«Չտեսնելու» եւ «չլսելու» համար էլ եվրադիտորդներին բերել են սահման

Ադր­բե­ջա­նա­կան կրա­կո­ցից սահ­մա­նին ու­նե­ցանք հեր­թա­կան զո­հը: Գե­րա­սիմ Ա­ռա­քել­յա­նը զոհ­վեց Վա­յոց ձո­րում՝ Բարձ­րու­նու հատ­վա­ծում տե­ղա­կայ­ված հայ­կա­կան դիր­քի ուղ­ղութ­յամբ՝ հրա­զե­նա­յին կրա­կից:

ԻՆՉՈՒ ԱԼԻԵՎԸ ՈՐՈՇԵՑ ԿՐԱԿԵԼ

Ճշգր­տենք. Գե­րա­սի­մը զոհ­վեց ոչ թե պար­զա­պես հրաձ­գա­յին, այլ դի­պու­կա­հա­րի կրա­կո­ցից: Այ­սինքն, խոս­քը թշնա­մու ինչ-որ պա­րապ մնա­ցած զին­վո­րի ինք­նա­գոր­ծու­նեութ­յան մա­սին չէ: Դի­պու­կա­հա­րը կրա­կում է հրա­մա­նով, այ­սինքն, կոնկ­րետ դեպ­քում սպա­նութ­յան հրա­հան­գը ե­կել է ադր­բե­ջա­նա­կան վե­րեւ­նե­րից:

Ու­րեմն, ին­չո՞ւ ո­րո­շա­կի ընդ­մի­ջու­մից հե­տո ա­զե­րի­նե­րը գնա­ցին սահ­մա­նում ի­րա­վի­ճա­կի սրաց­ման ճա­նա­պար­հով: Հար­ցի պա­տաս­խա­նը գտնե­լու հա­մար նախ ո­րոշ ե­լա­կե­տա­յին փաս­տեր հի­շենք: Նախ, մի քա­նի շա­բաթ ա­ռաջ Հա­յաս­տա­նում գտնվող ԵՄ-ի դի­տոր­դա­կան ա­ռա­քե­լութ­յու­նը հայտ­նեց, որ իր մշտա­կան կենտ­րո­նա­կա­յա­նը տե­ղա­փո­խել է Ե­ղեգ­նա­ձոր: Իսկ վեր­ջերս էլ Հա­յաս­տա­նում ԵՄ պատ­վի­րա­կութ­յան ղե­կա­վար, դես­պան Վա­սի­լիս Մա­րա­գո­սը եւ ՀՀ ԱԳ փոխ­նա­խա­րար Պա­րույր Հով­հան­նիս­յա­նը ստո­րագ­րե­ցին հա­մա­ձայ­նա­գիր, ո­րով դի­տոր­դա­կան ա­ռա­քե­լութ­յա­նը հա­տուկ կար­գա­վի­ճակ տվե­ցին: Այ­սինքն, այս հեր­թա­կան սպա­նութ­յու­նը տե­ղի ու­նե­ցավ հա­տուկ կար­գա­վի­ճակ ու­նե­ցող եվ­րա­դի­տորդ­նե­րի հենց քթի տակ, եւ ա­սել, թե դա պա­տա­հա­կա­նութ­յուն է, միա­միտ բան կլի­ներ:

­Նաեւ հաս­կա­նա­լի է, որ դի­տորդ­նե­րի` Ե­ղեգ­նա­ձո­րում տե­ղա­կայ­վե­լը եւ կար­գա­վի­ճակ ստա­նա­լը այս կրա­կո­ցի պատ­ճա­ռը չէր. ե­թե ա­զե­րի­ներն ու­զում էին դրա­նից դժգո­հութ­յուն ի ցույց դնել, ա­վե­լի վաղ կկրա­կեին: Ու անց­նենք երկ­րորդ փաս­տին: Ն­կա­տի ու­նենք ֆրան­սիա­ցի­նե­րի հայ­տա­րա­րութ­յու­նը, որ պատ­րաստ­վում են Հա­յաս­տա­նին CA­­E­­SAR հրե­տա­նա­յին հա­մա­կար­գեր եւ եւս 26 «Bas­ti­on» զրա­հա­մե­քե­նա­ տալ: Հաս­կա­նա­լի է, խնդի­րը միայն զին­տեխ­նի­կան չէ, շատ ա­վե­լի ա­ռաջ­նա­յին է քա­ղա­քա­կան կող­մը: Այ­սինքն, այսկերպ Մակ­րո­նը ցույց է տա­լիս, որ շա­րու­նա­կում է ի­րեն տես­նել հա­րավ­կով­կաս­յան հար­թա­կում խա­ղա­ցո­ղի դե­րում, ո­րին դեմ է ոչ միայն Ադր­բե­ջա­նը, այլ` տա­րա­ծաշր­ջա­նա­յին մյուս երկր­նե­րը: Եվ երբ Փա­րի­զից ե­կած նման հայ­տա­րա­րութ­յա­նը ան­մի­ջա­պես հա­ջոր­դում է սահ­մա­նա­յին մա­հա­ցու կրա­կո­ցը, ա­պա դա հիմք տա­լիս է մտա­ծել, որ այդ դրվագ­ներն ի­րար հետ կապ­ված են:

­Մեկ փաստ եւս այս օ­րե­րին ար­ձա­նագր­վեց: Խոս­քը` հրա­պա­րա­կա­յին լու­րե­րի մա­սին է, որ Ար­ցա­խի ԱԺ-ն նիստ է անց­կաց­րել: Այ­սինքն, նաեւ պետք չէ բա­ցա­ռել, որ դա կա­րող էր ա­զե­րի­նե­րի հա­մար դի­պու­կա­հա­րի կրա­կոց­նե­րի պատ­ճառ դառ­նա: Բայց երբ այդ կրա­կո­ցը, կրկնենք, ար­ձա­նագր­վեց եվ­րա­դի­տորդ­նե­րի քթի տակ, ա­պա ա­վե­լի հա­վա­նա­կան տեսք է ստա­նում, որ այն պետք է կա­պել Փա­րի­զի հի­շա­տակ­ված հայ­տա­րա­րութ­յան հետ, որ Ա­լիեւն այսկերպ փոր­ձում է Նի­կո­լին ազ­դակ հղել, որ ե­թե նա շա­րու­նա­կում է ա­րեւմտ­յան ուղ­ղութ­յամբ գոր­ծել, պա­տաս­խա­նը կլի­նի սրա­ցում­նե­րի տես­քով:

­Թե ինչ է ու­զում Հեյ­դա­րո­վի­չը, դա իր գործն է: Շատ ա­վե­լի էա­կան հարց է, թե դրան ի՞նչ պա­տաս­խան է տա­լիս Հա­յաս­տա­նը, եւ ինչ­քա­նո՞վ է այդ պա­տաս­խա­նին «տեր» մեր երկ­րի հաշ­վին կով­կաս­յան հար­թա­կում ո­տնա­տեղ փնտրող Ա­րեւ­մուտ­քը:

­Հա­րա­վա­յին Կով­կա­սի եւ Վ­րաս­տա­նում ճգնա­ժա­մի հար­ցե­րով Եվ­րա­միութ­յան հա­տուկ ներ­կա­յա­ցու­ցիչ Տոյ­վո Կ­լաա­րը X-ի իր միկ­րոբ­լո­գում ըն­դա­մե­նը գրել է. «Մ­տա­հո­գիչ լուր՝ Հա­յաս­տա­նի եւ Ադր­բե­ջա­նի սահ­մա­նին կրա­կոց­նե­րի եւ զո­հի մա­սին։ ԵՄ-ն մշ­տա­պես հա­մա­գոր­ծակ­ցում է Բաք­վի եւ Ե­րե­ւա­նի հետ: Կեն­սա­կան է, որ տե­ղում տի­րի հանգս­տութ­յուն, եւ ո­րո­շիչ ա­ռա­ջըն­թաց գրանց­վի բա­նակ­ցութ­յուն­նե­րի սե­ղա­նի շուրջ»: Բա ո՞ւր մնաց հաս­ցեա­կան ար­ձա­գան­քը, ո­րի մա­սին այդ­քան շատ է սի­րում խո­սել նի­կոլ­յան թի­մը, բնա­կա­նա­բար` ա­մեն ան­գամ մե­ղադ­րե­լով ռուս­նե­րին: Սա այն դեպքն է, որ ա­մեն բան միան­գա­մայն պարզ է. ա­զե­րի դի­պու­կա­հա­րը կրա­կել եւ սպա­նել է հայ սպա­յին եւ, մեծ հա­վա­նա­կա­նութ­յամբ, Եվ­րո­պա­յի՝ Ֆ­րան­սիա­յի քայ­լե­րի պատ­ճա­ռով: Ու սրա­նից հե­տո այդ ին­չի՞ց է խո­սում Կ­լաա­րը: Ա­ռա­վել եւս, որ կրա­կոց­նե­րը նույն Կ­լաա­րի են­թա­կա­նե­րի՝ եվ­րա­դի­տորդ­նե­րի կենտ­րո­նա­կա­յա­նի մո­տա­կայ­քում են, այ­սինքն, Եվ­րո­պա­յում գո­նե պետք է հստակ ի­մա­նա­յին, թե ինչ է տե­ղի ու­նե­ցել: Ու կա նաեւ հա­ջորդ հար­ցը. ե­թե ա­զե­րի­նե­րը նույն­քան հան­գիստ կա­րող են կրա­կել եւ հայ զին­վո­րա­կա­նի սպա­նել, ա­պա մի­գու­ցե հա­յաս­տան­յան իշ­խա­նութ­յուն­նե­րը կբա­րե­հա­ճե՞ն վեր­ջա­պես բա­ցատ­րել, թե եվ­րա­դի­տորդ­նե­րին բե­րել են Հա­յաս­տան, որ ի՞նչ, ո՞րն է նրանց ֆունկ­ցիան, որ կոնկ­րետ ի­րա­վի­ճա­կում գո­նե մի «դե­ժուր­նի» հայ­տա­րա­րութ­յուն ան­գամ չա­րե­ցին: Միայն հա­յաս­տան­յան սահ­ման­նե­րին նստելն ու լրտե­սե՞լն է նրանց գոր­ծը: Կամ մի­գու­ցե ՀՀ ԱԳՆ-ն կա­սի՞, թե այդ ինչ­պե՞ս է լի­նում, որ ՀԱՊԿ-ի դեմ մի ամ­բողջ դե­մարշ են սար­քել, այս կ­րա­կոց­նե­րի ֆո­նին Ա­լենն է դա ա­ռաջ տա­նում, թե չի պատ­րաստ­վում մաս­նակ­ցել դեկ­տեմ­բե­րի 19-ին նա­խա­տես­ված ՀԱՊԿ-ի հեր­թա­կան մի­ջո­ցառ­մա­նը, ու դրա­նից հե­տո եվ­րո­պա­ցի­նե­րի նման ան­հաս­կա­նա­լի եւ ընդգծ­ված կողմ­նա­պա­հա­կան վե­րա­բեր­մուն­քի դեպ­քում ծպտուն ան­գամ չկա:

Ի­հար­կե, այս ա­մե­նը հեր­թա­կան ան­գամ նույն բանն է փաս­տում: Որ ՀԱՊԿ-ին մեր­ժե­լը եւ եվ­րո­պա­ցի­նե­րի գիր­կը նետ­վե­լը զուտ աշ­խար­հա­քա­ղա­քա­կան վեկ­տոր փո­խե­լու հարց է, եւ մնա­ցած ա­մեն ին­չը, այդ թվում՝ ՀԱՊԿ-ի հետ ար­հես­տա­կան վեճ սար­քելն ու դա­շին­քին հա­յաս­տան­յան սահ­ման­ներ չթող­նելն այդ կողմ­նո­րո­շու­մից բխող սո­վո­րա­կան խա­ղեր է: Դա մի­գու­ցե ար­դա­րաց­ված լի­ներ, ե­թե նույն Ա­րեւ­մու­տքից գո­նե նվա­զա­գույն օ­գուտ Հա­յաս­տա­նը ստա­նար: Մինչ­դեռ փաստն այն է, որ եվ­րա­չի­նով­նի­կութ­յու­նից եւ եվ­րա­դի­տորդ­նե­րից ան­գամ սահ­մա­նա­յին սպա­նութ­յուն­նե­րի դեպ­քում «քոռ կո­պե­կի» օ­գուտ ան­գամ չենք տես­նում:

ՄԻՐԶՈՅԱՆԻ ԽՂՃՈՒԿ ՌԵԱԿՑԻԱՆ

Ա­զե­րիա­կան սպա­նութ­յա­նը տրված Միր­զո­յան Ա­րա­րա­տի «կան­տո­րա­յի» պա­տաս­խա­նը եւս ո­րո­շա­կի մտո­րում­նե­րի տե­ղիք տա­լիս է: «Սահ­մա­նին նման սադ­րանք­ներ ի­րա­կա­նաց­նե­լով, ինչ­պես նաեւ տար­բեր մի­ջազ­գա­յին դե­րա­կա­տար­նե­րի՝ բա­նակ­ցութ­յուն­նե­րը շա­րու­նա­կե­լու ա­ռա­ջարկ­նե­րը շա­րու­նա­կա­բար մեր­ժե­լով՝ ադր­բե­ջա­նա­կան կող­մը փոր­ձում է ձգձգել խա­ղա­ղութ­յան գոր­ծըն­թա­ցը եւ այն մտցնել փա­կու­ղի…»,- աս­ված է ՀՀ ԱԳՆ-ի հայ­տա­րա­րութ­յան մեջ:

Ու տես­նես ի՞նչ նկա­տի ու­նի Ա­րոն՝ խո­սե­լով «տար­բեր մի­ջազ­գա­յին դե­րա­կա­տար­նե­րի» մա­սին: Հա­նուն ար­դա­րութ­յան նշենք՝ այս պա­հին Ա­լիե­ւը մեր­ժել եւ մեր­ժում է միայն ա­րեւմտ­յան հար­թա­կում բա­նակ­ցե­լու ա­ռա­ջար­կը: Փո­խա­րե­նը, Նի­կո­լը բա­ցա­հայտ չմեր­ժե­լով, չի գնում ռու­սա­կան հար­թա­կում բա­նակ­ցե­լու: Ընդ ո­րում, Նի­կո­լը չի գնում մեկ հայտ­նի պատ­ճա­ռով, որ չկա­տա­րի իր իսկ ստո­րագ­րութ­յամբ ստանձ­նած պար­տա­վո­րութ­յու­նը՝ կապ­ված կո­մու­նի­կա­ցիա­նե­րի գոր­ծարկ­ման դեպ­քում անվ­տան­գութ­յան ա­պա­հով­ման հետ: Ա­վե­լին, Միր­զո­յան Ա­րա­րա­տը հրա­ժար­վում է հաս­տա­տել կամ հեր­քել՝ Նի­կո­լի այդ ստո­րագ­րութ­յու­նը Հա­յաս­տանն ու­ժի մեջ հա­մա­րո՞ւմ է, թե՝ ոչ:

Իսկ ա­հա Ադր­բե­ջա­նը շա­րու­նա­կում է խո­սել մոս­կով­յան հար­թա­կի մա­սին, ո­րի հեր­թա­կան հաս­տա­տու­մը դար­ձավ ե­րեկ Մոսկ­վա­յում կա­յա­ցած Լավ­րով-­Բայ­րա­մով հան­դի­պու­մը: Ըստ ՌԴ ԱԳՆ-ի. «Տա­րա­ծաշր­ջա­նա­յին հար­ցե­րի քննարկ­ման հա­մա­տեքս­տում հաս­տատ­վել է 2020-2022 թվա­կան­նե­րի հա­մար ա­մե­նա­բարձր մա­կար­դա­կով ե­ռա­կողմ պայ­մա­նա­վոր­վա­ծութ­յուն­նե­րի հի­ման վրա Ադր­բե­ջա­նի եւ Հա­յաս­տա­նի մի­ջեւ հա­րա­բե­րութ­յուն­նե­րի կար­գա­վոր­մանն ուղղ­ված ջան­քե­րի ա­վե­լաց­ման անհ­րա­ժեշ­տութ­յու­նը»: Եվ, կրկնենք, որ Պու­տին-Ա­լիեւ-­Փա­շին­յան ձե­ւա­չա­փով կա­յա­ցած այդ պայ­մա­նա­վոր­վա­ծութ­յուն­նե­րի դեռ չկա­տար­ված ա­ռանց­քա­յին դրույթ­նե­րից մեկն էլ կո­մու­նի­կա­ցիա­նե­րի վե­րա­գոր­ծարկ­ման հարցն է, ո­րը լռվել-մնա­ցել է ռու­սա­կան վե­րահս­կո­ղութ­յան հայտ­նի դրույ­թի պատ­ճա­ռով:

Այս­պի­սով, որ բա­նակ­ցա­յին գոր­ծըն­թա­ցը կանգ­նել է ա­մե­րի­կա­ցի­նե­րի մի­ջամ­տութ­յամբ, որ­պես­զի վե­րա­կանգն­վող կո­մու­նի­կա­ցիա­նե­րի եւ դրա­նով տա­րա­ծաշր­ջա­նի աշ­խար­հա­քա­ղա­քա­կան վե­րահս­կո­ղութ­յու­նը չթող­նեն ռուս­նե­րին, հայտ­նի պատ­մութ­յուն է: Ն­կա­տենք, որ այս օ­րե­րին էլ Վա­շինգ­տո­նում է ԱԽՔ Ար­մեն Գ­րի­գոր­յա­նը, Ս­պի­տակ տա­նը հան­դի­պել է ԱՄՆ նա­խա­գա­հի Ազ­գա­յին անվ­տան­գութ­յան հար­ցե­րով խորհր­դա­կան Ջեյք Սա­լի­վա­նի հետ, քննար­կել են. «Անվ­տան­գա­յին եւ տնտե­սութ­յան ո­լորտ­նե­րի երկ­կողմ հե­տաքրք­րութ­յուն ներ­կա­յաց­նող հար­ցեր՝ բարձր գնա­հա­տե­լով ՀՀ-ԱՄՆ երկ­կողմ հա­րա­բե­րութ­յուն­նե­րի կա­յուն զար­գաց­ման դի­նա­մի­կան»: Կարճ ա­սած, նույն ճնշում­ներն ԱՄՆ-ից գա­լիս են: Բայց ամ­բողջ խնդիրը Նի­կո­լի հա­մար այն է, որ լու­ծում­ները տե­սա­նե­լի չեն: Այ­սինքն, ինչ­քան էլ Սա­լի­վա­նը խո­սի «ՀՀ-ԱՄՆ երկ­կողմ հա­րա­բե­րութ­յուն­նե­րի կա­յուն զար­գաց­ման դի­նա­մի­կա­յից», ե­թե չի կա­րո­ղա­նում այդ ուղ­ղութ­յամբ տա­նել նաեւ Ա­լիե­ւին, ընդ­հա­կա­ռա­կը, նա գնում է Ա­րեւ­մուտ­քին մեր­ժե­լը հաս­տա­տող կրա­կոց­նե­րի, պարզ է, որ ոչ մի «կա­յուն զար­գա­ցում» էլ չի լի­նե­լու: Մ­նա­ցա­ծը Նի­կո­լի ո­րո­շե­լիքն է, ով նաեւ պետք է հաշ­վի առ­նի, որ սահ­մա­նա­յին հեր­թա­կան սպա­նութ­յա­ն հետ կապ­ված Եվ­րո­պան «գցո­ղա­կան» ռեակ­ցիա­յով եւս մեկ ան­գամ ցույց տվեց, որ ի զո­րու չէ հար­ցեր լու­ծել:

ՔԵՐՈԲ ՍԱՐԳՍՅԱՆ