա­կան փոր­ձա­գի­տա­կան գնա­հա­տում­նե­րի, ե­րեկ կա­յա­ցած երդմ­նա­կա­լութ­յու­նից հե­տո Պու­տի­նի ա­ռա­ջին օ­տա­րերկր­յա այ­ցը կկա­տար­վի Չի­նաս­տան եւ ա­մե­նա­մոտ ժա­մա­նակ­ներս: Են­թադր­վում է նաեւ, որ դրան կհա­ջո­ր­դի այ­ցը Թուր­քիա, եւ կան նաեւ նախ­նա­կան խո­սակ­ցութ­յուն­ներ, որ միա­ժա­մա­նակ Պու­տի­նը կա­րող է մեկ­նել նաեւ Ի­րան:

Ի­հար­կե, թուր­քա­կան այ­ցը բազ­մապ­րո­ֆիլ է. Մոսկ­վան եւ Ան­կա­րան տար­բեր սրութ­յան հար­ցեր ու­նեն ինչ­պես ուկ­րաի­նա­կան ուղ­ղութ­յամբ, այն­պես էլ` Մեր­ձա­վոր Ա­րե­ւել­քի հայտ­նի խնդիր­նե­րի: Եվ այս բո­լոր ուղ­ղութ­յուն­նե­րի հետ կապ­ված ա­ռանց­քա­յին է մնում մեկ էա­կան հարց՝ ի վեր­ջո, ո՞ր աշ­խար­հա­քա­ղա­քա­կան դաշ­տում է գոր­ծում Թուր­քիան, ո­րը դեռ տե­սա­նե­լի հար­թա­կում շա­րու­նա­կում է գոր­ծել «եր­կու ա­թո­ռի վրա աշ­խա­տե­լու» սկզբուն­քով, սա­կայն ներ­կա գլո­բալ ի­րա­վի­ճա­կում ու­նի վերջ­նա­կան կողմ­նո­րոշ­ման հե­ռան­կար: Ա­ռա­վել եւս, որ Թուր­քիա­յում, ըստ էութ­յան, ստեղծ­վել է եր­կիշ­խա­նութ­յան նման մի բան: Էր­դո­ղա­նը թե­եւ մնում է նա­խա­գա­հա­կան ա­թո­ռին, սա­կայն զի­ջեց տե­ղա­կան կա­ռա­վար­ման հա­մա­կար­գը, ընդ ո­րում, զի­ջեց ու­ժե­րին, ո­րոնք ա­րեւմտ­յան վեկ­տո­րին թեք­վա­ծի հա­մա­րում ու­նեն: Իսկ դա, բնա­կա­նա­բար, հա­վել­յալ ճնշում է Էր­դո­ղա­նի վրա՝ ա­րեւմտ­յան հար­թա­կից ա­վե­լի կախ­ված վի­ճա­կում հայտն­վե­լու հա­մար, ո­րը միայն ա­վե­լաց­նե­լու է հա­կա­սութ­յուն­նե­րը Ռու­սաս­տա­նի ուղ­ղութ­յամբ: Եվ մյուս կող­մից, տա­րա­ծաշր­ջա­նում բուռն թափ է հա­վա­քել ռուս-ի­րա­նա­կան դաշ­նութ­յու­նը, ուր որ է կստո­րագ­րեն ռազ­մա­­վա­րա­կան հա­մա­գոր­ծակ­ցութ­յան մա­սին մասշ­տա­բա­յին պայ­մա­նա­գիր: Կա նաեւ այս թե­ւին ուղղ­ված Չի­նաս­տա­նի գոր­ծո­նը, վեր­ջա­պես, բուռն ա­ճի մեջ է ԲՐԻՔՍ-ը, որն ար­դեն այս պա­հին ա­ռաջ է ան­ցել ա­րեւմտ­յան յոթն­յա­կից, եւ այդ տար­բե­րութ­յու­նը գնա­լով միայն ա­ճե­լու է: Եվ այս­պես շա­րու­նակ, եւ այդ ա­մենն իր հեր­թին է գոր­ծոն եւ լրջա­գույն գոր­ծոն, ո­րն Էր­դո­ղա­նին քա­շում է դե­պի, այս­պես ա­սած, ա­րե­ւել­յան հար­թակ:

Ա­հա մո­տա­վո­րա­պես այս պատ­կերն է, եւ շրջա­նառ­վում է այն հիմ­նա­կան փոր­ձա­գի­տա­կան թե­զը, որ Պու­տինի այ­ցի շրջա­նակ­նե­րում հենց այս գլո­բալ հար­ցե­րին է, որ պետք է փոր­ձեն լու­ծում­ներ գտնել:

Ա­հա այս ընդ­հա­նուր ի­րա­վի­ճա­կում էլ ռուս-թուր­քա­կան հա­րա­բե­րութ­յուն­նե­րում սկսել է շատ ա­վե­լի «ծանր» դառ­նալ կով­կաս­յան ուղ­ղութ­յու­նը: Խո­շոր հաշ­վով փաս­տը, որ հայ-ադր­բե­ջա­նա­կան բա­նակ­ցա­յին գոր­ծըն­թա­ցը տե­ղա­փոխ­վում է ղա­զա­խա­կան հար­թակ, եւ այս­տեղ ար­դեն վա­ղը տե­ղի է ու­նե­նա­լու Բայ­րա­մով-­Միր­զո­յան հան­դի­պում, ար­դեն իսկ ցու­ցիչ է, որ ռուս-թուր­քա­կան սրա­ցում­ներն ա­մե­նե­ւին էլ բա­ցա­ռել պետք չէ: Ղա­զախս­տա­նը, ի­հար­կե, ԵՏՄ եւ ՀԱՊԿ ան­դամ է, Տո­կաե­ւը նույ­նիսկ ներ­քին հար­թա­կում փոր­ձում է քա­րո­զել, որ պետք չէ գնալ հա­կա­ռու­սա­կան սրա­ցում­նե­րի՝ ուկ­րաի­նա­ցում չստա­նա­լու հա­մար: Բայց մյուս ի­րո­ղութ­յունն էլ մնում է այն, որ Ղա­զախս­տա­նում եւ հատ­կա­պես այդ երկ­րի տնտե­սութ­յան ա­ռանցք հան­դի­սա­ցող նավ­թա­յին հա­մա­կար­գում էա­կան է «մա­քուր» ա­րեւմտ­յան կա­պի­տա­լի դե­րը, ո­րի հա­մար էա­կան խնդիր է Ռու­սաս­տա­նը շրջան­ցող ար­տա­հան­ման ու­ղի­նե­րի հար­ցը, եւ ներ­կա­յիս կով­կաս­յան ի­րո­ղութ­յուն­նե­րը դրա հա­մար նպա­տա­կին հաս­նե­լու ռեալ շանս են: Նույն կա­պի­տալն ակ­տիվ դիր­քե­րում է Ադր­բե­ջա­նում, Թուր­քիա­յում, եւ այն, որ ղա­զա­խա­կան այդ բա­նակ­ցութ­յուն­նե­րի ֆո­նին նո­րից ակ­տիվ փուլ է մտել Թուր­քիա-­Հա­յաս­տան-Ադր­բե­ջան-­Կենտ­րո­նա­կան Ա­սիա կամ «Մի­ջին մի­ջանց­քի» հար­ցը, դա եւս օ­դից չի ըն­կել:

Այս­պի­սով, ե՞րբ կլի­նի Պու­տի­նի թուր­քա­կան այ­ցը, նման գլո­բալ հար­ցե­րում ի՞նչ պայ­մա­նա­վոր­վա­ծութ­յուն­նե­րի կգան կամ չեն գա: Պա­տա­հա­կան չէ, որ այդ ա­մե­նը Մոսկ­վան հա­մա­րում է ա­ռաջ­նա­հեթ օ­րա­կար­գա­յին, թե­րեւս հաշ­վի առ­նե­լով նաեւ այս պա­հին մեր տա­րա­ծաշր­ջա­նում ակ­տի­վո­րեն ձե­ւա­վոր­վող ի­րո­ղութ­յու­ննե­րը: Եվ նման է, որ այս զար­գա­ցում­նե­րին պետք է սպա­սել ա­մե­նա­մոտ ա­պա­գա­յում: