Դանդաղ աշխատող ռումբ՝ Տավուշը ներսից պայթեցնելու համար. Բագրատ Մովսեսյան

Նիկոլ Փաշինյանի տավուշյան այցը վերահաստատեց, որ նա պատրաստվում է հանձնել Տավուշի սահմանագծի կարեւոր մի հատված, որով ներկայումս անցնում է Երեւան-Իջեւան-Նոյեմբերյան-Թբիլիսի միջպետական ճանապարհը: Թե ինչ հետեւանքներ կարող է ունենալ այս ամենը, «Իրավունք TV»-ի տաղավարում պարզել ենք «Ազգային» ՀԿ նախագահ, պատմաբան, ռազմաքաղաքական վերլուծաբան ԲԱԳՐԱՏ ՄՈՎՍԵՍՅԱՆԻ տեսակետը:

— Խոսքն, այսպես ասած, նախկին Բորչալու գավառի մասին է, որը եղել է ռուսական կայսրության կազմում եւ պատկանել է Ելիզավեթպոլի նահանգին: Այն շատ վիճելի տարածք է եղել Հայաստանի, Ադրբեջանի եւ Վրաստանի համար: Դեռ 1919-20 թվականներին այնտեղ նույնիսկ վրաց-ադրբեջանական հակամարտություն է եղել: Վրացական Սուրբ Դավիթ Գերաջայի հայտնի վանքը, որը եւս այդ սահմանին էր, ադրբեջանցիներն իրենցով են արել: Հիմա կրկին ստարտ է տրվել այս սահմանի խնդրին, ինչի արգասիքը կարող է լինել Հայաստանը շրջափակման մեջ դնելը: Ադրբեջանն այսօրվա դրությամբ փակել է եւ վերահսկում է Հայաստան-Իրան բարվոք ճանապարհը եւ ստիպում Հայաստանին նոր ճանապարհ կառուցել: Հիմա էլ Նիկոլ Փաշինյանը հայտարարում է, որ նոր ճանապարհ է բացելու դեպի Վրաստան: Եվ եթե նույնիսկ այդ հայ-վրացական նոր ճանապարհը բացվի, միեւնույնն է, այն շատ խոցելի է դառնում: Այսպիսի թույլ իշխանության դեպքում, ադրբեջանական որեւէ ստորաբաժանում կարող է ամեն պահի հայտնվել եւ փակել ճանապարհը:

— Իսկ ի՞նչ խնդիր է սրանով փորձում լուծել Ադրբեջանը, ինչո՞վ է այս հատվածն այդքան կարեւոր իր համար:

— Խնդիրն առաջին հերթին տնտեսական համակարգի հետ է կապված: Սա Հայաստան-Վրաստան-Ռուսաստան ճանապարհային հանգույց է, որի ճանապարհի կառուցման համակարգի ստեղծմանը ժամանակին շահագրգռված էին միազգային ուժեր: Իսկ սա, բնականաբար, Ադրբեջանին տնտեսապես ձեռնտու չէ: Ուստի` հետեւելով Արեւմտյան Եվրոպայի մի քանի երկրների շահերին` փորձում է բլոկավորել այս ուղու ստեղծմանը: Դրա համար Ադրբեջանն ավելի շատ ճնշում է գործադրում Փաշինյանի վրա, որպեսզի նախեւառաջ Հայաստանը ճանապարհից հեռացվի, երկրորդ` այդ գյուղերը հանձնվեն Ադրբեջանին: Իսկ այդ մի քանի գյուղերը, որոնք հանձնվում են Ադրբեջանին, դառնալու են դանդաղ աշխատող ռումբ, որը յուրաքանչյուր պահի կարող է Տավուշը ներսից պայթեցնել: Չէ որ այդտեղ կբերեն հատուկ ադրբեջանական զորքեր, մաքսակետ էլ կդնեն, որպեսզի իրենց բյուջեն հարստացնեն, ինչպես եղավ Գորիս-Կապան ճանապարհի վրա: Մի օր էլ կոնֆլիկտ կլինի, իրենք կփակեն նորակառույց այդ ճանապարհը, եւ ի վերջո Հայաստանը կհայտնվի լիակատար շրջափակման մեջ:

— Նիկոլ Փաշինյանը Հայաստանի Հանրապետության քարտեզի մակետը ձեռքին` հարցուփորձ է անում, թե ո՞րն է, ի վերջո, ՀՀ տարածքը:

— Այստեղ կան խոշոր «բայց»-եր: Խորհրդային Հայաստանի սահմանները իրենք միջազգայինորեն ճանաչված չեն, ինչքան էլ փորձում է Նիկոլ Փաշինյանը հանդես բերել Ալմա-Աթայի փաստաթղթերը: Չի եղել հստակ սահմանազատում` Հայաստանի, Վրաստանի եւ Ադրբեջանի սովետական հանրապետությունների միջեւ: Երբ որոշ «հայրենասերներ» հրապարակում են վուդրովիլսոնյան քարտեզները, դրանք եւս որեւէ իրավական փաստաթուղթ չեն, որովհետեւ Հայաստանի Հանրապետությունը 1918 թվականին, երբ ստեղծվեց, այդ ժամանակ արդեն իսկ ունեինք սահմանային խոշոր վեճեր հարեւանների հետ: Բայց Հայաստանի հանրապետությունը միջազգայնորեն ճանաչված հանրապետություն էր նույնիսկ այն ժամանակ, երբ մտել էր Ազգային լիգա` ի հեճուկս Ադրբեջանի, որն այդպես էլ չմտավ: Այսօրվա դրությամբ` չպետք է մոռանալ նախեւառաջ Սովետական միության հին քարտեզները, որոնք եղել են խորհրդայնացման առաջին տարիներին: Առաջին հերթին 1926 թվականի քարտեզը պետք է դիտարկել, որտեղ հայ-ադրբեջանական սահմանն ավելի ի նպաստ մեզ էր, եւ բոլոր այն տարածքները, որոնք այսօր օկուպացված են Ադրբեջանի կողմից, եղել են Սովետական Հայաստանի մաս: Ավելին` նույնիսկ Բերձորը եղել է Սովետական Հայաստանի սահմանային քաղաք` Հայաստանի եւ ԼՂԻՄ-ի միջեւ:

ՀՐԱՆՏ ՍԱՐԱՖՅԱՆ

Հ.Գ.- Հարցազրույցն ամբողջությամբ դիտե՛ք տեսանյութում.

Այս թեմայով Ռուսները ոչնչացրել են Ուկրաինայի զինված ուժերի համար բեռներ տեղափոխող եւս հինգ բեռնանավեր (Տեսանյութ) Թող ՔՈ ճանապարհը միշտ լինի հաղթանակերով լի, իսկ սիրտդ՝ խաղաղ ազնվագույն գերդաստանի արժանի ժառանգ Ռուսաստանը Իրանին տրամադրել է արբանյակային տվյալներ՝ ամերիկյան բազաներին հարվածների համար. CNN Նախկին վարչապետի ընտանիքը սգում է ՇՏԱՊ. Նարիմանյանը ցույց է տալու այն մարդկանց, ովքեր դիմակով և առանց դիմակի բռնության են ենթարկել. Խորխոռունու սպանության հետքերով