Արեւմուտքը բացեց բոլոր խաղաթղթերը. Մեղրիի գիծը հենց իրենց պետք չէ

­Բայց Հա­յաս­տա­նի հետ կապ­ված` ներ­կա ողջ ի­րա­վի­ճա­կում (Տե´ս նաեւ https://iravunk.com/?p=276456&l=am) նաեւ կա մե­դա­լի նյուս ե­րե­սը: Այն հեր­թա­կան ան­գամ, ար­դեն լրիվ բաց տեքս­տով, ներ­կա­յաց­րեց  տխրահռ­չակ «Քար­նեն­գի հիմ­նադ­րա­մի» ա­ռա­ջա­տար վեր­լու­ծա­բան Թոմ դե Վաա­լը:

Ըստ նրա. «Հա­մա­ձայ­նութ­յան հաս­նե­լու ե­րեք հիմ­նա­կան խո­չըն­դոտ կա. դրան­ցից մե­կը Հա­յաս­տա­նի եւ Ադր­բե­ջա­նի միջեւ սահ­մա­նի գծան­շումն է»: Սա­կայն սա հա­մե­մա­տա­բար հեշտ լու­ծե­լի հարց է, ե­թե միայն «խա­ղա­ղութ­յան պայ­մա­նագ­րի» հար­ցը լուծ­վի:

«Երկ­րորդ հարցն այն է, թե ինչ մի­ջազ­գա­յին ե­րաշ­խիք­ներ եւ վե­ճե­րի լուծ­ման մե­խա­նիզմ կպա­հանջ­վեն հա­մա­ձայ­նագ­րի կա­յու­նութ­յունն ա­պա­հո­վե­լու հա­մար»: Այ­սինքն, Նի­կո­լը նման ե­րաշ­խիք­ներ է ու­զում, եւ դա ա­վե­լորդ ան­գամ հիմ­նա­վո­րում է, թե ինչ կո­պիտ սխալ է Ադր­բե­ջա­նի հետ դեմ առ դեմ բա­նակ­ցե­լը: Իսկ Ադր­բե­ջա­նի հա­մար դա լա­վա­գույն տար­բե­րակ է: Սա­կայն ե­րաշ­խիք­նե­րի հար­ցը կախ­ված է այն բա­նից, թե ուր է գնում Նի­կո­լը՝ այս պա­հին գո­յութ­յուն չու­նե­ցող ա­րեւմտ­յա՞ն, թե՝ ռու­սա­կան հար­թակ:

­Բայց ա­մե­նա­կա­րե­ւո­րը. «Եր­րորդ խնդի­րը Հա­յաս­տա­նի 43 կի­լո­մետ­րա­նոց տա­րած­քով եր­կար փակ մի­ջանց­քի կամ տա­րան­ցիկ ճա­նա­պար­հի բաց­ման խիստ վի­ճա­հա­րույց հարցն է… Կա Արեւ­մուտ­քի ռազ­մա­վա­րա­կան խիստ շա­հագրգռ­վա­ծութ­յուն, այս­պես կոչ­ված, «Զան­գե­զու­րի մի­ջանց­քի» հար­ցում։ Անվ­տան­գութ­յան հար­ցում Ադր­բե­ջա­նը պնդում է, որ Ռու­սաս­տա­նի Անվ­տան­գութ­յան դաշ­նա­յին ծա­ռա­յութ­յան (ԱԴԾ) սահ­մա­նա­պահ­նե­րը պահ­պա­նեն եր­կա­թու­ղա­յին եւ ճա­նա­պար­հա­յին կա­պե­րը: Ն­րանք վկա­յա­կո­չում են 2020 թվա­կա­նի նո­յեմ­բե­րի հայ-ադր­բե­ջա­նա-ռու­սա­կան ե­ռա­կողմ հրա­դա­դա­րի մա­սին հայ­տա­րա­րութ­յու­նը, որ­տեղ բա­ցա­հայտ նշվում է այդ մա­սին… Ռուս­նե­րի հա­մար տա­րան­ցիկ ճա­նա­պար­հի վե­րահս­կու­մը մեծ հա­ջո­ղութ­յուն կլի­ներ։ Ն­րանց պաշ­տո­նա­պես կտրվի եր­կա­թու­ղու մի հատ­վա­ծի վե­րահս­կո­ղութ­յու­նը, ո­րը կա­պում է Ռու­սաս­տա­նը եւ Ի­րա­նը ու տա­նում դե­պի Պար­սից ծոց՝ տաս­նամ­յակ­նե­րի ըն­թաց­քում ա­ռա­ջին ան­գամ: Սա կլի­նի հյու­սիս-հա­րավ հիմ­նա­կան եր­կա­թու­ղա­յին ճա­նա­պար­հը, ո­րով Ռու­սաս­տա­նը կկա­րո­ղա­նա վե­րա­կանգ­նել իր կա­պե­րը Մեր­ձա­վոր Արեւել­քի հետ, քա­նի որ Ուկ­րաի­նա­յի հետ պա­տե­րազ­մը եւ Արեւ­մուտ­քի հետ առ­ճա­կա­տու­մը դեռ եր­կար կշա­րու­նակ­վեն: Մ­տա­հո­գիչ սցե­նարն այն է, որ խա­ղա­ղութ­յան պայ­մա­նա­գիր չի ստո­րագր­վի այն­քան ժա­մա­նակ, քա­նի դեռ Ադր­բե­ջա­նը չի ստա­ցել այն, ինչ ու­զում է հա­րա­վա­յին Հա­յաս­տա­նում… ո­րից գոհ չեն ո´չ Եր­եւա­նը, ո´չ էլ արեւմտ­յան տե­րութ­յուն­նե­րը»,- նշում է դե Վաա­լը:

­Հա­յաս­տա­նին ձեռք է տա­լիս ռու­սա­կան անվ­տան­գա­յին վե­րահս­կո­ղութ­յամբ կո­մու­նի­կա­ցիա­նե­րը, թե՝ ոչ, դա այլ հարց է: Ի­րո­ղութ­յունն այն է, որ ա­ռանց այդ էլ Հա­յաս­տա­նի եր­կա­թու­ղա­յին հա­մա­կար­գը այս պա­հին էլ ռու­սա­կան կա­ռա­վար­ման տակ է, եւ ե­թե ան­գամ մի կողմ ենք թող­նում տնտե­սա­կան բա­ղադ­րի­չը (այս պա­հին պար­զա­պես կա­րող էինք եր­կա­թու­ղի չու­նե­նալ, ա­մեն ինչ թա­լա­նում էին, եւ դա էր հա­մա­կար­գը կա­ռա­վար­ման տա­լու ի­մաս­տը), ա­պա այդ կա­ռա­վա­րու­մը մինչ այժմ չի հա­մար­վել Հա­յաս­տա­նի ինք­նիշ­խա­նութ­յու­նը նվա­զեց­նող գոր­ծոն:

Այլ բան, որ ի դեմս «Քար­նեն­գիի հիմ­նադ­րա­մի», Ա­րեւ­մուտ­քը բա­ցա­հայտ ի ցույց դրեց, որ Մեղ­րիի գի­ծը ռուս­նե­րի անվ­տան­գա­յին վե­րահս­կո­ղութ­յան տալն ա­ռա­ջին հեր­թին հենց ա­րեւմտ­յան շա­հե­րին է լրջո­րեն հար­վա­ծում, այ­սինքն՝ «Հա­յաս­տա­նի ինք­նիշ­խա­նութ­յուն» եւ նման բա­նե­րն ըն­դա­մե­նը այդ ա­մե­նը քո­ղար­կե­լու հա­մար է: Խն­դի­րը սա է. Ա­րեւ­մուտ­քի հա­մար կա´մ Մե­ղրիի գի­ծը պետք է լի­նի Ադր­բե­ջա­նով Կենտ­րո­նա­կան Ա­սիա դուրս գա­լու ուղ­ղութ­յուն, եւ «Զան­գե­զու­րի մի­ջանցք» աս­վա­ծը ու Հա­յաս­տա­նի ինք­նիշ­խա­նութ­յան զրո­յա­ցու­մը հենց դա է: Կա´մ­ այն կդառ­նա Ռու­սաս­տանն Ի­րա­նին կա­պող ու­ղի՝ «հյու­սիս-հա­րավ հիմ­նա­կան եր­կա­թու­ղա­յին ճա­նա­պարհ»: Իսկ թե սա անվ­տան­գա­յին, ա­պա նաեւ տնտե­սա­կան տե­սանկ­յու­նից ինչ է տա­լիս Հա­յաս­տա­նին, ան­գամ մեկ­նա­բա­նե­լու կա­րիք չկա:

Այս­պի­սով, «Քար­նեն­գիի հիմ­նադ­րա­մի» ներ­կա­յա­ցու­ցի­չը սրա­նով հաս­տա­տեց, թե ի­րա­կա­նում ինչ պայ­քար է ծա­վալ­վում Մեղ­րիի եր­կա­թու­ղու շուրջ: Ընդ ո­րում, գլո­բալ խա­ղադ­րույքն այս­տեղ այն­քան մեծ է, որ Ար­ցախ դա­տար­կելն ան­գամ «ան­տե­սա­նե­լի» մնաց: Սա նաեւ այն բա­նի հիմ­նա­վո­րումն է, թե ի­րա­կա­նում ին­չու Նի­կո­լը չի գնում ռու­սա­կան հար­թակ. «ա­րեւմտ­յան շա­հե­րը» եւ ըստ այդմ՝ ա­րեւմտ­յան ար­գե­լակ­նե­րը մին­չեւ վերջ սեղմ­ված են: Իսկ այդ շա­հե­րը պա­հան­ջում են՝ ե­թե ան­գամ այս պա­հին Կենտ­րո­նա­կան Ա­սիա դուրս գալ չստաց­վի, ա­պա պետք է որ գո­նե ռուս­նե­րը այդ եր­կա­թու­ղով չկա­րո­ղա­նան կապ­վել Ի­րա­նի հետ: Այ­սինքն, ե­թե ան­գամ ա­րեւմտ­յան հար­թա­կում «խա­ղա­ղութ­յան պայ­մա­նա­գիր» չլի­նի, ա­պա պետք է թույլ չտալ, որ այն կնքվի Մոսկ­վա­յում. Ու­րեմն՝ ոչ մի «խա­ղա­ղութ­յան պայ­մա­նա­գիր»: Նոր բան չկա, քա­նիցս այդ եզր­ա­կա­ցությ­ո­ւնը ներ­կա­յաց­րել ենք: Միայն թե, այդ մա­սին Ա­րեւ­մուտ­քից ար­դեն խո­սում են միան­գա­մայն բաց տեքս­տով: Եվ դա լավ օ­րից չէ:

ՔԵՐՈԲ ՍԱՐԳՍՅԱՆ