Նիկոլը խոստովանեց, թե ում էր ձեռնտու Վազգենի եւ Դեմիրճյանի սպանությունը

44-օրյա պա­տե­րազ­մի հան­գա­մանք­ներն ու­սում­նա­սի­րող քննիչ հանձ­նա­ժո­ղո­վում Նի­կոլն իր ե­րեկ­վա ե­լույ­թում մեկ պատ­մա­կան ի­րա­դար­ձու­թյան եւս անդ­րա­դար­ձավ, ո­րը, թե­րեւս, սխալ կլի­ներ շրջան­ցել: Խոս­քը՝ 1999թ.-ի Ստամ­բու­լյան հայտ­նի գա­գա­թա­ժո­ղո­վի մա­սին է, որ­տեղ մի շարք գլո­բալ թե­մա­նե­րով ա­ռանց­քայն ո­րո­շում­ներ կա­յաց­րին: Գա­գա­թա­ժո­ղո­վում անդ­րա­դարձ կար նա­եւ Ար­ցա­խին (Տե´ս նաեւ https://iravunk.com/?p=258600&l=am):

Եվ ա­հա Նի­կո­լը հի­շեց­րեց նա­եւ այդ անդ­րա­դար­ձը` ընդ­հա­նուր մեջ­բե­րում­ներ կա­տա­րե­լով: «Այդ գա­գա­թա­ժո­ղո­վին հղում չկար ո՛չ տա­րած­քա­յին ամ­բող­ջա­կա­նու­թյա­նը, ո՛չ ինք­նո­րոշ­ման սկզբուն­քին: Ո­րով­հե­տեւ այդ ըն­թաց­քում մի­ջազ­գա­յին դի­վա­նա­գի­տա­կան հան­րու­թյու­նը գի­տեր, որ հի­մա բա­նակ­ցա­յին սե­ղա­նին է դրվել կար­գա­վոր­ման փաս­տա­թուղթ, ո­րը կոչ­վում է «Տա­րածք­նե­րի փո­խա­նակ­ման սկզբունք»»,- ա­սաց Փա­շի­նյա­նը՝ «Մեղ­րի­ի տար­բե­րա­կը», որն այդ պա­հին ար­դեն օ­րա­կար­գում էր ԱՄՆ-ի օրհ­նու­թյամբ:

Նի­կո­լը նա­եւ մի շարք մեջ­բե­րում­ներ կա­տա­րեց` բա­ցատ­րե­լով, թե ին­չի մա­սին է խոս­քը: «Սույն հա­մա­ձայ­նագ­րի ու­ժի մեջ մտնե­լուց հե­տո նախ­կին ԼՂԻՄ տա­րած­քը, Շու­շի­ի շրջանն ու Լա­չի­նի շրջա­նը (1988-ին ե­ղած սահ­ման­նե­րում) փո­խանց­վում են Հա­յաս­տա­նի Հան­րա­պե­տու­թյա­նը: Սույն հա­մա­ձայ­նագ­րի ու­ժի մեջ մտնե­լուց հե­տո Մեղ­րի­ի շրջա­նը 1988-ին ե­ղած սահ­ման­նե­րով, փո­խանց­վում է Ադր­բե­ջա­նին…»: Այլ դե­տալ­ներ եւս կան, չկրկնենք:

Ի­մաս­տը սա է` Հա­յաս­տա­նը պետք է հանձ­ներ Մեղ­րին` Ար­ցա­խի եւ Լա­չի­նի դի­մաց: Սա հայտ­նի պատ­մա­կան փաստ է, նման բան ժա­մա­նա­կին ի­րոք քննարկ­վել է «Գոբ­լի պլան» ընդ­հան­րա­կան եզ­րույ­թի ան­վան տակ, ո­րը ժա­մա­նա­կի ըն­թաց­քում մի քա­նի փո­խու­թյուն­ներ ու­նե­ցավ, սա­կայն ընդ­հան­րա­կան ի­մաս­տն աս­վածն էր: Չնա­յած, այդ ի­մաս­տը կա­րե­լի է ներ­կա­յաց­նել նա­եւ այս­պես, որն ա­վե­լի հստակ է բա­ցատ­րում այդ ողջ ծրա­գի­րը` թուրք-ազե­րի­ա­կան տան­դե­մին, այ­սինքն ՆԱ­ՏՕ-ին հանձն­վում էր Ի­րա­նի հետ սահ­մա­նա­յին գո­տին, ո­րից բրի­տա­նա-իսրա­յե­լյան հո­տը դեռ այն ժա­մա­նակ էր գա­լիս:

Սա­կայն հի­շեց­նե­լով Ստամ­բու­լի գա­գա­թա­ժո­ղո­վի մա­սին, Նի­կո­լը մեկ անս­պա­սե­լի հայ­տա­րա­րու­թյուն եւս հնչեց­րեց. «Ճիշտ է, այն չի ըն­դուն­վել, ընդ ո­րում, կա կար­ծիք, ո­րը ես կի­սում եմ, որ այս փաս­տաթղ­թի ի­րա­կա­նա­ցու­մը կան­խել են Կա­րեն Դե­միր­ճյանն ու Վազ­գեն Սարգ­սյա­նը՝ ի­րենց կյան­քով»:

Եվ այս­պես, հա­սանք Հոկ­տեմ­բե­րի 27-ի գոր­ծին: Ի­հար­կե, հոկ­տեմ­բե­րի 27-ը «Մեղ­րի­ի մի­ջանց­քին» կա­պող վար­կա­ծը եւս նոր բան չէ, ժա­մա­նա­կին մենք եւս հան­գա­մա­նո­րեն դրան անդ­րա­դառ­նա­լու ա­ռիթ­ներ ու­նե­ցել ենք: Սա­կայն այս դեպ­քում մեկ է­ա­կան նրբե­րանգ եւս պետք է հաշ­վի առ­նենք:

Այս­պես, նախ չմո­ռա­նանք, որ Նի­կո­լը, ինշ­խա­նու­թյան գա­լով, խոս­տա­ցել էր այդ գոր­ծը եւս բա­ցա­հայ­տել: Ե­թե չենք սխալ­վում, 2019թ.-ին այդ գործն ի­րոք վե­րա­բաց­վեց, ո­րից եր­կու տա­րի անց դա­տա­խա­զու­թյու­նը փաս­տեց, որ ո­րո­շա­կի աշ­խա­տանք տար­վել է: Մաս­նա­վո­րա­պես, նո­րից հար­ցաքնն­վել են ինչ­պես հան­ցախմ­բի պա­րագ­լուխ Նա­ի­րի Հու­նա­նյա­նը, այն­պես էլ նրա հետ բան­տում գտնվող եղ­բայրն ու մյուս եր­կու դա­տա­պար­տյալ­նե­րը: Գխա­վոր դա­տա­խա­զի խորհր­դա­կան Գոռ Աբ­րա­հա­մյա­նը նա­եւ փաս­տեց. «Մինչ այ­սօր ըն­կած ժա­մա­նա­կա­հատ­վա­ծում բազ­մա­թիվ ան­ձինք հար­ցաքնն­վել են այդ գոր­ծով, այդ թվում նա­եւ Հոկ­տեմ­բե­րի 27-ի գոր­ծով ա­զա­տազրկ­ման դա­տա­պարտ­ված բո­լոր ան­ձինք»: Նա­եւ, որ Ա­ԱԾ-ում վե­րա­բաց­ված գոր­ծով քննու­թյուն է տար­վում կազ­մա­կեր­պիչ­նե­րին բա­ցա­հայ­տե­լու ուղ­ղու­թյամբ:

Հե­տա­գա­յում, հաս­կա­նա­լի է, այ­լեւս գրե­թե ձայն ու ծպտուն չե­ղավ, բայց կա­րող ենք են­թադ­րել, որ Նի­կո­լը բա­վա­րար չա­փով տե­ղե­կաց­ված է Հոկ­տեմ­բե­րի 27-ի գոր­ծից, այդ թվում` դրա կազ­մա­կեր­պիչ­նե­րի մա­սով: Այ­սինքն, երբ հի­մա կար­ծիք է հայտ­նում, ըստ ո­րի` Կա­րեն Դե­միր­ճյա­նի ու Վազ­գեն Սարգ­սյա­նի սպա­նու­թյու­նը պետք է կա­պել «Մեղ­րի­ի մի­ջանց­քի» հետ, պետք է հա­մա­րել ոչ թե մեր­կա­պա­րա­նոց հայ­տա­րա­րու­թյուն, այլ` առն­վազն եր­կա­մյա նոր հե­տաքն­նու­թյան ար­դյունք, բնա­կա­նա­բար, հիմն­ված նա­եւ գոր­ծի հին նյու­թե­րի վրա:

Բայց, կրկնենք: Դա­տե­լով Նի­կո­լի խոս­քից՝ «Մեղ­րի­ի մի­ջանց­քի» սցե­նա­րը «Տա­րածք­նե­րի փո­խա­նակ­ման սկզբուն­քի» հե­տե­ւանք է: Այն է` Ստամ­բու­լի գա­գա­թա­ժո­ղո­վի, ո­րը, ի դեպ, դեռ այն ժա­մա­նակ էր հա­մար­վում ԱՄՆ-ի աշ­խար­հա­կա­լու­թյան գա­գա­թնա­կետ: Այ­սինքն, Վազ­գենն ու Դե­միր­ճյա­նը հենց ա­մե­րի­կյան քա­վո­րու­թյամբ ա­ռաջ մղվող սցե­նա­րին դեմ գնա­լով զոհ­վե­ցին, ա­մեն դեպ­քում` Նի­կո­լը եւս այդ կար­ծի­քին է:

Այս­պի­սով, Նի­կո­լը տվեց հար­ցի պա­տաս­խա՞նը, թե ում էր ձեռն­տու Վազ­գե­նի եւ Դե­միր­ճյա­նի մա­հը:

Ռուս­նե­րին հաս­տատ չէ, «Մեղ­րի­ի մի­ջանց­քը», ինչ­պես նա­եւ ներ­կա ի­րա­դար­ձու­թյուն­ներն են ցույց տա­լիս, ուղղ­ված է նա­եւ նրանց դեմ:

Քո­չա­րյա­նի՞ն: Բայց այդ դեպ­քում Նի­կո­լը չէր վա­րա­նի նրան նման մե­ղադ­րանք ա­ռա­ջադ­րել, նա­եւ վե­րա­բաց­ված քննու­թյան ար­դյուն­քում: Ի վեր­ջո, այդ փու­լում նրա «գլխին կա­խե­լու» գործ է­ին ման գա­լիս:

«Տա­րածք­նե­րի փո­խա­նակ­ման սկզբուն­քը» ա­մե­րի­կա­ցի­ներն է­ին ա­ռաջ տա­նում, Նի­կո­լը եւս ա­նուղ­ղա­կի­ո­րեն այդ մա­սին ա­սաց: Նրա՞նց է­ին դեմ գնա­ցել Վազ­գենն ու Դե­միր­ճյա­նը: Սա՞ էր ակ­նար­կում Նի­կո­լը, եթե այդպես է, ին­չո՞ւ: Մի խոս­քով, շատ հե­տաքր­քիր բան է ստաց­վում:

Ի դեպ, տես­նես վե­րա­բաց­ված քննու­թյան ժա­մա­նակ վեր­ջա­պես Օս­կա­նյա­նից հա­մո­զիչ բա­ցատ­րու­թյուն ստա­ցա՞ն, թե ին­չու հոկ­տեմ­բե­րի 27-ին նա ԱԺ-ում չէր, այլ Հա­յաս­տան ե­կած ա­մե­րի­կա­ցի պաշ­տո­նյա­յին օ­դա­նա­վա­կա­յան էր ու­ղեկ­ցում:

ՔԵ­ՐՈԲ ՍԱՐԳ­ՍՅԱՆ