Ինչ քայլերի կդիմեն Մոսկվան եւ Թեհրանը

Այս­պի­սով, Հա­յաս­տա­նում նոր պա­տե­րազ­մի հար­ցը ե­ղել եւ մնում է կախ­ված այս ռազ­մա­վա­րա­կան նշա­նա­կութ­յան շա­հե­րից, ո­րոնք ու­նեն Ռու­սաս­տանն ու Ի­րանն այս հատ­վա­ծում (Տե´ս նաեւ https://iravunk.com/?p=264461&l=am)ի/ՆՉ ՔԱՅԼԵՐԻ ԿԴԻՄԵՆ: Կ­փակ­վի՞ Սյու­նի­քը, դա լրջա­գույն խնդիր է Մոսկ­վա­յի եւ Թեհ­րա­նի հա­մար, հաշ­վի առ­նե­լով նաեւ, որ չկա ե­րաշ­խիք, որ ժա­մա­նա­կա­վոր այդ հատ­վա­ծը տա­լով, նրանք հե­տո կկա­րո­ղա­նան վե­րա­դառ­նալ:

­Մոսկ­վա­յի ռեակ­ցիան այս պա­հին դեռ մնում է քիչ տե­սա­նե­լի: Սա­կայն ո­րոշ դե­տալ­ներ նկա­տե­լի են: Այն, որ ռու­սա­կան օգ­նութ­յունն ա­րա­գո­րեն Ադր­բե­ջա­նի տա­րած­քով շարժ­վեց դե­պի Ար­ցախ, խո­սում է, որ նախ­նա­կան պայ­մա­նա­վոր­վա­ծութ­յուն­ներ ե­ղել են: Բայց ա­հա, ըստ հայտ­նի տվյալ­նե­րի, բե­ռը գո­նե ե­րեկ­վա դրութ­յամբ լռվել-մ­նա­ցել էր Ադր­բե­ջա­նի ինչ­-որ կե­տում, եւ դա ոչ թե Ար­ցա­խի մեղ­քով է, այլ` ակն­հայ­տո­րեն Բաք­վի: Չ­նա­յած, ե­թե այդ նա­խա­ձեռ­նութ­յան ձա­խող­ման մա­սին դեռ չի հայ­տա­րար­վում, ա­պա դա նշա­նա­կում է, որ կու­լի­սա­յին ակ­տիվ բա­նակ­ցութ­յուն­ներ ըն­թա­նում են, եւ դրանք, թե­րեւս, կախ­ված են նույն պարզ հար­ցից՝ պատ­րա՞ստ է Բա­քուն բա­ցա­հայտ առ­ճա­կատ­ման մեջ մտնել Մոսկ­վա­յի հետ: Ընդ ո­րում, այս ֆո­նին կան նաե­ւ խո­սակ­ցութ­յուն­ներ, ո­րոնք, ի դեպ, ա­ռա­ջի­նը շրջա­նա­ռութ­յան մեջ դրե­ցին ի­րա­նա­կան աղբ­յուր­նե­րը, որ ռու­սա­կան հա­տուկ նշա­նա­կութ­յան զգա­լի ու­ժեր, այլ տար­բե­րա­կով՝ Նի­կո­լի կող­մից այդ­քան գնա­հատ­ված «Վագ­նե­րի» 10-12 հա­զա­րա­նոց ստո­րա­բա­ժա­նում մտել է Հա­յաս­տան: Վեր­ջա­պես չմո­ռա­նանք, որ թեեւ Նի­կոլն այս օ­րե­րին դեռ Մոսկ­վա չի զան­գա­հա­րել, իսկ նրա ո­րոշ թի­մա­կից­ներ, այդ թվում՝ ԱԺ­–ում բազ­մած­նե­րը դեռ շա­րու­նա­կում են հա­կա­ռու­սա­կան քա­րոզ­նե­րը, սա­կայն Մոսկ­վա­յից ե­կած բո­լոր ազ­դակ­նե­րի ներ­քո կա­րող է նաեւ նո­րից 180 աս­տի­ճա­նա­նոց «սալ­դո տալ»:

Ա­ռա­վել եւս, երբ կան նաեւ Ի­րա­նից ե­կող շատ ա­վե­լի հզոր ազ­դակ­նե­րը: Այն, որ Ի­րա­նը չհա­պա­ղեց հայ­տա­րա­րել, որ ցան­կա­ցած ի­րա­վի­ճա­կում Սյու­նի­քի հետ կապ­ված իր «կար­միր գի­ծը» պահ­պան­վում է՝ հաս­կաց­նել տա­լով, որ ե­թե պետք լի­նի, զորք էլ կգոր­ծադ­րի, ինչ­պես Ա­լիե­ւը, այն­պես էլ՝ Նի­կո­լը հա­զիվ թե ի­րենց հաշ­վարկ­նե­րից հա­նեն: Թե­րեւս հաշ­վի առ­նե­լով նաեւ, որ ան­գամ շրջա­նա­ռութ­յան մեջ դրվեց ա­վե­լի շատ ֆեյ­քի նման­վող եւ ե­րե­ւի ռեակ­ցիա ստու­գե­լուն ուղղ­ված՝ Հա­քան Ֆի­դա­նին վե­րագր­վող խոս­քը, թե Թուր­քիան ռազ­մա­կան մի­ջամ­տութ­յուն կցու­ցա­բե­րի, ե­թե Ի­րա­նը ո­րո­շի խառն­վել հայ­-ադր­բե­ջա­նա­կան հնա­րա­վոր պա­տե­րազ­մին: Ֆեյք էր դա, թե՝ ոչ, սա­կայն ի­րա­նա­կան բա­նա­կին շատ մոտ կանգ­նած աղբ­յու­րի պա­տաս­խա­նը հաս­տատ ֆեյք չէր, եւ դրա­նում աս­վում է. «Հա­քան Ֆի­դան, մենք՝ որ­պես Իս­լա­մա­կան հե­ղա­փո­խութ­յան պա­հա­պան­նե­րի կոր­պու­սի զին­վոր­ներ, վստա­հեց­նում ենք, որ ձեր զին­վոր­նե­րը լավ ծա­նոթ են Սի­րիա­յում մեր ու­ժե­րին: Մենք ուղ­ղա­կի սպա­սում ենք ա­ռի­թի, փոր­ձեք մի­ջամ­տել պա­տե­րազ­մի դեպ­քում…»:

­Ռազ­մա­կան մի­ջամ­տութ­յան մա­սին են խո­սում նաեւ ի­րա­նա­կան բա­զում այլ աղբ­յուր­ներ, բայց նաեւ այն թեզն ա­ռաջ տա­նե­լով, որ մինչ այդ Թեհ­րա­նը կփոր­ձի դի­վա­նա­գի­տա­կան բո­լոր մի­ջոց­նե­րով կան­խել հնա­րա­վոր պա­տե­րազ­մը: Հայ­տա­րա­րութ­յու­նը, ո­րով ե­րեկ հան­դես ե­կավ Ի­րա­նի արտ­գործ­նա­խա­րա­րութ­յան խոս­նակ Նա­սեր Քա­նա­նին, ակ­նար­կում է, որ դրա­կան դի­նա­մի­կա բա­նակ­ցութ­յու­նեն­րում կա: Ըստ խոս­նա­կի. «Բաք­վի իշ­խա­նութ­յուն­նե­րը մեզ հա­ղոր­դագ­րութ­յուն են ու­ղար­կել, որ չու­նեն ռազ­մա­կան հար­ձակ­ման մտադ­րութ­յու­ն, իսկ վեր­ջին տե­ղա­շար­ժե­րը սո­վո­րա­կան ռազ­մա­կան գոր­ծո­ղութ­յուն­ներ են ձմռան նա­խա­շե­մին»: Եվ այն, որ դրան հա­ջոր­դեց Ի­րա­նի ԳՇ պե­տի՝ մի­ջազ­գա­յին հա­մա­գոր­ծակ­ցութ­յան հար­ցե­րով տե­ղա­կալ Մո­համ­մադ Ա­միր Ա­հա­դիի հայ­տա­րա­րութ­յու­նը, թե Իրա­նը չի պատ­րաստ­վում հար­ձակ­վել Ադր­բե­ջա­նի վրա, պետք է դի­տար­կել նույն հար­թութ­յու­նում:

Մ­յուս կող­մից` Էր­դո­ղա­նը, ով, ան­կաս­կած, այս կա­շան ե­փող հիմ­նա­կան խո­հա­րար­նե­րից մեկն է, դեռ փոր­ձում է Մոսկ­վա­յի հետ ո­րո­շա­կի հար­ցե­րում լու­ծում­ներ գտնել, ո­րոնք կլրաց­նեն «ցո­րե­նի գոր­ծար­քից» ստա­ցած կո­րուստն­նե­րը: Այս ուղ­ղութ­յամբ եւս բա­նակ­ցութ­յուն­նե­րը շա­րու­նակ­վում են, եւ կա են­թադ­րութ­յուն, որ կլի­նի Պու­տին-Էր­դո­ղան եւս մեկ հան­դի­պում:

­Կարճ ա­սած, պա­տե­րազմ լի­նել-չ­լի­նե­լու թե­ման դեռ մնում է կու­լի­սա­յին բա­նակ­ցութ­յուն­նե­րի դաշ­տում, թեեւ կա ո­րո­շա­կի դրա­կան զար­գա­ցում­նե­րի մա­սին պատ­կե­րա­ցում: Ա­մեն դեպ­քում, այդ բա­նակ­ցութ­յուն­նե­րում եր­կու էա­կան գոր­ծոն կող­մե­րը չեն կա­րող հաշ­վի չառ­նել: Նախ, շատ մեծ է դար­ձել բա­խում­նե­րը Թուր­քիա-ՆԱՏՕ եւ ՌԴ-Ի­րան հար­թութ­յուն տե­ղա­փոխ­վե­լու ռիս­կը, ո­րը, ըստ էութ­յան, Եր­րորդ աշ­խար­հա­մարտ է նշա­նա­կում: Մ­յուս կող­մից` Թուր­քիա­յին թեեւ գործ­նա­կա­նում ան­թա­քույց ա­ռաջ է մղում ԱՄՆ-ն, սա­կայն Էր­դո­ղա­նը պարզ հաս­կա­նում է, որ գործ­նա­կա­նում ՆԱՏՕ­-ի օգ­նութ­յու­նը կա­րող է հե­ռան­կա­րա­յին չլի­նել. ԱՄՆ-ն շատ ա­րագ տե­ղա­փոխ­վում է այն­պի­սի ներ­քին գզվռտոց­նե­րի դաշտ, որ նրա հետ մեծ հույ­սեր կա­պե­լը կա­րող է վատ վեր­ջա­բան ու­նե­նալ:

­Բայց նաեւ չմո­ռա­նանք, որ նե­րա­մե­րիկ­յան նշված հնա­րա­վոր զար­գա­ցում­նե­րը եւ ուկ­րաի­նա­կան ի­րա­վի­ճա­կը կա­րող են նաեւ Ան­կա­րա­յին պա­տե­րազ­մի մղող գոր­ծոն լի­նել. «հնա­րա­վո­րութ­յուն­նե­րի պա­տու­հա­նը» մեկ­–եր­կու ա­մի­սից փակ­վում է, ո­րից հե­տո պա­տե­րազ­մա­կան թե­ման խա­ղար­կե­լու հնա­րա­վո­րութ­յուն կա­րող է չլի­նել: Այ­սինքն, ե­թե ան­գամ կան բա­նակ­ցա­յին դրա­կան ազ­դակ­ներ, դեռ սխալ կլի­ներ վերջ­նա­կան արդ­յունք հա­մա­րել:

ՔԵՐՈԲ ՍԱՐԳՍՅԱՆ