Էրդողանը չի գնա ՌԴ-Իրան ուղղությամբ պատերազմի

­Ներ­կա ի­րա­վի­ճա­կում Տո­կաե­ւի հա­մար ո՞ւմ խոս­քը կա­րող է ա­վե­լի էա­կան լի­նել, Մոսկ­վա­յի՞, թե՝ Ան­կա­րա­յի (Տե´ս նաեւ https://iravunk.com/?p=282147&l=am): Թեեւ կողմ կամ դեմ բա­զում փաս­տարկ­նե­րին, այ­նո­ւա­մե­նայ­նիվ, կա մեկ նյո­ւանս, ո­րը թուր­քա­կան տար­բե­րակն ա­վե­լի քիչ հա­վա­նա­կան է դարձ­նում:

Էր­դո­ղա­նը, ճիշտ է, իր հեր­թին է վեր­ջերս ակ­տի­վա­ցել հա­յաս­տան­յան ուղ­ղութ­յան հետ կապ­ված, խո­սում է կով­կաս­յան տի­րույ­թում ինչ-որ նոր կար­գե­րի մա­սին, ո­րը կա­րե­լի է ըն­կա­լել նաեւ որ­պես թյուր­քա­կան գե­րիշ­խա­նութ­յան մա­սին ակ­նարկ, ո­րին մի­գու­ցե հակ­ված է նաեւ Ղա­զախս­տա­նը: Միայն թե չմո­ռա­նանք, այս պա­հին Ռու­սաս­տանն ու Ի­րա­նը փո­խա­դարձ կա­պե­րին, այն է՝ Հա­րա­վա­յին Կով­կա­սում վե­րահս­կո­ղութ­յու­նը բաց չթող­նե­լուն տա­լիս են ա­ռա­վե­լա­գույնս մեծ կա­րե­ւո­րութ­յուն: Այդ հար­ցում ակն­հայտ է նաեւ Չի­նաս­տա­նի շա­հագրգռ­վա­ծութ­յու­նը, ո­րը մի կող­մից Մոսկ­վա­յի եւ Թեհ­րա­նի հետ խո­րա­ցող բա­նակ­ցա­յին կա­պե­րի մեջ է, մյուս կող­մից էլ՝ թյուր­քա­կան ուղ­ղութ­յան զար­գա­ցումն հայտ­նի ույ­ղուր­նե­րի պատ­ճա­ռով ա­մե­նաու­ղիղ հար­վածն է Չի­նաս­տա­նի հա­մար: Ու ե­թե են­թադ­րենք, որ նման խա­ռը ի­րա­վի­ճա­կում Էր­դո­ղա­նը մտա­ծում է տա­րա­ծաշր­ջանն ի­րե­նով ա­նե­լու մա­սին, ա­պա դա կդառ­նար միա­ժա­մա­նակ Մոսկ­վա­յին, Պե­կի­նին եւ Թեհ­րա­նին ուղղ­ված մար­տահ­րա­վեր:

Կգ­նա՞ Էր­դո­ղա­նը ի­րա­վի­ճա­կի նման գեր­շի­կաց­ման ուղ­ղութ­յամբ, ի­հար­կե, հնա­րա­վոր է, սա­կայն սա քիչ հա­վա­նա­կան տար­բե­րակն է: Ա­ռա­վել եւս, երբ Ա­լիե­ւի մոս­կով­յան այ­ցը ակ­նար­կում է, որ «փոքր եղ­բայ­րը» իր հաշ­վարկ­ներն ու­նի: Ու մյուս կող­մից, այս օ­րե­րին կտրուկ վատ­թա­րա­նում են Իս­րա­յե­լի հետ Թուր­քիա­յի հա­րա­բե­րութ­յուն­նե­րը, ին­չը Էր­դո­ղա­նին այլ ռազ­մա­վա­րութ­յուն է պար­տադ­րում: Ա­մեն դեպ­քում, Իս­րա­յե­լի հետ հայտ­նի դի­վա­նա­գի­տա­կան սկան­դա­լից եւ Նե­թան­յա­հու­ին Հիտ­լե­րի հետ հա­մե­մա­տե­լուց հե­տո, Էր­դո­ղա­նը նա­խօ­րեին հայտ­նեց նաեւ, որ Ան­կա­րան այլեւս ակ­տիվ առեւտ­րա­յին հա­րա­բե­րութ­յուն­ներ չի պահ­պա­նում Իս­րա­յե­լի հետ: Այն հիմ­նա­վոր­մամբ, թե անհ­նար է առեւտ­րա­յին կա­պեր պահ­պա­նել Իս­րա­յե­լի հետ, ո­րը մե­ղա­վոր է Գա­զա­յում ա­վե­լի քան 40 հա­զար մար­դու սպա­նութ­յան եւ­ ա­վե­լի քան 75 հա­զար վի­րա­վո­րում ստա­ցած­նե­րի հա­մար:

Ան­կա­րա­յի նման քայ­լը, որն ինչ որ տեղ պար­տադր­ված էր, կա­րե­լի է հաս­կա­նալ: Մի կող­մից, Իս­րա­յե­լի հետ վեր­ջին բա­խում­նե­րից հե­տո Ի­րա­նի հե­ղի­նա­կութ­յու­նը, այդ թվում՝ ողջ իս­լա­մա­կան աշ­խար­հում հա­սել է գեր­բարձր մա­կար­դա­կի: Ընդ ո­րում, Ի­րանն այդ ըն­թաց­քում ի­րեն դրսե­ւո­րեց նաեւ ռազ­մա­կան տե­սանկ­յու­նից այն­պի­սի բարձր մա­կար­դա­կում, որ դրա կող­քին Թու­րքիա­յի այդ­քան փա­ռա­բան­ված բա­նա­կը խամ­րում է: Մ­յուս կող­մից, Ի­րա­նի այդ հա­ջո­ղութ­յուն­նե­րի ֆո­նին, իս­լա­մա­կան աշ­խար­հից Ան­կա­րան ստա­նում էր միայն բա­ցա­սա­կան մե­սիջ­ներ եւ, ա­ռա­ջին հեր­թին՝ Իս­րա­յե­լի հետ ա­ռեւտ­րի, այդ թվում՝ ա­ռանց­քա­յին ռազ­մա­կան նշա­նա­կութ­յան բեռ­ներ, այդ թվում՝ զին­տեխ­նի­կա­յի հա­մար վա­ռե­լիք տեղ հասց­նե­լու հա­մար: Իսկ դա ար­դեն սկսել էր իս­լա­մա­կան աշխար­հում Թուր­քիա­յին մղել երկ­րոր­դա­կան դիր­քեր՝ ա­պա­գա­յի հետ կապ­ված բա­զում խնդիր­նե­րով հան­դերձ: Ու իս­լա­մի ա­ռաջ­նոր­դի դիր­քին հա­վակ­նող Էր­դո­ղա­նի հա­մար դա մա­հա­ցու հար­ված է: Ա­ռա­վել եւս, երբ բուն Թուր­քիա­յում, ա­ռա­վել եւս՝ վեր­ջին ընտ­րութ­յուն­նե­րից հե­տո իս­լա­միս­տա­կան ուղղ­վա­ծութ­յան ընտ­րա­զանգ­վածն է մնա­ցել նրա հա­մար հիմ­նա­կան հե­նա­րան:

Այս իր­ավի­ճա­կում, գու­մա­րած մի շարք այլ նյո­ւանս­ներ, Իս­րա­յե­լի հետ հա­րա­բե­րու­թյուն­նե­րի կոշ­տա­ցու­մը դար­ձել էր Էր­դո­ղա­նի հա­մար միակ տար­բե­րակ: Ան­կախ այն բա­նից, որ դա տա­նում է նաեւ ԱՄՆ-ի հետ հա­րա­բե­րութ­յուն­նե­րի էլ ա­վե­լի լուրջ սրա­ցում­նե­րի: Եվ որ դրա հետ միա­ժա­մա­նակ փոր­ձես գնալ նաեւ ռուս-ի­րա­նա­կան ուղ­ղութ­յամբ սրա­ցում­նե­րի, դա ար­դեն ան­գամ Էր­դողա­նի կար­գի ծեր աղ­վե­սի հա­մար ան­լու­ծե­լի խնդիր կդառ­նա:

Այս­պի­սով, որ Էր­դո­ղանն այս պա­հին ռեալ շան­սեր ու­նի եւ կփոր­ձի սե­փա­կան վե­րահս­կո­ղութ­յու­նը հաս­տա­տել Հա­րա­վա­յին Կով­կա­սում՝ այս­տե­ղից դուրս մղե­լով ռուս­նե­րին եւ պար­սիկ­նե­րին, մնում է քիչ հա­վա­նա­կան, բայց միշտ էլ չբա­ցառ­վող տար­բե­րակ: Իսկ դա նաեւ նվա­զեց­նում է հա­վա­նա­կա­նութ­յու­նը, որ Տո­կաեւն Էր­դո­ղա­նի մի­ջո­ցով է փոր­ձում Ղա­զախս­տա­նը դարձ­նել հայ-ադր­բե­ջա­նա­կան բա­նակ­ցութ­յուն­նե­րի հար­թակ:

­Շատ ա­վե­լի ռեալ տեսք կա­րող է ու­նե­նալ, որ Տո­կաե­ւը այդ ուղ­ղութ­յամբ սկսեց շարժ­վել Հա­րա­վա­յին Կով­կա­սում «3+3» հար­թա­կի ձե­ւա­վոր­ման տրա­մա­բա­նութ­յու­նից ել­նե­լով, ո­րը են­թադ­րում է կո­մու­նի­կա­ցիա­նե­րի գոր­ծարկ­ման Նի­կո­լի սի­րած «խաչ­մե­րու­կի» տրա­մա­բա­նութ­յամբ, բայց նաեւ ռուս­նե­րի աշ­խար­հա­քա­ղա­քա­կան դե­րը, այս­պես ա­սած, «մո­ռա­ցութ­յան չտա­լով»: Որ­քա­նո՞վ է Նի­կո­լը պատ­րաստ դրան, հաշ­վի առ­նե­լով նաեւ նրա բրյու­սել­յան վեր­ջին այ­ցը, դա հար­ցի մի կողմն է: Բայց այն, որ նի­կոլ­յան շրջա­պա­տը շա­րու­նա­կում է կոշտ հա­կա­ռու­սա­կան խա­ղը, այդ թվում՝ Ա­լե­նի վեր­ջին սկան­դա­լա­յին հայ­տա­րա­րութ­յան, կամ ԱԽՔ Ար­մե­նի պնդման տես­քով, թե Ար­ցա­խից դուրս ե­կող ռու­սա­կան ու­ժե­րը չպետք է մնան Հա­յաս­տա­նում, դա եւս փաստ է:

ՔԵՐՈԲ ՍԱՐԳՍՅԱՆ