ԻՆՉԻՑ Է ԱՅԴՔԱՆ ՎԱԽԵՑԱԾ ՉՆԱԽԱԳԱՀ ԽԱՉԱՏՈՒՐՅԱՆԸ

Երբ ա­ռա­վոտ­յան տե­ղե­կա­ցանք, որ «դե­կո­րա­տիվ» նա­խա­գահ Վա­հագն Խա­չա­տուր­յանն այլևս զրա­հա­պատ ավ­տո­մե­քե­նա­յով է շրջում, մի պահ դա ծի­ծա­ղե­լի թվաց: Լավ, ո՞ւմ է նա պետք, ո՛չ բնութ­յանն է պետք, ո՛չ մարդ­կութ­յա­նը, չգի­տես` մե­խի գլո՞ւխ է, թե՞ նի­կո­լի գլուխ, ո­չինչ չո­րո­շող ձրիա­կեր է` ա­մեն ին­չին ան­հա­ղորդ: Բայց... հե­տո հնչեց նրա ար­ցա­խու­րա­ցութ­յու­նը:

ԱՐԴՅՈ՞Ք ՉՆԱԽԱԳԱՀԸ ՎՏԱՆԳ Է ԶԳՈՒՄ

­Լե­գի­տիմ ըն­թա­ցա­կար­գով (այն էլ` բրի­տա­նա­կան քա­ղա­քա­ցիութ­յան կաս­կա­ծան­քով) ընտր­ված վեր­ջին նա­խա­գա­հը Ար­մեն Սարգս­յանն էր: Իսկ Վա­հագն Խա­չա­տուր­յա­նը սոսկ ՔՊ­-ա­կան խուն­տա­յի դրա­ծո էր, սա­կայն նա վերջ­նա­կա­նա­պես ոչն­չաց­րեց ՀՀ նա­խա­գա­հի ինս­տի­տու­տը, երբ հրա­պա­րա­կավ ար­տա­բե­րեց ար­ցա­խու­րա­ցութ­յան բա­նաձ­ևը. «­Հա­յաս­տա­նի Հան­րա­պե­տութ­յուն կա, Հա­յաս­տա­նի պե­տա­կան ինս­տի­տուտ­նե­րը գոր­ծում են: Ի՞նչ ֆուն­կի­ցա պի­տի ի­րա­կա­նաց­նեն Ար­ցա­խի ինս­տի­տուտ­նե­րը: Ար­ցա­խա­հա­յութ­յան ի­րա­վունք­նե­րը Հա­յաս­տա­նի Հան­րա­պե­տութ­յու­նը պաշտ­պա­նում է»: Վա­հագն Խա­չա­տուր­յա­նը նաև կրկնեց այն կեղ­ծի­քը, որ Հա­յաս­տա­նի Հան­րա­պե­տութ­յու­նը Ար­ցա­խը Ադր­բե­ջա­նի մաս ճա­նա­չել է դեռ 1991 թվա­կա­նին:

­Դե, Հո­վիկ Ա­ղա­զար­յա­նի պես «ու­սա­պարկն» էլ է նույն բանն ա­սում, մյուս ՔՊ­–ա­կան ման­դա­տա­վոր­ներն էլ, սա­կայն նրանց զրա­հա­պատ ավ­տո­մե­քե­նա տվող չկա: Սոսկ այդ ու­րաց­ման բա­նաձ­ևի հա­մար չնա­խա­գա­հին դժվար թե հնա­րա­վոր ա­վե­լի մեծ վտանգ սպառ­նա, քան շար­քա­յին կո­ճակ­սեղ­միչ ՔՊ­-ա­կան­նե­րին, և հարց է ծա­գում` այ­նո­ւա­մե­նայ­նիվ, ին­չո՞ւ տրա­մադր­վեց զրա­հա­պատ ավ­տո­մե­քե­նա: Ուս­տի ա­վե­լորդ չէ հի­շել նրա գոր­ծա­ռույ­թը` վեր­ջում իր ստո­րագ­րութ­յամբ «վա­վե­րաց­նել» ցան­կա­ցած ի­րա­վա­կան բնույ­թի թուղթ, այդ թվում` մի­ջազ­գա­յին: Հետ­ևա­բար, հարց է ծա­գում` այդ ի՞նչ հրե­շա­վոր դա­վա­ճա­նա­կան թուղթ է նա ստո­րագ­րե­լու ա­ռա­ջի­կա­յում, որ նրան ա­տե­լու են նույն­քան, կամ գրե­թե նույն­քան, որ­քան կա­պի­տուլ­յան­տին, ո­րը սրըն­թա­ցո­րեն շտա­պում է դե­պի կրկնա­կա­պի­տուլ­յան­տի «դափ­նի­նե­րը»: Արդ­յո՞ք այն, ինչ պատ­րաստ­վում է ստո­րագ­րել այս խուն­տան, ա­վե­լի ա­հա­վոր չէ, քան Էր­դո­ղա­նի ու Ա­լի­ևի վերջ­նագ­րե­րը` միա­սին վերց­ված...

«Ինչ սար­սա­փե­լի դա­րաշր­ջան է, երբ հի­մար­նե­րը կա­ռա­վա­րում են կույ­րե­րին»,– դա­րեր ա­ռաջ ա­սել էր Շեքս­պի­րը: Կար­ծես հենց այ­սօր ա­սած լի­ներ:

ՆԻԿՈԼԱԿԱՆ ՄԱՏՆՈՑԱԽԱՂԻ ՎԵՐԱԿԱՑՈՒՆԵՐԸ

ԱՊՀ, ՀԱՊԿ, ԵԱՏՄ, հետ­խորհր­դա­յին այլ ինս­տի­տուտ­ներ` դրանց հար­ցում Նի­կո­լը վար­վում է ճիշտ ու ճիշտ գե­ղի մատ­նոց ֆռաց­նո­ղի պես: Ս­պին–­դիկ­տա­տու­րա, կամ ֆռռաց­նո­վի բռնա­պե­տութ­յուն, կամ խա­բե­լա­պե­տութ­յուն` հենց այն­պես չէ աս­ված: Դա վե­րա­բե­րում է ոչ միայն ՀՀ քա­ղա­քա­ցի­նե­րին և հա­յե­րին ի Հա­յաս­տան և­ ի սփյուռս աշ­խար­հի, այլև ար­տա­քին աշ­խար­հին, այդ թվում գոր­ծըն­կեր­նե­րին և դաշ­նա­կից­նե­րին: Գե­ղի մատ­նո­ցա­խա­ղի մա­կար­դա­կի, ման­րիկ ու վա­նող, և՛ դաշ­նա­կից­նե­րի, և՛ թշնա­մի­նե­րի նող­կան­քը շար­ժող: Ար­տա­քին հա­րա­բե­րութ­յուն­նե­րում մատ­նոց ֆռռաց­նե­լը վաղ թե ուշ վատ է ա­րարտ­վում, պար­զա­պես կա­պի­տուլ­յան­տը հույս ու­նի, որ «ջառ­մեն» կքա­շի ոչ թե ին­քը, այլ քա­ղա­քա­ցի­նե­րը և­ եր­կի­րը:

Այդ մթնո­լոր­տում ՀՀ եր­րորդ նա­խա­գահ Սերժ Սարգս­յանն իր ճե­պազ­րույ­ցին հի­շեց­րեց, թե ինչ­պի­սին է լի­նում ազ­նիվ խա­ղը դաշ­նա­կից­նե­րի հետ. «ՀԱՊԿ­-ը մեր գոր­ծըն­կե­րը չէ, դաշ­նա­կիցն է, իսկ դաշ­նա­կից­նե­րի հետ պետք է աշ­խա­տել և­ աշ­խա­տել ու­ղե­ղով, ոչ թե միայն լեզ­վով։ Ե­թե ու­ղեղ չու­նես, ա­պա չես կա­րող ու­նե­նալ այն արդ­յունքը, ինչ­-որ ակն­կա­լում ես։ Դաշ­նա­կի­ցը նրա հա­մար չէ, որ քո փո­խա­րեն կռվի։ Դաշ­նա­կի­ցը նրա հա­մար է, որ հնա­րա­վո­րութ­յուն­նե­րի սահ­ման­նե­րում քեզ օ­ժան­դա­կի։ Դա միա­կող­մա­նի չի կա­րող լի­նել, դու էլ պետք է անհ­րա­ժեշ­տութ­յան դեպ­քում՝ օ­ժան­դա­կես, ե­թե ոչ զեն­քով, ա­պա տար­բեր տե­ղեր քվեար­կութ­յամբ, վե­րա­բեր­մուն­քով»: Մինչև 2018-ը հենց այդ­պի­սին էին հա­րա­բե­րութ­յուն­նե­րը, իսկ ակյսօր երկ­րի պաշ­տո­նա­թող ղե­կա­վա­րը հար­կադր­ված է տար­րա­կան բա­նե­րը հի­շեց­նել. «Երբ դաշ­նա­կիցն ա­ռա­ջար­կում է, ու դու ա­սում ես՝ ոչ, ի՞նչ ա­նի դաշ­նա­կի­ցը, գա՞ խնդրի։ ...­Բա ին­չո՞ւ էր 30 տա­րի այդ դաշ­նա­կիցն իր պար­տա­կա­նութ­յուն­նե­րը կա­տա­րում, ո­րով­հետև մենք աշ­խա­տե­լու ձևը գի­տեինք, մենք հա­մա­րում էինք ի­րա­կան դաշ­նա­կից»։

Ի դեպ, կա­պի­տուլ­յան­տի` ՀԱՊԿ­-ի և ԵԱՏՄ­-ի շուրջ մատ­նո­ցա­խա­ղե­րից նող­կում են և Հա­յաս­տա­նի ռեալ արևմ­տա­մետ­նե­րը: Սա­կայն Նի­կո­լի մատ­նո­ցա­խա­ղում կան կար­ևոր դե­րա­կա­տար­ներ, ո­րոնք մի տե­սակ թե­րագ­նա­հատ­ված են, թեև վե­րա­կա­ցո­ւի և պար­տա­կո­ղի կար­ևոր և­ ազ­դե­ցիկ դեր ու­նեն: Խոս­քը Անդ­րա­նիկ Քո­չար­յան – Սամ­վել Բա­բա­յան «քաղցր» զույ­գի մա­սին է: Ա­ռա­ջի­նը գործ­նա­կա­նում ստվե­րից ուղ­ղոր­դում է ամ­բողջ ու­ժա­յին ո­լոր­տը, այդ թվում և մատ­նո­ցա­խա­ղե­րը ՀԱՊԿ­-ի հետ ու ռու­սա­կան սպա­ռա­զի­նութ­յու­նից աս­տի­ճա­նա­բար հրա­ժար­վե­լու գոր­ծըն­թա­ցը: Երկ­րոր­դը` խայ­տա­ռակ չհե­րոս Ի­ժոն, ով հա­վակ­նում է Է­ռա­տո­յի մի­ջո­ցով դառ­նալ ՊՆ, ա­ռանց­քա­յին դե­րա­կա­տար էր 2020-ի մի­տում­նա­վոր պար­տութ­յու­նում, իսկ այ­սօր ստանձ­նել է Նի­կո­լի փե­տուր­նե­րը դա­վա­ճա­նութ­յու­նից մաք­րո­ղի և դա­վա­ճա­նութ­յան բե­ռը գե­նե­րա­լի­տե­տի և Ար­ցա­խի է­լի­տա­յի մի մա­սի ու­սե­րին դնե­լու գար­շա­հոտ գոր­ծը: Հենց այդ պատ­ճա­ռով նա մտեր­մա­ցել է Ան­դո­նի հետ և վեր­ջի­նիս հանձ­նա­ժո­ղո­վում «եր­գում» է ինչ­–որ պետք է և­ ում վրա պետք է: 

Ս­յա­մոն իս­կա­պես ազ­գա­դավ հաղ­թար­շավ է ի­րա­կա­նաց­նում Հա­յաս­տա­նում՝ թի­կուն­քին զգա­լով Նի­կո­լի թուր­քա­կան ու­ժը: Եվ օ­րի­նա­չափ էր «զրա­հա­վոր­ված» ար­ցա­խու­րաց Վա­հագն Խա­չա­տուր­յա­նի՝ իր հայ­տա­րա­րութ­յամբ Ի­ժո­յի հո­վա­նա­վոր­նե­րի ցանկ մուտք գոր­ծե­լը: Ճիշտ է, Ի­ժոն նրան վե­րից վար է նա­յում, սա­կայն հի­մա «քաղցր զույ­գը» դա­ռավ «քաղցր եռ­յակ»: Հա, չմո­ռա­նանք և­ անց­յա­լը` 1998–ին Լ­ևոն Տեր-Պետ­րոս­յա­նի հե­ռա­ցու­մից հե­տո նույն Վա­հագն Խա­չա­տուր­յա­նը (այն ժա­մա­նակ Խա­չատր­յան էր) հա­ճախ զրույց­ներ էր վա­րում «ղա­րա­բաղ­յան կլա­նի» մա­սին: Հին ար­ցա­խատ­յաց­նե­րից է, ով «տազ էր ա­րել», բայց հի­մա դրսևոր­վում է: Տո սրանց նույ­նիսկ դժոխ­քը դժվար ըն­դու­նի:

ՀՈՎՀԱՆՆԵՍ ԳԱԼԱՋՅԱՆ