Եկել է «լափված» վարկերը հետ տալու ժամանակը

­Հեր­թա­կան աշ­խար­հա­ցունց հայ­տա­րա­րութ­յամբ հան­դես ե­կավ է­կո­նո­մի­կա­յի նա­խա­րա­րի ա­թո­ռը զբա­ղեց­նող Վա­հան Քե­րոբ­յա­նը։ Ըստ նրա` այս տար­վա տվյալ­նե­րով` ա­մե­նա­խո­շոր ներդ­րողն ա­ռա­ջին ան­գամ դար­ձել է ԱՄԷ-ն՝ ա­ռաջ անց­նե­լով Ռու­սաս­տա­նից։ Նաեւ, որ Հա­յաս­տա­նը ԵԱՏՄ-ում ՀՆԱ ցու­ցա­նի­շով ա­ռաջ է անց­նում Բե­լա­ռու­սից եւ կզի­ջի միայն Ռու­սաս­տա­նին եւ Ղա­զախս­տա­նին։ Հաս­կա­ցա՞ք. Ադր­բե­ջա­նին վա­ղուց ենք տվե­լ ան­ցել: «ԱՄՀ տվյալ­նե­րով՝ մենք տա­րին կփա­կենք 8 200 դո­լար ցու­ցա­նի­շով բնակ­չութ­յան մեկ շնչի հաշ­վով։ Դա կրկնա­կի ա­վե­լի է, քան 2020թ.։ Հա­յաս­տա­նը գրան­ցել է աշ­խար­հում տնտե­սա­կան ա­ճի ա­մե­նա­բարձր ցու­ցա­նիշ­նե­րից մե­կը։ Ա­ռա­ջին ե­րեք ա­միս­նե­րի տվյալ­նե­րով՝ ներդ­րում­նե­րի ծա­վալն ա­վե­լա­ցել է 27 տո­կո­սով ան­ցած տար­վա հա­մե­մատ»,- նշեց Քե­րոբ­յա­նը։

­Կա­ռա­վա­րութ­յու­նը ձգտում է ՀՆԱ-ի հան­դեպ ներդ­րում­նե­րի հա­րա­բե­րակ­ցութ­յու­նը հասց­նել 25 տո­կո­սի։ «Վեր­ջին տվյալ­նե­րով՝ այդ թի­վը հա­սել է 23 տո­կո­սի։ Մենք այդ ցու­ցա­նի­շին կհաս­նենք նա­խանշ­վա­ծից ա­վե­լի շուտ»,- հուզ­մուն­քը հա­զիվ զսպե­լով` ա­վար­տեց նա:

­Միայն թե Քե­րոբ­յա­նը մեկ պարզ հար­ցի պա­տաս­խան է շրջան­ցում. ե­թե մի պահ ըն­դու­նենք, որ այս չքնաղ վի­ճա­կին ենք հա­սել, դրա­նից Քե­րոբ­յա­նին ի՞նչ: Ն­րա ղե­կա­վա­րած ո­լոր­տում ոչ միայն ո­րե­ւէ աճ չկա, այլ այս տար­վա հուն­վար-սեպ­տեմ­բե­րի դրութ­յամբ 0,6 տո­կոս ան­կում կա: Գ­յու­ղատն­տե­սութ­յու­նում էլ ներ­կա­յաց­վում է 1,7 տո­կոս աճ: Այ­սինքն, Քե­րոբ­յա­նի նկա­րագ­րած թվե­րը լուրջ ըն­դու­նե­լու դեպ­քում պետք է ֆիք­սենք, որ մնա­ցած բո­լոր ո­լորտ­նե­րում հսկա­յա­կան ա­ճեր կան, ո­րոնք գա­լիս, կոմ­պեն­սաց­նում են Քե­րոբ­յա­նի ղե­կա­վա­րած ո­լորտ­նե­րի խայ­տա­ռակ վի­ճա­կը: Այ­սինքն, որ Քե­րոբ­յա­նը կա­ռա­վա­րութ­յան վատ­թա­րա­գույն ան­դամն է, ո­րին օր ա­ռաջ պետք է վռնդել:

Կրկ­նենք, սա այն դեպ­քում, ե­թե մի պահ Քե­րոբ­յա­նի ա­սած թվե­րը լուրջ ըն­դու­նենք, եւ ոչ թե սո­վո­րա­կան խայ­տա­ռակ մա­նի­պուլ­յա­ցիա: Ու քա­նի որ մա­նի­պու­լյա­ցիա­յի տար­բե­րակն ա­վե­լի հա­վա­նա­կան է, Քե­րոբ­յա­նը կա­րող է հան­գիստ շունչ քա­շել. նա մյուս բո­լո­րին հա­վա­սար վատ նա­խա­րար է, եւ ե­թե հե­ռաց­նե­լու խնդիր լի­նի, նրան պետք է վռնդել բո­լո­րի հետ միա­սին:

Ա­մեն դեպ­քում, մար­դը թիվ է ա­սում, ու­նենք ներդ­րում­նե­րի ճո­խա­գո­ւյն աճ: Ու­րեմն, պետք է հաս­կա­նալ, թե այդ ո՞ր ուղ­ղութ­յու­ններ են հո­սում ռուս­նե­րին էլ գե­րա­զան­ցած ա­րա­բա­կան ներդ­րում­նե­րը: Հի­շեց­նենք, արդ­յու­նա­բե­րութ­յու­նում եւ գյու­ղատն­տե­սութ­յու­նում խայ­տա­ռակ վի­ճակ է, ու­րեմն` այդ­տեղ չէ, որ գնա­ցել են 27 տո­կո­սով ա­վե­լա­ցած ներդ­րում­նե­րը: Աճ կա շի­նա­րա­րութ­յու­նում, եւ Քե­րոբ­յանն ակ­նար­կում է, թե այդ­տե՞ղ են ա­րաբ­նե­րը փող ներդ­րել: Իսկ այս դեպ­քում ին­չո՞ւ են ա­րաբ­նե­րը ո­րո­շել խառն­վել ո­չինչ չխոս­տա­ցող հա­յաս­տան­յան շի­նա­րա­րութ­յա­նը: Թե՞ Քե­րոբ­յանն ա­նուղ­ղա­կիո­րեն ու­զում է ստի­պել հա­վա­տալ այն բամ­բա­սանք­նե­րին, որ ոչ թե ա­րաբ­նե­րը, այլ նրանց մի­ջո­ցով Ա­լիեւն է Հա­յաս­տա­նի շի­նա­րա­րութ­յու­նում փող դնում:

Ա­մեն դեպ­քում, թե ի­րա­կա­նում ինչ ճո­խա­գույն ա­ճեր ու­նենք, այդ թվում, որ Հա­յաս­տա­նի ա­մեն քա­ղա­քա­ցու ՀՆԱ-ի հաշ­վին 8200 դո­լար է հաս­նում, ան­գամ դա չէ մեր տնտեութ­յան ի­րա­կան պատ­կե­րը: Կան շատ ա­վե­լի պարզ թվեր, ո­րոնք շատ ա­վե­լի պարզ ի­րո­ղութ­յուն­ներ են ար­ձա­նագ­րում: Այդ թվում, որ այս տար­վա դեկ­տեմ­բե­րի վեր­ջի 10.6 մի­լիարդ դրա­մի դի­մաց, ՀՀ պե­տա­կան պարտ­քը սեպ­տեմ­բե­րի` եր­րորդ ե­ռամս­յա­կի վեր­ջին հա­սել է մոտ 11.4 մի­լիար­դի: Այ­սինքն` այս տեմ­պե­րով տա­րե­վեր­ջին հաս­տատ 1 մի­լիարդ ա­ճի շե­մը կանց­նենք: Այն դեպ­քում, երբ Նի­կո­լը վար­չա­պե­տա­կան ա­թո­ռը ստանձ­նել է մոտ 6,7 մի­լիարդ պե­տա­կան պարտ­քով: Այ­սինքն` այս տար­վա մի­լիար­դա­նոց ա­ճը նոր բան չէ. Նի­կոլն իր իշ­խա­նութ­յան ըն­թաց­քում ա­մեն տա­րի է մո­տա­վո­րա­պես այդ­քան պարտք  բար­դել ժո­ղովր­դի վրա:

Ընդ ո­րում, երբ հի­մա ա­մեն մի ամբ­իո­նից աղմ­կում են, թե վտան­գա­վոր չէ, բան չկա, փաստն այն է, որ մինչ իշ­խա­նութ­յան գա­լը Նի­կոլն էր հա­կա­ռա­կը բղա­վում, ­թե` այս ուր ենք հա­սել, Հա­յաս­տա­նի ա­մեն բնա­կիչ այս­քան-այս­քան պարտ­քի բեռ ու­նի: Ու­րեմն, Նի­կո­լի մոտ կրկնա­պատ­կած պե­տա­կան պարտ­քը բա­ժա­նենք Հա­յաս­տա­նի ա­մեն մի քա­ղա­քա­ցու, եւ այդ դեպ­քում միայն կտես­նենք, թե Քե­րոբ­յա­նի այդ­քան գո­վեր­գած ՀՆԱ-ից ի՞նչ կմնա:

­Սա էլ ա­մե­նա­սար­սա­փե­լին չէ: Հա­յաս­տա­նը պարտք է, պետք է վե­րա­դարձ­նի` տո­կոս­նե­րով հան­դերձ. ան­կախ եր­կիր ենք, բա ի՞նչ պետք է ա­նենք: Եվ ա­հա, ըստ վճար­ման ժա­մա­նա­կա­ցույ­ցի (տե՛ս գ­րա­ֆի­կը), ար­դեն գա­լիք տա­րի Հա­յաս­տա­նը պետք է վճա­րի մոտ 1,6 մի­լիարդ դո­լար, մեկ տա­րուց` մոտ 1,8: Հե­տո մի քիչ նվա­զում է, սա­կայն տա­րե­կան վճա­րում­նե­րը մնում են շատ բարձր` 1,3 մի­լիարդ, հե­տո` 1,1, ա­պա 1 մի­լիարդ, նո­րից շատ բարձր` 1,5 մի­լիարդ, 1,8 մի­լիարդ: Ու փոր­ձենք այս թվե­րը հա­մե­մա­տել Հա­յաս­տա­նի ե­կա­մուտ­նե­րի հետ, ո­րոն­ցով իշ­խա­նութ­յուն­ներն այդ­քան ու­րա­խա­նում են:

­Կա­րո՞ղ են պարտ­քը տալ. ե­թե եր­կիրն անց­նի կի­սա­սո­ված վի­ճա­կի, մի­գու­ցե: Բայց հաշ­վի առ­նե­լով ներ­կա պարտ­քա­յին թռիչք­նե­րը, կա­րե­լի է հաս­կա­նալ, որ այդ կի­սա­սո­ված վի­ճակն էլ չի օգ­նի: Կարճ ա­սած, ուր­վագծ­վում է պե­տա­կան սնան­կա­ցում: Նի­կոլն այդ ժա­մա­նակ հա­զիվ թե պաշ­տո­նին լի­նի, Քե­րոբ­յա­նը, են­թադ­րում ենք, կբնակ­վի նրա հա­րե­ւան խցում: Բայց դա էլ բան չի փո­խում. Ով էլ գա` նրանց փո­խա­րի­նե­լու, բախ­վե­լու է այս մա­հա­ցու վի­ճա­կին:

Ա­մե­նա­վատն այն է, որ ի­րա­կա­նում այդ հսկա­յա­ծա­վալ վար­կե­րից ժո­ղո­վուր­դը քոռ կո­պեկ էլ չի տե­սել, բայց պետք է վճա­րի:

Ս. ԱԲՐԱՄՅԱՆ