Մեծ պատերազմ կամ մեծ պայմանավորվածություններ

Ե­թե ան­գամ Նի­կո­լը ցան­կա­նա մին­չեւ վերջ գնալ ա­րեւմ­տյան ուղ­ղու­թյամբ, նա­եւ իր հետ տա­նե­լով ար­ցա­խյան իր կա­մա­կա­տար­նե­րին (տե´ս նաեւ https://iravunk.com/?p=261882&l=am), ա­պա ան­գամ դա դեռ չի նշա­նա­կում, որ Մոսկ­վան եւ Թեհ­րա­նը պատ­րաստ են դիր­քե­րը զի­ջել:

Ընդ­հա­կա­ռա­կը: Թե­եւ պաշ­տո­նա­կան Ե­րե­ւա­նը ոչ մի ռե­ալ ար­ձա­գանք չտվեց Էր­դո­ղա­նի վերջ­նագ­րին, թե՝ «Զան­գե­զու­րի մի­ջանց­քը պետք է ան­հա­պաղ բաց­վի եւ մոտ ա­պա­գա­յում ի­րա­կա­նաց­վի հա­մա­պար­փակ խա­ղա­ղու­թյան հա­մա­ձայ­նա­գի­րը», սա­կայն դա ա­ռանց ար­ձա­գանք չմնաց:

Այս­պես, բա­վա­կա­նին կոշտ ռե­ակ­ցի­ա ե­կավ Թեհ­րա­նից: Ի­րա­նա­կան ռազ­մա­կան հա­մա­կար­գի հետ կապ­ված հրա­պա­րա­կա­յին աղ­բյուր­նե­րի գնա­հատ­մամբ. «Էրդո­ղա­նի այս խոս­քե­րը կա­րե­լի է հա­մա­րել վեր­ջին մար­տահ­րա­վե­րը, թե հա­կա­ռակ դեպ­քում, դուք կա­րող եք ակն­կա­լել պա­տե­րազմ»:

Բայց ան­գամ այդ տրա­մա­բա­նու­թյու­նը դնե­լով, ի­րա­նա­կան աղ­բյուրն այս միտքն է ա­ռաջ տա­նում. «Թող Էր­դո­ղանն ի­մա­նա, որ ա­ռանց Ի­րա­նի հա­վա­նու­թյան՝ «Զան­գե­զու­րի մի­ջանց­քի» բա­ցու­մը բա­ցառ­վում է: Ե­թե ​​նա մտա­ծում է ու­ժի կի­րառ­ման մա­սին՝ ո­րո­շե­լու հա­մար, ա­պա դեռ Սի­րի­ա­յից է ծա­նոթ մեր ու­ժին»:

Հաս­կա­նա­լի է, որ ինչ­պես Ի­րա­նը, այդ­պես էլ Ռու­սաս­տա­նը հա­զիվ թե ար­դեն պատ­րանք­ներ ու­նե­նան, որ Նի­կո­լը կա­րող է ինչ-որ պա­հի «դար­ձի գալ»: Հա­վա­տա­լու հա­մար կա մեկ պարզ ազ­դակ. հա­վա­նու­թյուն է տա­լիս հայ-ադրբե­ջա­նա­կան սահ­ման­նե­րին ՀԱՊԿ ու­ժեր տե­ղա­կա­յե­լուն: Ընդ ո­րում, այս դեպ­քում ռու­սա­կան ո­րոշ աղ­բյուր­ներ հե­տաքր­քիր վար­կած են տա­ար­ծել. կտե­ղա­կայ­վեն ռուս-բե­լա­ռու­սա­կան, կամ որ ա­վե­լի տե­ղին է՝ Մի­ու­թե­նա­կան պե­տու­թյան ու­ժեր, ու մի­գու­ցա նա­եւ «Վագ­նե­րի» ո­րոշ ստո­րա­բա­ժա­նում­ներ, որ­պես բե­լա­ռու­սա­կան բա­նա­կի «խորհր­դա­տու­ներ»: Սա, ի­հար­կե, Ա­լի­ե­ւի հա­մար մղձա­վան­ջա­յին սցե­նար կդառ­նա: Սա­կայն ա­սել, թե Նի­կո­լը կհա­մա­ձայն­վի, ե­րե­ւի ար­դեն դար­ձել է վերջ­նա­կա­նա­պես ա­նի­մաստ:

Մյուս կող­մից, հի­շա­տակ­ված «դե­ղին քար­տը» ո­րը ե­կավ Ի­րա­նից՝ «Զան­գե­զու­րի մի­ջանց­քի» հետ կապ­ված, ա­մե­նե­ւին էլ մի­այն Էր­դո­ղա­նին եւ Ա­լի­ե­ւին ուղղ­ված մե­սիջ չէր: Նի­կո­լը եւս այդ հիմ­քի վրա մտա­ծե­լու լուրջ հար­ցեր ու­նի: Այ­սինքն, Թեհ­րա­նը «առանց Ի­րա­նի հա­վա­նու­թյան՝ «Զան­գե­զու­րի մի­ջանց­քի» բա­ցու­մը բա­ցա­ռում է» ա­մեն դեպ­քում, ան­կախ նրա­նից, թե դա կա­նեն Նի­կո­լին պար­տադ­րե­լո՞ւ, թե՝ հա­մո­զե­լու մի­ջո­ցով: Մի­ջանցք, որ­պես այդ­պի­սին, չպետք է լի­նի, եւ՝ վերջ: Կա­րող է լի­նել կո­մու­նի­կա­ցի­ա, բայց կա նա­եւ դրա մե­խա­նիզմը, ո­րին Ի­րա­նը հա­վա­նու­թյուն տվել է: Դա նո­յեմ­բե­րի 9-ի հա­մա­ձայ­նագ­րով նա­խա­տես­ված տար­բե­րակն է, ո­րով ՌԴ-ի հա­մար անվ­տան­գու­թյան հար­ցե­րով հստակ դեր է նա­խա­տես­ված՝ կո­մու­նի­կա­ցի­ա­նե­րը թուր­քա­կան վե­րահս­կո­ղու­թյան տակ չդնե­լու հա­մար, եւ ո­րից խու­սա­նա­վում է Նի­կո­լը՝ «սու­վե­րեն պե­տու­թյուն» ար­դա­րա­ցու­մով, ո­րի վրա, կրկնենք, Էր­դո­ղա­նը ցույց տվեց, որ թքած ու­նի:

Կարճ ա­սած, հա­նուն ա­թո­ռը պա­հե­լու Նի­կո­լը ստեղ­ծել է մի վի­ճակ, որ­տեղ հնա­րա­վոր է ե՛ւ մեծ պայ­մա­նա­վոր­վա­ծու­թյու­ն, ե՛ւ մասշ­տա­բա­յին բա­խու­մ, ո­րի պա­րա­գա­յում Հա­յաս­տա­նի՝ ոտ­նա­տակ գնա­լու հա­վա­նա­կա­նու­թյու­նը մեծ է: Ամ­բողջ հար­ցն այն է, թե Էր­դո­ղա­նը պատ­րա՞ստ է նման մեծ բախ­ման, նա­եւ հաշ­վի առ­նե­լով, որ այդ դեպ­քում նրա թի­կուն­քի ՆԱ­ՏՕ-ն, ըստ ա­մե­նայ­նի, կկանգ­նի մի­այն բա­րո­յա­պես:

Եվ ա­հա այդ սուր ֆո­նին այն, որ Պու­տի­նը վեր­ջա­պես հա­մա­ձայ­նեց Էր­դո­ղա­նի հետ հե­ռա­խո­սազ­րույց ու­նե­նալ, կա­րե­ւոր շրջա­դարձ էր: Թե կոնկ­րետ ինչ են խո­սել, այս պա­հին դա ե­րե­ւի ա­մե­նա­ա­ռաջ­նա­յի­նը չէ: Կա­րե­ւո­րը է բուն փաս­տը, որ խո­սակ­ցու­թյու­նը եր­կար դա­դա­րից հե­տո վերսկս­վել է եւ կա­րող է շա­րու­նակ­վել անձ­նա­կան հան­դիպ­ման տես­քով:

Մյուս կող­մից, հայտ­նի դար­ձավ նա­եւ, որ այս պա­հին ԲՐԻԿՍ-ն ար­դեն ու­նի մոտ 30 եր­կրի ան­դա­մակ­ցու­թյան ցան­կու­թյուն, ո­րոն­ցից 22-ը պաշ­տո­նա­կան դի­մում ներ­կա­յաց­րել են: Կա­յին լու­րեր, որ Բրա­զի­լի­ան կփոր­ձի ար­գե­լա­փա­կել նոր երկր­նե­րի մուտքն այդ հա­մա­կարգ եւ դրա ո­րա­կա­կան թռիչ­քը, բայց ա­հա նա­խա­գահ Լու­լա դա Սիլ­վան հեր­քեց դրանք՝ ար­տա­հայ­տվե­լով կա­ռույ­ցի ընդ­լայն­ման օգ­տին: Նա­եւ, ա­ռաջ­նա­հերթ կենտ­րո­նա­նա­լով Սա­ու­դյան Ա­րա­բի­ա­յի, Ա­րա­բա­կան Մի­ա­ցյալ Է­մի­րու­թյուն­նե­րի ան­դա­մակ­ցու­թյան վրա: Թեկ­նա­ծու­նե­րից է նա­եւ Ի­րա­նը, ո­րի հայ­տի բա­վա­րա­րու­մը կաս­կած չի հա­րու­ցում: Թուր­քի­ան դեռ մի­այն ակ­նար­կել է այդ հա­մա­կարգ մտնե­լու ծրագ­րե­րի մա­սին, բայց ե­թե տա­րա­ծաշր­ջա­նա­յին հիմ­նա­կան երկր­նե­րը գնում են այդ ուղ­ղու­թյամբ, իսկ Եվ­րա­մի­ու­թյունն Ան­կա­րա­յի ա­ռաջ մնում է փակ, ա­պա Էր­դո­ղա­նը պետք է որ իր հեր­թին շտա­պի աշ­խար­հա­քա­ղա­քա­կան նոր հա­մա­կարգ, ո­րի դեպ­քում եւս ՌԴ-ի հետ կա­պե­րը դառ­նում են շատ կա­րե­ւոր:

Այս­պի­սով, ե­թե վեր­ջերս կար մի պահ, երբ հիմ­նա­կան տպա­վո­րու­թյունն այն է, թե Ան­կա­րան գնում է Մոսկ­վա­յի եւ Թեհ­րա­նի ուղ­ղու­թյամբ կտրուկ սրա­ցում­նե­րի, ա­պա կար­ծես թե այդ փու­լը սկսել է այլ ըն­թացք ստա­նալ: Իսկ այդ դեպ­քում ծայ­րա­հեղ սրա­ցում­նե­րի Ա­լի­ե­ւը հա­զիվ թե ցան­կա­նա գնալ, ինչ­քան էլ որ հռե­տո­րա­բա­նու­թյու­նը պահ­պա­նում է:

ՔԵ­ՐՈԲ ՍԱՐԳ­ՍՅԱՆ