Է՞րբ կլինի Պուտինի եւ Էրդողանի հանդիպումը

­Դեռ ան­ցած տար­վա վեր­ջե­րին ՌԴ նա­խա­գա­հի խոս­նակ Դ­միտ­րի Պես­կո­վը հայտ­նեց, որ սպաս­վում է Պու­տի­նի եւ Էր­դո­ղա­նի հան­դի­պու­մը, ո­րի օրն ու վայ­րը հա­մա­ձայ­նեց­ման փու­լում է: Զու­գա­հե­ռա­բար, այլ աղբ­յուր­ներ սկսե­ցին խո­սել, որ հան­դի­պու­մը կկա­յա­նա այս հուն­վա­րի ա­ռա­ջին կե­սին:

­Բայց ա­հա այդ են­թադ­րա­կան ժամ­կե­տը լրա­նում է, սա­կայն հան­դիպ­ման մա­սին դեռ հստա­կե­ցում չկա: Թուր­քիա­յի ղե­կա­վա­րի վար­չա­կազ­մից նա­խօ­րեին միայն տե­ղե­կաց­րին, որ հան­դի­պու­մը մշակ­վում է դի­վա­նա­գի­տա­կան խո­ղո­վակ­նե­րով, սա­կայն ամ­սա­թիվն ու վայ­րը դե­ռեւս հայտ­նի չեն:

Այդ հան­դի­պու­մը մեզ հա­մար եւս չա­փա­զանց կա­րե­ւոր է (Տե´ս նաեւ https://iravunk.com/?p=273542&l=am): Կան խո­սակ­ցութ­յուն­ներ, որ Պու­տինն ու Էր­դո­ղա­նը նա­խա­տե­սում են քննար­կել փոխլ­րաց­նող կոմպ­լեքս հար­ցեր՝ սկսած Մեր­ձա­վոր Ա­րե­ւել­քի ներ­կա ի­րո­ղութ­յուն­նե­րից, վեր­ջաց­րած կով­կաս­յան տա­րա­ծաշր­ջա­նով: Ընդ ո­րում, ըստ նույն վեր­լու­ծա­կան աղբ­յուր­նե­րի, զու­գա­հե­ռա­բար Էր­դո­ղա­նը նաեւ ակ­տիվ կա­պե­րի մեջ է Վա­շինգ­տո­նի հետ, ստա­նում է ա­ռա­ջարկ­ներ, ո­րոնք կա­րող են նաեւ հա­կա­սութ­յան մեջ գտնվել այն հնա­րա­վոր պայ­մա­նա­վոր­վա­ծութ­յուն­նե­րի հետ, ո­րոնք նա­խա­տե­սում է ա­ռա­ջադ­րել Մոսկ­վան: Աղբ­յուր­նե­րը նաեւ հու­շում են, որ պետք է այս ֆո­նին աչ­քի տակ մեկ փաստ եւս հաշ­վի առ­նել: Տե­ւա­կան ժա­մա­նակ ծրագր­ված էր նաեւ Ի­րա­նի նա­խա­գահ Ռա­յի­սիի այ­ցը Թուր­քիա, ո­րի ըն­թաց­քում նա­խա­տես­վում է քննար­կել այն նույն շրջա­նակ­նե­րով հար­ցեր, ո­րոնք նաեւ ռուս-թուր­քա­կան օ­րա­կար­գում են: «­Թուր­քիան, այդ­պի­սով, պետք է բա­նակ­ցի, ե­թե կա­րե­լի է ա­սել, ռուս-ի­րա­նա­կան տան­դե­մի հետ: Օ­րա­կար­գում են ոչ միայն գլո­բալ քա­ղա­քա­կան  նույն դիր­քե­րից հան­դես գա­լու մա­սին հար­ցեր, այլ որ մե­ծա­պես կնպաս­տի քա­ղա­քա­կան պայ­մա­նա­վոր­վա­ծութ­յուն­նե­րի հաս­նե­լուն, նաեւ տնտե­սա­կան թե­մա­ներ: Խոս­քը ա­ռա­ջին հեր­թին ար­ժու­թա­յին հա­րա­բե­րութ­յուն­նե­րի մա­սին է, այն է՝ լիա­կա­տար ան­ցում սե­փա­կան ար­ժույթ­նե­րով գոր­ծա­ռույթ­նե­րի, ին­չը այս տար­վա­նից գոր­ծում է Ի­րա­նի եւ ՌԴ-ի մի­ջեւ: Դ­րա­նով ընդ­հուպ մե­խա­նիզմ է մշակ­ված, որ սինխ­րոն կեր­պով եւ սե­փա­կան ար­ժույթ­նե­րով հա­րա­բե­րութ­յուն­ներ պահ­պա­նեն նաեւ բան­կա­յին հա­մա­կար­գե­րը՝ մի­ջազ­գա­յին SWIFT հա­մա­կար­գը լիո­վին շրջան­ցե­լով: Մո­տա­վո­րա­պես նման ա­ռա­ջարկ է նա­խա­տես­վում ա­նել նաեւ Թուր­քիա­յին: Եվ այն, որ Ի­րա­նի նա­խա­գա­հի` Թուր­քիա ծրագր­ված այ­ցը եր­կու ան­գամ չե­ղարկ­վեց, թույլ է տա­լիս են­թադ­րել, որ այդ ծրա­գիրն Ա­րեւ­մուտ­քի հա­մար ծայ­րա­հեղ ա­նըն­դու­նե­լի է: Այն աս­տի­ճան, որ Ռա­յի­սիի այ­ցը երկ­րորդ ան­գամ չե­ղար­կե­լու պատ­ճառ դար­ձավ  Ի­րա­նում տե­ղի ու­նե­ցած ա­հա­բեկ­չա­կան հար­ձա­կու­մը»,- հու­շում է ի­րան­ցի փոր­ձա­գե­տը:

Ի­մաս­տը, թե­րեւս, կա­րե­լի է հաս­կա­նալ. կա ե­ռա­կողմ՝ ՌԴ-Ի­րան-­Թուր­քիա գլո­բալ պայ­մա­նա­վոր­վա­ծութ­յուն­նե­րի հե­ռան­կար, ո­րը, միան­շա­նակ, կա­րող է դառ­նալ Մեր­ձա­վոր Ա­րե­ւել­քում ԱՄՆ-ին հասց­ված վեր­ջին հար­վա­ծը: Ռազ­մա­կան ուղ­ղութ­յամբ տա­րա­ծաշր­ջա­նա­յին դիր­քե­րը վե­րա­կանգ­նե­լու հար­ցում Վա­շինգ­տո­նը, միան­շա­նակ, լրջա­գույն խնդիր­նե­րի ա­ռաջ է: Ա­մեն դեպ­քում, ինչ­պես ցույց են տա­լիս ներ­կա ի­րա­դար­ձութ­յուն­նե­րը, ան­գամ Իս­րա­յե­լի մասշ­տա­բա­յին ռազ­մա­կան ար­շա­վանքն ու դրան ԱՄՆ-ի ցու­ցա­բե­րած ոչ պա­կաս մասշ­տա­բա­յին օգ­նութ­յու­նը հար­ցեր չեն լու­ծում: Իս­րա­յե­լը պար­զա­պես խրվել-մնա­ցել է ՀԱՄԱՍ-ի դեմ պա­տե­րազ­մում ու դրա­նից հե­տո դեռ ու­նի շատ ա­վե­լի լուրջ հա­կա­ռա­կորդ­ներ: Եվ դա ա­ռանց Ի­րա­նի բա­նա­կի հետ ու­ղիղ բախ­ման մեջ մտնե­լու: Այ­սինքն, ու­ժա­յին բա­ղադ­րի­չը, որն ԱՄՆ-ին մշտա­պես  հնա­րա­վո­րութ­յուն էր տա­լիս հար­ցեր լու­ծել, այս դեպ­քում պար­զա­պես սկսել է չաշ­խա­տել, ո­րը, ի­հար­կե, ու­նի մի շարք խոր­քա­յին պատ­ճառ­ներ: Եվ ա­հա, սկսում է չաշ­խա­տել նաեւ տնտե­սա­կան բա­ղադ­րի­չը: Մաս­նա­վո­րա­պես, այս հուն­վա­րի 1-ից Մեր­ձա­վոր Ա­րե­ւել­քի ա­ռանց­քա­յին երկր­ներն ար­դեն ԲՐԻԿՍ-ի պաշ­տո­նա­կան ան­դամ են, այն է՝ այդ կա­ռույ­ցը սկսել է վե­րահս­կել հա­մաշ­խար­հա­յին է­ներ­գե­տի­կա­յի առ­յու­ծի բա­ժի­նը, իր մեջ նե­րա­ռում է մարդ­կա­յին ռե­սուրս­նե­րի, այն է՝ հա­մաշ­խար­հա­յին սպա­ռո­ղա­կան շու­կա­յի մոտ կե­սը եւ այդ­պես շա­րու­նակ: Արդ­յուն­քում, ԱՄՆ-ի հա­մար մաս­նա­վո­րա­պես Մեր­ձա­վոր Ա­րե­ւել­քում դիր­քե­րը պա­հե­լու հա­մար սկսել է ռազ­մա­կա­նից զատ փակ­վել նաեւ տնտե­սա­կան բա­ղադ­րի­չը: Ու դրա ֆի­նա­լա­յին է­տա­պը կա­րող է դառ­նալ, ե­թե Թուր­քիան եւս, իր բո­լոր աշ­խար­հա­քա­ղա­քա­կան ռե­սուրս­նե­րով հան­դերձ գոր­ծի ՌԴ-Ի­րան դաշ­տում:

Օ­րերս Բ­լին­քենն Ան­կա­րա­յում էր՝ Մեր­ձա­վոր Ա­րե­ւելք կա­տա­րած այ­ցի շրջա­նակ­նե­րում: Թե ինչ ա­ռա­ջարկ­նե­րով է նա այ­ցե­լել Էր­դո­ղա­նին, դեռ չի գո­վազդ­վում: Բայց նաեւ կա­րե­լի է են­թադ­րել, որ այդ ա­ռա­ջարկ­նե­րը ստա­նա­լուց  հե­տո միայն Էր­դո­ղա­նը կհան­դի­պի նաեւ Պու­տի­նին: Թե­րեւս, ինչ­պես միշտ, Էր­դո­ղա­նը նո­րից փոր­ձում է «նստել եր­կու ա­թո­ռի վրա»: Միայն թե ա­ռա­ջար­կը, ո­րը ստա­ցել է Մոսկ­վա­յից, այն է՝ վե­րած­վել դե­պի Եվ­րո­պա տա­նող է­ներ­գե­տիկ ՀԱԲ-ի, չա­փա­զանց ար­ժե­քա­վոր է: Կա­րո՞ղ է Վա­շինգ­տո­նը դրան գե­րա­զան­ցող ա­ռա­ջարկ ա­նել. դա քիչ հա­վա­նա­կան է:

ՔԵՐՈԲ ՍԱՐԳՍՅԱՆ