Ուկրաինական պատերազմի շրջադարձային իրողությունները

Այն, որ այս օ­րե­րին աշ­խար­հի հիմ­նա­կան ու­շադ­րու­թյու­նը Ուկ­րա­ի­նա­յի վրա է, դժվար չէ հաս­կա­նալ: Ի­րա­դար­ձու­թյուն­նե­րը, ո­րոնք այս պա­հին տե­ղի են ու­նե­նում ուկ­րա­ի­նա­կան ռազ­մա­ճա­կատ­նե­րում, ա­ռանց չա­փա­զան­ցու­թյան, կո­րո­շեն պատ­մու­թյան հե­տա­գա ըն­թաց­քը: Մաս­նա­վո­րա­պես, ինչ­պես քա­նիցս ընդգ­ծե­լու ա­ռիթ ու­նե­ցել ենք, նա­եւ Հա­յաս­տան-Արցա­խի պատ­մու­թյան:

ՆԱ­ՏՕ-ԱԿԱՆ ՋԱԽ­ՋԱԽ­ՎԱԾ ԶԻՆ­ՏԵԽ­ՆԻ­ԿԱՆ ՓԱՍՏ Է

Նախ, ինչ է ներ­կա փու­լում կա­տար­վում ուկ­րա­ի­նա­կան ռազ­մա­ճա­կատ­նե­րում, եւ ինչ սպա­սե­լիք­ներ կան: Ար­դեն մեկ շա­բա­թից ա­վել ըն­թա­նում է այդ­քան եր­կար քա­րոզ­ված եւ գո­վազդ­ված ուկ­րա­ի­նա­կան բա­նա­կի «հա­կա­հար­ձա­կու­մը», որ այս ժա­մա­նա­կա­հատ­վա­ծը ո­րոշ նախ­նա­կան գնա­հա­տա­կան­նե­րի հնա­րա­վո­րու­թյուն տա­լիս է:

Հար­ձա­կու­մը ուկ­րա­ի­նա­կան բա­նա­կը փոր­ձեց ի­րա­կա­նաց­նել եր­կու հիմ­նա­կան եւ մի քա­նի երկ­րոր­դա­կան հատ­ված­նե­րում: Նախ սկսեց գրո­հել Զա­պո­րո­ժիե­ի եւ Դո­նեց­կի մար­զե­րի կցման հատ­վա­ծում, այս­պես կոչ­ված՝ Վեր­մենս­կու ե­լուս­տում: Եր­կու օր­վա ան­հա­ջո­ղու­թյուն­նե­րից հե­տո սկսվեց Զա­պո­րո­ժիե­ի Օ­րե­խո­վո քա­ղա­քի հատ­վա­ծից էլ ա­վե­լի մասշ­տա­բա­յին գրոհ­նե­րը, ու է­լի ան­հա­ջող: Ա­պա վեր­ջին օ­րե­րին կրկին ակ­տի­վա­ցավ Վեր­մենս­կու ե­լուս­տի ուղ­ղու­թյամբ հար­ձա­կու­մը, մեծ կո­րուստ­նե­րով ուկ­րա­ի­նա­կան ու­ժե­րը կա­րո­ղա­ցան գրա­վել ե­րեք-չորս գյուղ, ո­րոնք, ի դեպ, ռու­սա­կան ու­ժե­րը չէ­ին էլ զբա­ղեց­րել՝ տե­ղա­կայ­վե­լով այդ բնա­կա­վայ­րե­րին հա­րա­կից բար­ձունք­նե­րում: Նա­խօ­րե­ին այս ա­մե­նին հե­տե­ւեց ռուս­նե­րի հա­կա­հար­վա­ծը, նախ­կին դիր­քե­րը մա­սամբ հետ վերց­րին:

Սրա հետ մեկ­տեղ ուկ­րա­ի­նա­կան բա­նա­կը շա­րու­նա­կեց Բախ­մու­տի ուղ­ղու­թյամբ հար­ձա­կու­մը, ո­րը սկսել էր ա­վե­լի վաղ: Սա­կայն նորից այս հատ­վա­ծում ո­րե­ւէ է­ա­կան հա­ջո­ղու­թյուն չկա:

Ընդ­հա­նուր պատ­կե­րը սա է, մեկ շա­բա­թից ա­վե­լի ուկ­րա­ի­նա­կան բա­նա­կը մի քա­նի ուղ­ղությ­ու­նն­երով մեծ ու փոքր գրոհ­նե­րի է դի­մում, սա­կայն բա­ցի մեկ-երկու փոքր դրվագ­նե­րից, ռու­սա­կան պաշտ­պա­նու­թյան ա­ռա­ջին գի­ծը մնում է ա­նա­ռիկ: Ա­վե­լին, շատ դեպ­քե­րում նույ­նիսկ ա­ռա­ջին գծին մո­տե­նալ չեն կա­րո­ղա­նում. ռու­սա­կան հրե­տա­նին եւ օ­դում բա­ցար­ձակ գե­րիշ­խա­նու­թյուն ու­նե­ցող ա­վի­ա­ցի­ան կան­խում են հար­ձա­կու­մը դեռ նախ­նա­կան փու­լում: Թե այս պատ­կե­րին ինչ հե­տա­գա զար­գա­ցում կհա­ջող­վի, ի­հար­կե, դեռ սպա­սել է պետք՝ պա­տե­րազ­մի աստ­ված­նե­րը շատ քմա­հաճ են: Սա­կայն այս նախ­նա­կան փու­լում ար­դեն իսկ ար­ձա­նագր­վել են մի շարք դե­տալ­ներ, ո­րոնք նա­եւ գլո­բալ վեր­լու­ծա­կան կենտ­րոն­նե­րի հա­մար են մտա­ծե­լու ա­մե­նա­լուրջ ա­ռիթ տվել: Այս­պես, դեռ մինչ հար­ձա­կու­մը հա­մաշ­խար­հա­յին մասշ­տա­բի մի իս­կա­կան շո­ու սարք­վեց ուկ­րա­ի­նա­կան բա­նա­կին ա­րեւմ­տյան սպա­ռա­զի­նու­թյուն տա­լու մա­սին: Մի քա­նի ա­միս պե­տու­թյուն­նե­րի մասշ­տա­բով վի­ճում է­ին՝ ծանր զրա­հա­տեխ­նի­կա տան, թե՝ ոչ: Հե­տո Ֆրան­սի­ան հայ­տա­րա­րեց ինչ-որ տան­կեր տա­լու մա­սին, ա­պա ա­մե­րի­կա­ցի­նե­րը խոս­տա­ցան, թե «Abrams»-ներ կտա, բայց ու­ղար­կեց «Brad­ley» ԲՄՊ-նե­րի խմբա­քա­նակ: Այս «օպե­րա­ցի­ա­յով» Գեր­մա­նի­ա­յի «գլխին սար­քե­ցին», որ նա իր փա­ռա­բան­ված «Le­o­pard» տան­կե­րը, այդ թվում՝ գո­րծող ա­մե­նա­ար­դի­ա­կան «Le­o­pard 2A6»-երը տա եւ ար­տո­նի, որ այլ երկր­ներ եւս այդ տեխ­նի­կան հատ­կաց­նեն: Դեռ այդ փու­լում ա­ռիթ ու­նե­ցել ենք կար­ծիք ներ­կա­յաց­նել, որ այդ ողջ շո­ուն «քոռ կո­պե­կի» ար­ժեք չու­նի, քա­նի որ այդ զրա­հա­տեխ­նի­կան մա­սամբ հա­մար­ժեք է ռու­սա­կան Т-72 կամ Т-80-նե­րին, լա­վա­գույն­նե­րը՝ Т-90-նե­րին, այն էլ՝ ոչ ա­մե­նա­ժա­մա­նա­կա­կից­նե­րին: Ո­րոշ տեխ­նո­լո­գի­ա­կան հե­տաքր­քիր լու­ծում­ներ, ի­հար­կե, «Le­o­pard 2A6»-երի ու «Brad­ley A2»-նե­րի մոտ կան, բայց ընդ­հա­նուր առ­մամբ, դա է­ա­կան ո­րակ չի փո­խում: Ու չնա­յած այդ ի­րո­ղու­թյա­նը, մի այն­պի­սի մեծ շո­ու էր սարք­վել, որ այդ զի­նա­տե­սակ­նե­րը հրամց­վում է­ին որ­պես ժա­մա­նա­կա­կից զրա­հա­տեխ­նի­կա­յի «վեր­ջին ճիչ», իս­կա­կան «հրաշք», ո­րոնք հենց հաս­նեն ռու­սա­կան դիր­քե­րին, ա­ռանց կանգ առ­նե­լու կշարժ­վեն մին­չեւ Ղրիմ կան ռու­սա­կան այլ հատ­ված­ներ: Պաշ­տո­նա­կան Կի­ե­ւը ներ­կա­յաց­նող ո­րոշ քա­րո­զիչ­ներ, ան­գամ՝ պաշ­տո­նյա­ներ ար­դեն Մոսկ­վա մտնե­լու պլան­նե­րից է­ին խո­սում…

Ու ի­րո­ղու­թյունն այն է, որ թե­եւ ա­րեւմ­տյան «հրաշ­քի» այդ բո­լոր նմուշ­նե­րը մար­տա­դաշտ հա­սան, սա­կայն ռու­սա­կան պաշտ­պա­նու­թյան ան­գամ ա­ռա­ջին գի­ծը, ո­րը սո­վո­րա­բար ա­մե­նա­թույլն է լի­նում, ճեղք­ված չէ: Ա­վե­լին, ար­ձա­նագր­վեց նա­եւ դեպք, երբ մար­տա­դաշտ հա­սած «ամե­նա­մեծ հրաշք» «Le­o­pard 2A6»-ը ոչն­չաց­վեց՝ ան­գամ չհասց­նե­լով մեկ արկ ար­ձա­կել: Ա­վե­լին, Օ­րե­խո­վո­յի ուղ­ղու­թյամբ մեկ փոք­րիկ հատ­վա­ծի ար­դեն հասց­րել են «Brad­ley»-նե­րի գե­րեզ­մա­նոց ա­նու­նով կնքել. տասն­յա­կից ա­վել մե­քե­նա­ներ հենց այդ հատ­վա­ծում ոչն­չաց­վել են:

Ի­հար­կե, Օ­րե­խո­վո­յի հատ­վա­ծում դեռ ուկ­րա­ի­նա­կան նկա­տե­լի ու­ժեր կան. տար­բեր տվյալ­նե­րով մոտ 8 բրի­գադ եւ 200 տանկ: Ի­հար­կե, դեռ «Leopard»-նե­րի, «Bradley»-նե­րի եւ ա­րեւմ­տյան մնա­ցած ողջ զին­տեխ­նի­կա­յի զգա­լի մա­սը շար­քում է, եւ այդ ամ­բողջ ու­ժը դեռ մի­գու­ցե կա­րող է եւ ճա­կա­տը ճեղ­քել կամ, ինչ­պես այս օ­րե­րին խոս­վում է, հիմ­նա­կան հար­վա­ծը տե­ղա­փո­խել Խեր­սո­նի ուղ­ղու­թյուն. ի­րա­դար­ձու­թյուն­նե­րից ա­ռաջ չանց­նենք: Վեր­ջա­պես, ռու­սա­կան բա­նա­կը, ինչ­պես բո­լոր պա­տե­րազմ­նե­րում, նախ­նա­կան փու­լում իր բա­զում սխալ­ներն ու թե­րու­թյու­ններն ու­նի, այս պա­հին կա­րող է նման հա­ջո­ղու­թյուն­նե­րից հե­տո է­լի սխալ­ներ թույլ տալ. դեռ շա­րու­նակ­վում է այն վե­րա­կա­ռուց­ման փու­լը, ո­րից հե­տո ռուս­նե­րին, որ­պես կա­նոն, կանգ­նեց­նե­լը դժվար է: Սա­կայն այս պա­հին, կրկնենք, ա­ռանց­քա­յին է այն փաս­տը, որ ՆԱ­ՏՕ-ական տեխ­նի­կան ա­մե­նե­ւին էլ այն սար­սա­փազ­դու ու­ժը չէ, ինչ­պի­սին ներ­կա­յաց­նում է­ին: Ի դեպ, այս ա­ռու­մով մեկ է­ա­կան դե­տալ. մար­տե­րի հենց ա­ռա­ջին օ­րը ուկ­րա­ի­նա­ցի տան­կիստ­նե­րը պար­զա­պես լքե­ցին ֆրան­սի­ա­կան այն ա­ռա­ջի­նը տրա­մադր­ված տան­կե­րը՝ դրա­նով ցույց տա­լով, որ դրանք ըն­դա­մե­նը ան­պետք զեն­քեր են: Ա­վե­լին, ար­դեն նա­եւ պաշ­տո­նա­պես է հաս­տատ­վել, որ ռու­սա­կան ու­ժե­րը, ոչն­չաց­նե­լուց զատ, նա­եւ գրավ­ված «Le­o­pard 2A6»-ի եւ «Brad­ley A2»-ի նմուշ­ներ ու­նեն, այ­սինքն՝ դրանց տեխ­նո­լո­գի­ա­նե­րը, ու­ժեղ եւ թույլ կող­մե­րը ար­դեն ռուս­նե­րի սե­փա­կա­նու­թյունն է: Վեր­ջա­պես, թե­եւ ա­մե­րի­կա­ցի­նե­րը հե­ռա­տե­սո­րեն «Abrams»-ներ չտվե­ցին Ուկ­րա­ի­նա­յին, սա­կայն դա նույ­նիսկ հե­ղի­նա­կու­թյա­նը հասց­ված ա­վե­լի վատ հար­ված դար­ձավ: Հի­մա բո­լոր վեր­լու­ծա­բան­նե­րը մի­ա­բե­րան պնդում են, որ ա­մե­րի­կա­ցի­ներն «Ab­rams»-նե­րը չտվե­ցին, քա­նի որ էն գլխից է­ին հաս­կա­նում, որ դրանք մի­գու­ցե գեր­մա­նա­կան «Leopard»-նե­րից էլ վատ վի­ճա­կում կհայտն­վեն:

ԻՆՉ Է ՖԻՔ­ՍՈՒՄ Ա­ՐԵՎ­ՄՈՒՏ­ՔԸ

Այս­պի­սով, ուկ­րա­ի­նա­կան «հա­կա­հար­ձա­կու­մը» դեռ նոր է թե­ժա­նում, բայց ա­րեւմ­տյան անվ­տան­գա­յին եւ փոր­ձա­գի­տա­կան կենտ­րոն­ներն ար­դեն իսկ մտա­ծե­լու շատ բան ու­նեն:

Նախ, ՆԱ­ՏՕ-ական ա­մե­նա­ժա­մա­նա­կա­կից սո­վո­րա­կան սպա­ռա­զի­նու­թյու­նը, մեղմ ա­սած, ի­րեն չար­դա­րաց­րեց: Ու սա այն դեպ­քում, երբ, ինչ­պես նա­եւ Պու­տի­նը օ­րերս ֆիք­սեց, Ռու­սաս­տա­նը դեռ նոր է սկսում սե­փա­կան ժա­մա­նա­կա­կից տեխ­նի­կա­յի մաս­սա­յա­կան ար­տադ­րու­թյան ան­ցու­մը: Ու ե­թե «Le­o­pard 2A6»-երը չեն կա­րող ո­չինչ ա­նել այս պա­հին ռազ­մա­ճա­կատ­նե­րում գտնվող ռու­սա­կան ա­ռա­վե­լա­գույ­նը Т-90-նե­րի հին նմուշ­նե­րի դեմ, ի՞նչ են ա­նե­լու նո­րա­գույն, ուկ­րա­ի­նա­կան պա­տե­րազ­մի փոր­ձը հաշ­վի առ­նե­լով մո­դեռ­նի­զաց­ված նմուշ­նե­րի դեմ: Մինչ­դեռ ռուս­նե­րը Т-90-նե­րի ա­մե­նա­ժա­մա­նա­կա­կից նմուշ­նե­րից էլ ա­ռաջ ըն­կած Т-14 «Արմա­տա­ներ» ու­նեն, աշ­խար­հում եր­րորդ սերն­դի մի­ակ տան­կը, որն այս ըն­թաց­քում մի­այն փորձ­նա­կան նպա­տակ­նե­րով է ռազ­մա­կան գոր­ծո­ղու­թյուն­նե­րի մեջ նե­րառ­վել  եւ այդ փոր­ձին հա­մա­պա­տաս­խան նո­րա­մու­ծու­թյուն­ներ է ստա­նում:

Երկ­րոր­դը. ՆԱ­ՏՕ-ական մի շարք ժա­մա­նա­կա­կից զի­նա­տե­սակ­ներ, այդ թվում՝ տան­կեր, հրետա­նա-հրթի­ռա­յին հա­մա­կար­գեր ռուս­նե­րը գրա­վե­ցին եւ տի­րա­պե­տում են այդ տեխ­նո­լո­գի­ա­նե­րին: Այ­սինքն, դեռ ան­գամ ռուս­նե­րի հետ ու­ղիղ բախ­ման մեջ չմտած, ՆԱ­ՏՕ-ն ար­դեն ու­նի իր տեխ­նո­լո­գի­ա­նե­րի մի զգա­լի մա­սը ար­դի­ա­կա­նաց­նե­լու խնդիր, ո­րի հա­մար մեծ ծախ­սեր, եւ որ այս ի­րա­վի­ճա­կում շատ կա­րե­ւոր է, ժա­մա­նակ է պա­հան­ջում: Ու ե­թե մինչ այս խու­սա­փում է­ին ուկ­րա­ի­նա­կան հար­թա­կում ռուս­նե­րի հետ ու­ղիղ բախ­ման հե­ռան­կա­րից, հի­մա պետք է ա­մեն բան ա­նել՝ դա թույլ չտա­լու հա­մար: Ու սա ար­դեն նա­եւ քա­ղա­քա­կան գոր­ծո­նի է վե­րած­վել:

Եր­րոր­դը. իսկ ի՞նչ տե­ղի կու­նե­նա, ե­թե հա­կա­հար­ձա­կու­մը վերջ­նա­կա­նա­պես ձա­խող­վի: Զա­պո­րո­ժիեն ներ­կա­յումս աս­տի­ճա­նա­բար վե­րած­վում է երկ­րորդ «Բախ­մու­տի մսա­ղա­ցի»՝ ան­գամ­նե­րով ա­վե­լի մեծ մասշ­տա­բով: Ձա­խող­ման դեպ­քում Ուկ­րա­ի­նան այ­լեւս բա­նակ կու­նե­նա՞, որ փոր­ձի անց­նել պաշտ­պա­նու­թյան: Ե­թե ոչ, ու հար­ձակ­ման անց­նեն ռուս­նե­րը, ո­րոնք դեռ ի­րենց հիմ­նա­կան ու­ժե­րը մի շարք ուղ­ղու­թյուն­նե­րում (օրի­նակ՝ Բե­լա­ռու­սում, Խար­կո­վի հատ­վա­ծում) դեռ մար­տա­դաշ­տին չեն էլ մո­տեց­րել, ա­պա ի՞նչ է լի­նե­լու այս ա­մե­նի վեր­ջը:

Վեր­ջա­պես, ՆԱ­ՏՕ-ական զին­տեխ­նի­կա­յի եւ ուկ­րա­ի­նա­կան հա­կա­հար­ձակ­ման այս վի­ճա­կը տես­նում եւ գնա­հա­տում են ողջ աշ­խար­հում: Այդ թվում, օ­րի­նակ, Չի­նաս­տա­նը, Հնդկաս­տա­նը, կամ որ մեզ հա­մար է շատ կա­րե­ւոր, Ի­րա­նը, Թուր­քի­ան եւ այլն: Դեռ մի կողմ թող­նենք զեն­քի հա­մաշ­խար­հա­յին շու­կա եւ այդ կար­գի հաս­կա­ցու­թյուն­նե­րը (ամեն դեպ­քում, փաստ է, որ «Le­o­pard»-ներն ար­տադ­րող «Rhein­metal» ըն­կե­րու­թյան բաժ­նե­տոմ­սե­րը նվա­զում են պայ­թյու­նա­յին տեմ­պե­րով): Շատ ա­վե­լի լուրջ է փաս­տը, որ ի­րե­րի նման վի­ճա­կը նման երկր­նե­րին էլ ա­վե­լի է տրա­մադ­րում ՌԴ-ի հետ հա­մա­գոր­ծակ­ցու­թյան կամ գո­նե՝ սուր հա­կա­մար­տու­թյուն­նե­րից ձեռն­պահ մնա­լու հար­ցում: Գու­մա­րած, ե­թե Ուկ­րա­ի­նան այդ­պես էլ չկա­րո­ղա­նա ո­րե­ւէ ծան­րակ­շիռ հա­ջո­ղու­թյուն ար­ձա­նագ­րել, ա­պա նման տրա­մադ­րու­թյուն­նե­րը կա­րող են ա­րա­գո­րեն տա­րած­վել նա­եւ եվ­րո­պա­կան երկր­նե­րի մոտ: Օրինակ, գերմանացիները սկսել են հիշել, որ դեռ 80 տարի առաջ էին «Հովազների» վերացված իրենց «Վագրերն» էին նույն կերպ վառվում ուկրաինական տափաստաններում, ու հետո ռուսները հասան Բեռլին. վախեցնող հուշեր:

Մի խոս­քով, Ա­րեւ­մուտ­քի հա­մար բա­վա­կա­նին տխուր վի­ճակ է ստեղծ­վում: Պետք է որ Ուկ­րա­ի­նան շտապ, ամենաուշը մի ամսում, մինչեւ ՆԱՏՕ-ի սպասվող գագաթաժողովտ հա­ջո­ղու­թյուն ար­ձա­նագ­րի, բայց այդ­պես էլ ո­րե­ւէ հա­ջո­ղու­թյուն դեռ չի նշմար­վում: Իսկ ե­թե այս­պես շա­րու­նակ­վի, դա ար­դեն կնշա­նա­կի ի­րա­վի­ճա­կի անշրջելի փո­փո­խու­թյուն աշ­խար­հով մեկ. արդեն անգամ ողջ աֆրիկյան առաջնորդներն են բացահայտ խոսում դոլարից հրաժարվելու մեծ ցանկության մասին, իսկ Սուեզը հսկող Եգիպտոսը հասցրել է ԲՐԻԿՍ-ին անդամակցելու դիմում ներկայացնել` Մոսկվայից աջակցության խոստում, ստանալով:

Քերոբ Սարգսյան