Ռաիսիի թուրքական այցի հավանական «անակնկալները»

Այն, որ հայ-ադր­բե­ջա­նա­կան հա­րա­բե­րութ­յուն­նե­րի հնա­րա­վո­րինս կա­յուն լու­ծում (Տե´ս նաեւ https://iravunk.com/?p=274531&l=am) պետք է փնտրել ոչ թե Ա­րեւ­մուտ­քում, այլ հենց տա­րա­ծաշր­ջա­նում եւ, մաս­նա­վո­րա­պես՝ «3+3» ձե­ւա­չա­փով, օ­րերս հեր­թա­կան ան­գամ այդ մա­սին հայ­տա­րա­րեց  ՌԴ ԱԳ նա­խա­րար Սեր­գեյ Լավ­րո­վը: Ու դրա­նում ճշմար­տութ­յուն միան­շա­նակ կա:

Այ­սինքն, ինչ­քան էլ հի­մա խոս­վի տա­րա­ծաշր­ջա­նում աշ­խար­հա­քա­ղա­քա­կան գե­րա­կա­յութ­յուն­նե­րից, թե Մոսկ­վան չի ու­զում զի­ջել իր պատ­մա­կան գե­րիշ­խա­նութ­յու­նը, կամ որ Վա­շինգ­տո­նը փոր­ձում է փո­խա­րի­նել նրան, սա­կայն ի­րո­ղութ­յունն այն է, որ կան նաեւ տա­րա­ծաշր­ջա­նա­յին այլ շա­հեր, ո­րոնք նույն Մոսկ­վան եւ Վա­շինգ­տո­նը, ան­գամ շատ ցան­կա­նա­լու դեպ­քում, չեն կա­րող շրջան­ցել: Կով­կաս­յան տա­րա­ծաշր­ջա­նում իր շա­հերն ու­նի Ի­րա­նը, Թուր­քիան, ան­գամ՝ Իս­րա­յե­լը, եւ դրանք ինչ­քան էլ տա­րան­ջատ­վեն կամ սինխ­րո­նաց­վեն Ռու­սաս­տա­նի կամ ԱՄՆ-ի շա­հե­րի հետ, մեկ է, գո­յութ­յուն ու­նեն եւ հա­մա­ռո­րեն ա­ռաջ են տար­վում: Ու չմո­ռա­նանք, որ խոսքն այն տրա­մա­չա­փի երկր­նե­րի մա­սին է, ո­րոնք ի զո­րու են ի­րենց շա­հերն ա­ռաջ տա­նել՝ ան­գամ Մոսկ­վա­յի եւ Վա­շինգ­տո­նի հետ մրցակ­ցե­լու կամ հա­մա­գոր­ծակ­ցե­լու պայ­ման­նե­րում:

Եվ ա­հա այս ի­րա­վի­ճա­կում, երբ տա­րա­ծաշր­ջա­նի ա­ռանց­քա­յին երկր­նե­րը մտա­ծում են, թե մեր սե­փա­կան մրցակ­ցութ­յու­նը կամ հա­մա­գոր­ծակ­ցութ­յու­նը պետք է ինք­ներս լու­ծենք՝ ա­ռանց դրսի ու­ժե­րին հաշ­վի առ­նե­լու, հենց դա է, որ ԱՄՆ-ի հա­մար էա­պես բար­դաց­րել է մաս­նա­վո­րա­պես հայ-ադր­բե­ջա­նա­կան հար­ցում միանձն­յա լու­ծող դառ­նա­լու եւ դրա հաշ­վին՝ տա­րա­ծաշր­ջա­նում «հարց լու­ծո­ղի» ֆունկ­ցիա ստանձ­նե­լու հնա­րա­վո­րութ­յուն­նե­րը:

Այ­սօր սպաս­վում է Ի­րա­նի նա­խա­գահ Ռայի­սիի այ­ցը Թուր­քիա, եւ սա եւս պետք է դի­տար­կել տա­րա­ծաշր­ջա­նա­յին հար­ցե­րը հենց տա­րա­ծաշր­ջա­նում լու­ծե­լու հեր­թա­կան քայ­լե­րից մե­կը, ո­րը, ի դեպ, կա­րող է նաեւ ա­ռանց­քա­յին դառ­նալ`հաշ­վի առ­նե­լով նաեւ ո­րոշ հա­րա­կից դե­տալ­ներ: Նախ, որ այս ֆո­նին նո­րից ակ­տի­վա­ցան Պու­տի­նի՝ Թուր­քիա այ­ցե­լե­լու մա­սին խո­սակ­ցութ­յուն­նե­րը: Եվ երկ­րոր­դը. այն, որ Իս­րա­յե­լը հա­մա­ռո­րեն փոր­ձում էր ձա­խո­ղել Ռայի­սիի այ­ցը եւ հա­սավ նրան, որ եր­կու ան­գամ չե­ղարկ­վեց (այդ թվում՝ Ի­րա­նում հայտ­նի ա­հա­բեկ­չա­կան հար­ձակ­ման մի­ջո­ցով, ո­րի մեջ Թեհ­րա­նը բա­ցա­հայ­տո­րեն մե­ղադ­րում է իս­րա­յել­յան հա­տուկ ծա­ռա­յութ­յուն­նե­րին), էն գլխից էր հու­շում, որ Թել Ա­վի­վը առն­վազն ան­ցան­կա­լի է հա­մա­րում հնա­րա­վոր պայ­մա­նա­վոր­վա­ծութ­յուն­նե­րը, ո­րոնք կա­րող են ձեռք բե­րել Ան­կա­րան եւ Թեհ­րա­նը: Նաեւ հաշ­վի առ­նե­լով հե­տեւ­յա­լը: Պու­տի­նի այ­ցի ժամ­կետ­նե­րը Թուր­քիա դեռ հստա­կեց­ված չեն, թեեւ մի շարք հե­ղի­նա­կա­վոր աղբ­յուր­ներ դա բա­ցատ­րում են այս­պես: Պու­տի­նի հնա­րա­վոր այ­ցը կապ­ված է նաեւ նրա հետ, թե ինչ ձեռք­բե­րում­ներ կու­նե­նան Ռայի­սին եւ Էր­դո­ղա­նը, այ­սինքն՝ կդառ­նան այդ ձեռք­բե­րում­նե­րը, ե­թե դրանք լի­նեն փոխլ­րաց­նող:

Եվ, դա­տե­լով նա­խօ­րեին Ն­յու Յոր­քում տե­ղի ու­նե­ցած Լավ­րով-­Ֆի­դան բա­նակ­ցութ­յուն­նե­րից, կա­րե­լի է կռա­հել, թե խոս­քը մո­տա­վո­րա­պես ին­չի մա­սին է: Ըստ ՌԴ ԱԳՆ-ի. «Հաս­տատ­վել է մեր երկր­նե­րի քայ­լե­րը հա­մա­կար­գե­լու անհ­րա­ժեշ­տութ­յու­նը՝ ի շահ տա­րա­ծաշր­ջա­նա­յին սուր խնդիր­նե­րի փո­խըն­դու­նե­լի լու­ծում­ներ գտնե­լու, ա­ռա­ջին հեր­թին՝ կապ­ված Գա­զա­յի հատ­վա­ծում, Սի­րիա­յում, ընդ­հա­նուր առ­մամբ, Մեր­ձա­վոր Ար­եւել­քում եւ Սեւ ծո­վի գո­տում, ինչ­պես նաեւ Անդր­կով­կա­սում ի­րա­վի­ճա­կի»: Դի­վա­նա­գի­տա­կան այս ար­տա­հայ­տութ­յան տակ կա­րե­լի է հաս­կա­նալ, որ խոս­քը տա­րա­ծաշր­ջա­նա­յին ընդ­հա­նուր հար­ցե­րին կոմպ­լեքս լու­ծում­ներ տա­լու փոր­ձի մա­սին է, եւ հենց դա է, որ դառ­նա­լու է ինչ­պես այ­սօր կա­յա­նա­լիք Ռայի­սի-Էր­դո­ղան, այն­պես էլ հնա­րա­վոր Պու­տին-Էր­դո­ղան հան­դի­պում­նե­րի ա­ռանց­քը: Ու դա­տե­լով այն մտա­վա­խութ­յուն­նե­րից, ո­րոնք ակն­հայ­տո­րեն առ­կա են Իս­րա­յե­լում, նման ընդ­հան­րա­կան պայ­մա­նա­վոր­վա­ծութ­յուն­նե­րի հա­վա­նա­կա­նութ­յունն այն­տեղ բարձր են գնա­հա­տում:

Ա­մեն դեպ­քում, այդ մա­սին են վկա­յում նաեւ ո­րո­շա­կի փաս­տեր: Նախ, չնա­յած պահ­պան­վող ա­ռեւտ­րա­յին հա­րաբ­ե­րութ­յուն­նե­րի, բայց այն, որ Իս­րա­յե­լի եւ Թուր­քիա­յի հա­րա­բե­րութ­յուն­ներն աչ­քի ա­ռաջ հաս­նում են թշնա­ման­քի մա­կար­դա­կի, դա հաս­տատ է: Ա­մեն դեպ­քում, Իս­րա­յե­լը նո­րից սկսել է Էր­դո­ղա­նի գլխին Հա­յոց ցե­ղաս­պա­նութ­յու­նը ճա­նա­չե­լու «մա­հա­կը կա­խել»: Միեւ­նույն ժա­մա­նակ, հրեա­կան ա­մե­նա­տար­բեր օ­ղակ­նե­րը սկսել են ակ­տի­վո­րեն հի­շեց­նել, որ Իս­րա­յե­լը, վեր­ջին հաշ­վով, մի­ջու­կա­յին զենք ու­նի եւ կա­րող է կի­րա­ռել: «Ի վեր­ջո, այս ա­մենն ան­խու­սա­փե­լիո­րեն կվե­րած­վի մեծ պա­տե­րազ­մի, ո­րը, ա­մե­նայն հա­վա­նա­կա­նութ­յամբ, ան­մի­ջա­կա­նո­րեն կազ­դի Ի­րա­նի վրա։ Իսկ ինչ­պե՞ս հաղ­թել Ի­րա­նին ա­ռանց մի­ջու­կա­յին հար­վա­ծի։ Իս­րա­յել­ցի­նե­րին դա, դժվար թե, հա­ջող­վի ա­նել»,- պնդում է, օ­րի­նակ, Սա­տա­նովս­կին:

­Բայց մյուս կող­մից, ռու­սա­կան ա­վիա­ցիան սկսել է պա­րե­կութ­յուն ի­րա­կա­նաց­նել Սի­րիա­յում՝ Հո­լա­նի բար­ձունք­նե­րի հատ­վա­ծում, եւ դա Իս­րա­յե­լը պետք է որ շատ լուրջ ազդ­ակ հա­մա­րի: Ու ե­թե Էր­դո­ղա­նը եւս վերջ­նա­կան ո­րո­շում կա­յաց­նի՝ հա­կաիս­րա­յել­յան դաշտ մտնել, թե­րեւս նաեւ հաշ­վի առ­նե­լով, որ ա­մե­րի­կա­ցի­ներն էլ գնա­լով ա­վե­լի ու ա­վե­լի են խրվե­լու սե­փա­կան նա­խա­գա­հա­կան ընտ­րութ­յուն­նե­րի ծան­րա­գույն փուլում, ա­պա Իս­րա­յե­լի հա­մար կա­րող են բա­վա­կա­նին լուրջ ժա­մա­նակ­ներ սկսվել: Ու այս­տեղ ար­դեն նաեւ մի­ջու­կա­յին զեն­քը չի փրկի:

ՔԵՐՈԲ ՍԱՐԳՍՅԱՆ