Նիկոլը հայտնվել է Գիքորի դերում․ ո՞ւմ է հրավիրում Հայաստան

Մոսկ­վա­յից՝ Բրյու­սել, այն­տե­ղից՝ Թուր­քի­ա վազ­վզոց­նե­րից հե­տո Նի­կո­լը վերսկ­սեց նույն օ­ղա­կով պտույ­տը՝ է­լի մեկ­նե­լով Ռու­սաս­տան: Այն­տե­ղից, ճիշտ է, ին­քը չէ, Միր­զո­յան Ա­րոն է մեկ­նե­լու Ա­րեւ­մուտք՝ ԱՄՆ, բայց ի՞նչ տար­բե­րու­թյուն: Ու այս շրջապ­տույտ­ներն են, որ մեկ հարց այդ­պես էլ չի փակ­վում: Գի­քո­րի օ­րի­նա­կով Նի­կո­լը բո­լո­րին «էստի հա­մե­ցեք» է ա­նում Հա­յաս­տան: Ու կոնկ­րետ ո՞ւմ վրա կկանգ­նի վերջ­նա­կան ընտ­րու­թյու­նը, այդ­պես էլ մնում է ա­նո­րոշ:

ՆԻ­ԿՈ­ԼԸ ՆՈ­ՐԻՑ ՄԵԿ­ՆՈՒՄ Է ՌԴ

Ին­չե­ւէ, Նի­կոլն այ­սօր նո­րից մեկ­նեց Ռու­սաս­տան: Պաշ­տո­նա­կան ծրա­գի­րը՝ Եվ­րա­սի­ա­կան տնտե­սա­կան միջ­կա­ռա­վա­րա­կան խորհր­դի նիս­տին մաս­նակ­ցու­թյունն է: Սա­կայն աղ­բյուր­նե­րը հայտ­նում են ե­ռօ­րյա այ­ցի մա­սին, ո­րի մեկ օ­րը կա­րող է այդ նիս­տը զբա­ղեց­նել: Իսկ ի՞նչ է ա­նե­լու նա մնա­ցած 1,5-2 օ­րը:

Այն, որ նույն օ­րե­րին նա­խա­տես­ված էր նա­եւ ՌԴ վար­չա­պետ Մի­շուս­տի­նի հետ հան­դի­պում, ա­վե­լի վաղ կա­յին խո­սակ­ցու­թյուն­ներ, ո­րին անդ­րա­դառ­նա­լու ա­ռիթ­ներ ու­նե­ցել ենք: Ընդգ­ծենք, ոչ թե ԵՏՄ նիս­տի շրջա­նակ­նե­րում, այլ` ա­ռան­ձին: Հի­շեց­նենք, որ այս այ­ցի մա­սին դեռ ան­ցած ամս­վա վեր­ջե­րին տե­ղե­կաց­րել էր ՌԴ ԱԳՆ-ի ներ­կա­յա­ցու­ցիչ, ԱՊՀ ուղ­ղու­թյամբ դե­պար­տա­մեն­տի տնօ­րե­նի տե­ղա­կալ Սեր­գեյ Պա­լտո­վը, ընդ ո­րում, անդ­րա­դառ­նա­լով կո­մու­նի­կա­ցի­ա­նե­րի վե­րա­գոր­ծարկ­ման թե­մա­յին: Պալ­տո­վը նա­եւ այդ ժա­մա­նակ հայտ­նեց, որ ա­պաշր­ջա­փակ­ման վե­րա­բե­րյալ փաս­տա­թուղ­թը պատ­րաստ է` «Ամեն ինչ շատ մոտ է, մնա­ցել են տեխ­նի­կա­կան ո­րոշ հար­ցեր: Փաս­տա­թուղթն ի­րոք պատ­րաստ է, այն­տեղ ար­դեն ոչ է­ա­կան ուղ­ղում­ներ են ար­վում…»: Եվ այդ ֆո­նին Մի­շուս­տի­նի հետ Նի­կո­լի սպաս­վող հան­դի­պու­մն ընդգծ­ված ակ­նարկ էր, որ հենց այդ թե­մա­յի վրան են հիմ­նա­կա­նում կենտ­րո­նա­նա­լու: Հաշ­վի առ­նե­լով, որ ե­թե կո­մու­նի­կա­ցի­ա­նե­րի գոր­ծարկ­ման ծրա­գի­րը զար­գա­նա, ա­պա հենց ՌԴ կա­ռա­վա­րու­թյան ղե­կա­վա­րի հետ  հար­ցե­ր պար­զե­լու մի ամ­բողջ փունջ է օ­րա­կարգ գա­լիս: Մաս­նա­վո­րա­պես, Հա­յաս­տա­նի եր­կա­թու­ղա­յին հա­մա­կար­գի կա­ռա­վա­րումն ի­րա­կա­նաց­նում է ռու­սա­կան կող­մը, եւ նոր` վե­րա­գոր­ծարկ­վող գծե­րի ի հայտ գա­լը են­թադ­րո՞ւմ է, որ դրանք եւս մե­խա­նի­կո­րեն ռուս­ներն են կա­ռա­վա­րե­լու: Ե­թե հան­կարծ ոչ, ա­պա ինչ­պե՞ս է Հա­յաս­տանն այդ փոք­րիկ կտոր­նե­րը կա­ռա­վա­րե­լու: Ա­վե­լի հա­վա­նա­կան է, որ` ա­յո, եւ այդ դեպ­քում բա­զում այլ հար­ցեր պետք է պար­զել, այդ թվում` նոր գծե­րի կա­ռուց­ման ներդ­րում­նե­րի հար­ցը: Կամ ե­թե Հա­յաս­տա­նից սկսվի եր­կա­թու­ղա­յին ելք-մուտք, տրա­մա­բա­նո­րեն դա պետք է ի­րա­կա­նաց­վի ռու­սա­կան կա­ռա­վար­ման ներ­քին եր­կաթ­ու­ղով, նրանց գնացք­նե­րով: Պետք է նա­եւ հաշ­վի առ­նել, որ ռու­սա­կան ըն­կե­րու­թյան մի­ջո­ցով, ե­թե Հա­յաս­տա­նից բեռ­ներ գնան-գան Ադր­բե­ջա­նով, դա նա­եւ անվ­տան­գա­յին հար­ցեր է լու­ծում, էլ չա­սած, որ Հա­յաս­տա­նը ե­րե­ւի սե­փա­կան մեկ շար­ժա­կազմ ար­դեն չու­նի: Ու այս­պես շա­րու­նակ, տեխ­նի­կա­կան եւ տնտե­սա­կան բա­զում հար­ցեր, ո­րոնք մի­ան­գա­մից օ­րա­կարգ են գա­լու, ե­թե մի­այն ըն­դու­նենք, որ ա­մե­րի­կա­ցի­նե­րը չեն ար­գե­լի Նի­կո­լին, թե՝ ոչ մի կո­մու­նի­կա­ցի­ոն պայ­մա­նա­գիր:

Մյուս կող­մից, Մոսկ­վա­յում վեր­ջին բարձր մա­կար­դա­կով հան­դի­պու­մից եւ դրան հա­ջոր­դած՝ փոխ­վար­չա­պետ­նե­րի հան­դի­պու­մից հե­տո Պալ­տո­վի ա­սած «տեխ­նի­կա­կան ո­րոշ հար­ցերն» էլ հիմ­նա­կա­նում լուծ­վե­ցին՝ դա­տե­լով այդ հան­դիպ­մա­նը հա­ջոր­դած պաշ­տո­նա­կան հայ­տա­րա­րու­թյուն­նե­րից: Այ­սինքն, Նի­կո­լը, թե­րեւս, նա­եւ Ա­լի­ե­ւը ան­ձամբ Պու­տի­նի հետ բա­նակ­ցու­թյուն­նե­րում կո­մու­նի­կա­ցի­ա­նե­րի թե­մա­յով ան­ցան այն սահ­մա­նա­գի­ծը, ո­րից հե­տո ա­ռաջ չշարժ­վե­լը Մոսկ­վան թերեւս հաս­տատ կհա­մա­րի այդ բա­նակ­ցու­թյուն­նե­րից եւ Պու­տի­նին տված խոս­տում­նե­րից հրա­ժար­վել: Այն պարզ պատ­ճա­ռով, որ այ­լեւս չկա ո­րե­ւէ պատ­ճա­ռա­բա­նում, ո­րի վրա հեն­վե­լով, կա­րող են նո­րից ձգձգել գոր­ծըն­թա­ցը: Նի­կո­լը մին­չեւ իսկ չի կա­րող ար­դա­րա­նալ, թե՝ Հա­յաս­տա­նում դրա հետ կապ­ված ծայ­րա­հեղ բա­ցա­սա­կան վե­րա­բեր­մունք նա: Կո­մու­նի­կա­ցի­ա­նե­րի հար­ցով ներ­հա­յաս­տա­նյան ռե­ակ­ցի­ան ի­րա­կա­նում շատ ա­վե­լի մեղմ է, քան «խա­ղա­ղու­թյան պայ­մա­նագ­րի» հետ կապ­ված: Ա­վե­լին, ե­թե չլի­նի «Զան­գե­զու­րի մի­ջանցք» հաս­կա­ցու­թյու­նը՝ դրա թուր­քա­հոտ ի­մաս­տով, ա­պա կո­մու­նի­կա­ցի­ա­նե­րի գոր­ծարկ­ման հար­ցը հիմ­նա­կա­նում նույ­նիսկ դրա­կան կըն­կալ­վի: Ընդ ո­րում, ռուս­ներն ակն­հայ­տո­րեն հենց այդ մա­սին են խո­սում, որ ի­րենք ա­ռաջ են տա­նում գլո­բալ տնտե­սա­կան գոր­ծըն­թաց­ներ եւ ոչ թե պան­թյուր­քիս­տա­կան ծրագ­րեր, ո­րոնք նա­եւ Մոսկ­վա­յի եւ Թեհ­րա­նի հա­մար են սպառ­նա­լիք: Ու այս ա­մենն էլ ա­վե­լի է սահ­մա­նա­փա­կում Նի­կո­լի քայ­լե­րը, ե­թե նա ի­րոք ո­րո­շի՝ ԱՄՆ-ի պա­հան­ջով մին­չեւ վերջ ար­գե­լա­փա­կել այդ գոր­ծըն­թա­ցը:  

Ա­վե­լի պարզ ա­սած, նման ի­րա­վի­ճակ է. Ա­լի­եւն ու Նի­կո­լը մի­ա­սին, կամ նրան­ցից յու­րա­քան­չյուրն այս փու­լում կա՛մ պետք է գնան կո­մու­նի­կա­ցի­ոն փաս­տաթղ­թի ստո­րագր­մա­ն, կա՛մ բա­ցա­հայտ Պու­տի­նին ա­սեն՝ քո հետ չենք հա­մա­գոր­ծակ­ցում, քա­նի որ ա­մե­րի­կա­ցի­նե­րը չեն թող­նում: Հա­մե­նայն­դեպս, այդ տպա­վո­րու­թյանն ենք գա­լիս նա­եւ Նի­կո­լի վեր­ջին հայ­տա­րա­րու­թյու­նից՝ CNN Prima News-ին տված հար­ցազ­րույ­ցում, թե՝ մա­նեւ­րե­լու հնա­րա­վո­րու­թյուն­նե­րը մե­ծա­պես սահ­մա­նա­փակ­վել են: Իսկ ա­հա Մի­շուս­տի­նի հետ սպաս­վող քննար­կում­նե­րը գա­լիս են հու­շե­լու, որ կո­մու­նի­կա­ցի­ոն թե­ման այս պա­հին ամ­բող­ջա­կան շղթա­յով ըն­թա­նում է, եւ Մոսկ­վան հե­տե­ւում է, որ այն հնա­րա­վո­րինս ա­րագ գա ստո­րագր­ված փաս­տաթղ­թի տես­քի:

ԻՆ­ՉՈՒ Է Ե­ԿԵԼ ԿԼԱ­Ա­ՐԸ

Բայց ի­հար­կե, այս ա­մե­նը չի նշա­նա­կում, էր Ա­րեւ­մուտ­քը ձեռք է քա­շել հայ-ադրբե­ջա­նա­կան ուղ­ղու­թյու­նից: Նկա­տենք, որ ի­րա­կա­նում ամ­բողջ խնդի­րը 2020թ. նո­յեմ­բե­րից ի վեր հենց կո­մու­նի­կա­ցի­ա­նե­րի եւ դրանց նկատ­մամբ վե­րահս­կո­ղու­թյան մեջ է, ա­վե­լին, հենց դրա­նից կախ­ված է, որ կո­րոշ­վի նա­եւ «խա­ղա­ղու­թյան պայ­մա­նա­գիր» կոչ­վա­ծի վերջ­նա­կան տես­քը եւ ար­ցա­խա­հա­յու­թյան ա­պա­գան: Եվ այն, որ Ա­րեւ­մուտքն այս վեր­ջին պա­հին չի անց­նե­լու պա­սիվ դի­տոր­դի կար­գա­վի­ճա­կի, են­թադ­րե­լի էր:

Այս ա­ռու­մով այն, որ Հա­րա­վա­յին Կով­կա­սի եւ Վրաս­տա­նում ճգնա­ժա­մի հար­ցե­րով ԵՄ հա­տուկ ներ­կա­յա­ցու­ցիչ Տոյ­վո Կլա­ա­րի ե­րեկ­վա հա­յաս­տա­նյան այ­ցը սկսեց փոխ­վար­չա­պետ­նե­րի ե­ռա­կողմ խմբի հա­յաս­տա­նյան ներ­կա­յա­ցու­ցիչ Մհեր Գրի­գո­րյա­նի հետ հան­դի­պու­մով, ի­հար­կե, պա­տա­հա­կան չէ: Այդ մա­սին է հու­շում նա­եւ պաշ­տո­նա­կան հա­ղոր­դագ­րու­թյու­նը, որ հան­դիպ­ման ժա­մա­նակ ա­ռաջ­նա­յին քննար­կել են «տա­րա­ծաշր­ջա­նա­յին զար­գա­ցում­նե­րը» եւ այդ հա­մա­տեքս­տում՝ «Երասխ-Ջուլ­ֆա-Մեղ­րի-Հո­րա­դիզ եր­կա­թու­ղա­յին հա­ղոր­դակ­ցու­թյան վե­րա­կանգն­ման եւ կազ­մա­կերպ­ման հե­ռան­կար­նե­րը»:

«Բրյու­սե­լի ձե­ւա­չա­փի» շրջա­նակ­նե­րում քննար­կում­նե­րում հիմ­նա­կա­նում այս թե­ման ա­ռա­ջին պլա­նում տե­սա­նե­լի չէ, եւ դա դժվար չէ հաս­կա­նալ: Բանն այն է, որ նախ՝ «Երասխ-Ջուլ­ֆա-Մեղ­րի-Հո­րա­դիզ եր­կա­թու­ղա­յին հա­ղոր­դակ­ցու­թյուն» աս­վա­ծը են­թադ­րում է նա­եւ Ջուլ­ֆա­յից Ի­րան տա­նող եր­կա­թու­ղու հե­ռան­կար, իսկ Ի­րա­նի հետ կապ­ված ա­մեն մի նման նա­խա­գիծ Ա­րու­մուտ­քը մի­ան­շա­նակ չի ըն­դու­նում: Ու հա­ջոր­դը. քա­նի դեռ չկա ա­րեւմ­տյան մո­դե­լի «խա­ղա­ղու­թյան պայ­մա­նա­գիր», դրա­նից հե­տո՝ Հա­յաս­տա­նի սահ­ման­նե­րից եւ երկ­րից չեն հե­ռաց­վել ռու­սա­կան ու­ժե­րը, նա­եւ՝ Հա­յաս­տա­նի եր­կա­թու­ղա­յին հա­մա­կար­գը չի վերց­վել ռու­սա­կան կա­ռա­վա­րու­մից, «Երասխ-Ջուլ­ֆա-Մեղ­րի-Հո­րա­դիզ եր­կա­թու­ղա­յին հա­ղոր­դակ­ցու­թյու­նը» Ա­րեւ­մուտ­քի հա­մար ոչ թե նույ­նիսկ ա­նօ­գուտ, այլ՝ վտան­գա­վոր ծրա­գիր է: Այն պարզ պատ­ճա­ռով, որ դա, ներ­տա­րա­ծաշր­ջա­նա­յին ի­մաս­տից զատ, նշա­նա­կում է ինչ­պես ՌԴ-Իրան, այն­պես էլ՝ ՌԴ-Թուր­քի­ա եր­կա­թու­ղա­յին կապ՝ հաշ­վի առ­նե­լով նա­եւ, կրկնենք, հա­յաս­տա­նյան եր­կա­թու­ղու կա­ռա­վար­ման փաս­տը ռու­սա­կան եր­կա­թու­ղա­յին ըն­կե­րու­թյան կող­մից: Այդ ի­րա­վի­ճա­կում Ա­րեւ­մուտ­քի հա­մար, ի­հար­կե, կարող էր ձեռն­տու լի­նել  Ջուլ­ֆա-Մեղ­րի-Հո­րա­դիզ տար­բե­րա­կը՝ հե­տա­գա­յում այն դե­պի Թուր­քի­ա զար­գաց­նե­լու հե­ռան­կա­րով: Բայց դա, ո­րը, ըստ է­ու­թյան, «Զան­գե­զու­րի մի­ջանցք» աս­վա­ծը կլի­ներ, ի­րա­կա­նաց­ման եր­կար ժա­մա­նակ է պա­հան­ջե­լու: Գու­մա­րած, Նի­կոլն ի՞նչ հիմ­նա­վոր­մամբ պետք է բա­ցի Մեղ­րի­ի հատ­վա­ծը, ե­թե պարզ­վի, որ Ե­րասխը եւ հա­յաս­տա­նյան եր­կա­թու­ղա­յին հա­մա­կար­գը դրա մեջ նե­րառ­ված չեն:

Այ­սինքն, տե­սա­նե­լի չէ այն շա­հը, լի­նի տնտե­սա­կան, թե՝ քա­ղա­քա­կան, հա­նուն ո­րի, Ա­րեւ­մուտ­քը կա­րող էր ցան­կա­նալ Ե­րասխ-Ջուլ­ֆա-Մեղ­րի-Հո­րա­դիզ գծի գոր­ծար­կու­մը: Կրկնենք, կլի­նի՞ ա­րեւմ­տյան մո­դե­լով «խա­ղա­ղու­թյան պայ­մա­նա­գիր», ա­պա դա են­թադ­րում է այլ ի­րա­վի­ճակ, ա­րեւմ­տյան վե­րահս­կո­ղու­թյուն, ռուս­նե­րին Հա­յաս­տա­նից հե­ռաց­նել, ո­րից հե­տո ար­դեն ցան­կա­ցած եր­կա­թու­ղա­յին սխե­մա կլի­նի վե­րահս­կելի եւ Ա­րեւ­մուտ­քին լի­ո­վին ձեռն­տու: Հենց դա է, որ այս պա­հին չկա: Ա­վե­լին, ռուս­նե­րի մաս­նակ­ցու­թյամբ քննար­կում­նե­րը կա­րող են վե­րած­վել պայ­մա­նագ­րի: Այ­սինքն, թե ինչ դիր­քե­րից է Կլա­ա­րը «Երասխ-Ջուլ­ֆա-Մեղ­րի-Հո­րա­դիզ եր­կա­թու­ղու» թե­ման քննար­կել Գրի­գո­րյա­նի հետ, կա­րե­լի է հաս­կա­նալ: Ա­սենք, հաս­տատ սխալ­ված չենք լի­նի են­թադ­րել, որ այս չսպաս­ված այ­ցի ի­մաս­տը հենց այդ եր­կա­թու­ղու թե­մա­յի տոր­պե­դա­հար­ման փորձն է:

Ինչ­քա­նո՞վ կլի­նի հա­ջող, այլ հարց է, հաշ­վի առ­նե­լով փաս­տը, որ Ա­լի­եւն ա­վե­լի քիչ, Նի­կո­լը՝ գործ­նա­կա­նում ամ­բող­ջու­թյամբ մա­նեւ­րե­լու հնա­րա­վո­րու­թյուն ար­դեն չու­նի. Պու­տի­նի հետ «կա՛մ-կա՛մ» փաս­տա­ցի ի­րա­վի­ճա­կի պատ­ճա­ռով:

ՔԵՐՈԲ ՍԱՐԳՍՅԱՆ